Επιβάτες όλοι στην ίδια βάρκα

Σήμερα η Ελλάδα κατατάσσεται πάλι μεταξύ των «μαύρων προβάτων». Όμως, οι συνθήκες της απόκλισης είναι διαφορετικές. Η διαφορά οφείλεται προφανώς στην παγκοσμιοποίηση και στην πρώτη παγκόσμια κρίση της παγκοσμιοποίησης. Η καθιέρωση του ευρώ αύξησε την ευρωπαϊκή αλληλεξάρτηση και η κρίση με τη σειρά της έδωσε εκρηκτικές όψεις σε αυτή την αλληλεξάρτηση. Οι λαοί και οι πολίτες, περιλαμβανομένων των Ευρωπαίων, συνειδητοποίησαν οδυνηρά πόσο δεμένες είναι οι τύχες τους. Οι ηγέτες του κόσμου και της Ε.Ε. προσπαθούν να μεταφράσουν σε πολιτική αυτή την πραγματικότητα, παραπαίοντας μεταξύ της αναγκαίας διεθνιστικής απάντησης στην κρίση και ενός αισχυντηλού προστατευτισμού προκειμένου να ικανοποιήσουν τις δοκιμαζόμενες εθνικές κοινωνικές ομάδες που τους ψηφίζουν. Σε κάθε περίπτωση, η εκρηκτική αλληλεξάρτηση σε συνθήκες κρίσης δοκιμάζει συθέμελα τη συνοχή της Ε.Ε. και τη σχέση της με τα κράτημέλη, ιδίως τα «μαύρα πρόβατα». Ο λόγος είναι απλός. Ώς τώρα, το να είσαι «μαύρο πρόβατο» αφορούσε εσένα και μόνο. Οι Ευρωπαίοι δεν είχαν να χάσουν τίποτα ή σχεδόν τίποτα. Τώρα, πλέον, τα «μαύρα πρόβατα» δεν κάνουν κακό μόνο στον εαυτό τους, αλλά σε όλους. Η κρίση αύξησε την τρωτότητα όλων. Η ευρωπαϊκή πίεση προς τα κράτη- μέλη, πλούσια και φτωχά, δεν έχει τον χαρακτήρα «εξωτερικού καταναγκασμού», αλλά μέτρων κοινής διάσωσης επιβατών στην ίδια βάρκα. Οι επιμέρους εθνικές συμπεριφορές έχουν άμεση πλέον επίπτωση στο σύνολο. Αυτή όμως τη φορά, η ευρωπαϊκή πίεση δεν περιορίζεται στην επίτευξη κάποιων γενικών οικονομικών δεικτών τύπου Μάαστριχτ.

Όλοι καταλαβαίνουν και καταλαβαίνουμε ότι λόγω της κρίσης τα «μαύρα πρόβατα» καλούνται να αντιμετωπίσουν δομικές ανισορροπίες και ελλείμματα που είτε ανέβαλαν είτε δεν είχαν καν συνειδητοποιήσει την επιτακτικότητά τους. Αυτό που μας ζητάνε και αυτό που έτσι και αλλιώς θα ήμασταν υποχρεωμένοι να κάνουμε: να αντιμετωπίσουμε την χρόνια ανικανότητα του ελληνικού κράτους· να κατανικήσουμε την παραλυτική επιρροή κατεστημένων συμφερόντων σε κρίσιμους τομείς που μπλοκάρουν την ανάπτυξη της χώρας· να δημιουργήσουμε νέες διορατικές πλειοψηφίες για την αλλαγή.

Εναπόκειται σε μας να βρούμε το πώς και να συγκρουστούμε πολιτικά επ΄ αυτού. Χρειαζόμαστε μια στρατηγική εθνικής ανασυγκρότησης σε περίοδο «ισχνών αγελάδων» σε συντονισμό με την Ε.Ε. Το πρόβλημά μας είναι καθαρά πολιτικό και όχι πολιτισμικό. Όσο και αν προσπαθήσουν οι εγχώριοι λαϊκιστές να ποντάρουν σε έναν νέο κύκλο αντιευρωπαϊσμού, η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλο ένα επεισόδιο του πολιτισμικού δράματος «πόσο Ευρωπαίοι είμαστε». Αντιθέτως χρειάζεται να συμβάλλουμε στην αναθέρμανση ενός « από τα κάτω ευρωπαϊσμού » που θα δώσει νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή ενοποίηση. Γιατί σήμερα δεν δοκιμάζονται μόνο τα «μαύρα πρόβατα» αλλά και η «Ευρώπη». Ή θα κατορθώσει να γίνει αξιόλογος παίκτης στην παγκόσμια προσπάθεια συντονισμένης αντιμετώπισης της κρίσης, οπότε θα αποκτήσει οριστικά πειθώ και νομιμοποίηση, ή θα μπει στη διακεκαυμένη ζώνη της αποσυσπείρωσης. Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.