Επιφυλλίδα

Ανασκαφές, οικόπεδα και ιδιοκτήτες
Του Πέτρου Θέμελη

Μόλις εισχωρήσει σήμερα με τον άλφα ή βήτα τρόπο, ως έκτακτος, αορίστου χρόνου ή μόνιμος (ακόμη και ως σπουδαστής) ένας νέος αρχαιολόγος στον χώρο, που αποκαλούν οι απανταχού πολίτες «αρχαιολογία», τον ρίχνουν στο στόμα του λύκου ή ακριβέστερα στα βαθιά νερά της ανασκαφής, κυρίως της λεγόμενης σωστικής, και του λένε «σκάσε και σκάβε». Εκεί, στο χαώδες κατά κανόνα οικόπεδο αρχίζει να ανασκάπτει, παρέα με άσχετους συνήθως εργάτες, με τους εργολάβους ή τους ιδιοκτήτες πάνω από το κεφάλι του να φωνασκούν (δικαιολογημένα θα έλεγα, γιατί πληρώνουν αυτοί τα έξοδα και οι καθυστερήσεις κοστίζουν!) και με τους εκσκαφείς γύρω απειλητικούς με αναμμένες τις μηχανές.

Ο νέος αρχαιολογικός νόμος, που κοντεύει να κλείσει μια τετραετία εφαρμογής, αποτελεί οπωσδήποτε πρόοδο σε σχέση με τη διεύρυνση, για παράδειγμα, της έννοιας και των χρονικών ορίων του πολιτιστικού αγαθού. Δεν αρκούν εντούτοις οι εντυπωσιακοί ορισμοί των πρώτων άρθρων, ούτε οι προοδευτικές διακηρύξεις των εισηγητικών εκθέσεων· πρέπει ολόκληρος ο νόμος να διαπνέεται από τις ίδιες αρχές. Η πολυπλοκότητα και η υφέρπουσα γραφειοκρατική αντίληψη κυριαρχούν δυστυχώς, τις βιώνουν άλλωστε καθημερινά οι ασχολούμενοι με τον Πολιτισμό. Πρέπει μεταξύ άλλων να καταργηθεί το σχετικό άρθρο που ορίζει καταβολή της δαπάνης της σωστικής ανασκαφής εκ μέρους του ιδιοκτήτη του οικοπέδου. Είναι άδικο, με προφανή ταξικό χαρακτήρα, αφού αφήνει να αναμένουν επί χρόνια την πολυπόθητη οικοδομική άδεια οι «μη έχοντες και κατέχοντες», ωθούμενοι συχνά στην παρανομία. Το υπουργείο Πολιτισμού έχει υποχρέωση να εκπαιδεύει τα νέα στελέχη του, να τους παρέχει τα αναγκαία για μια ανασκαφή μέσα και να τους ενισχύει με προσωπικό άλλων κλάδων, ώστε να ολοκληρώνεται μεθοδικά η ανασκαφική διαδικασία κάθε μέρα, ώς το πλύσιμο και τη διαλογή των οστράκων, τη φωτογράφιση, τη σχεδίαση, την καταγραφή και την ταξινόμηση.

Η Αρχαιολογική Υπηρεσία δρα, ως γνωστόν, κάτω από τους περιορισμούς που επιβάλλουν η κατακόρυφη αύξηση των αναγκών για «σωστικές» ανασκαφές και η έλλειψη προσωπικού και επαρκών μέσων. Αν το υπουργείο, με τις σημερινές δομές και οικονομικές δυνατότητες, αδυνατεί να καλύψει τις βασικές αυτές ανάγκες, τότε θα πρέπει να σκεφτούμε όλοι σοβαρά τι μέλλει γενέσθαι, γιατί οι σωστικές τουλάχιστον ανασκαφές δεν είναι δυνατόν να διακοπούν. Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας