Φιλομάθεια, πολυμάθεια, ευδαιμονία!

Με ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις, η Πόπη Πολέμη θίγει στο βιβλίο πολλά από τα κοινωνικά, πνευματικά και ιδεολογικά ζητήματα που απασχόλησαν τον ελληνισμό τις τελευταίες δεκαετίες πριν από την Επανάσταση. Μιλάει για τη ζήτηση βιβλίου που, όπως είπαμε, αύξανε σε αριθμό εκδόσεων ραγδαία, για την πνευματική ανάπτυξη των υπόδουλων Ελλήνων, για τις κοινωνικές αλλαγές που προϋποθέτουν όλα αυτά. Στο πλαίσιο πάντοτε των αγγελιών εκδόσεων ή συμπληρωματικά σ΄ αυτές, θίγει τα ζητήματα και τις αλλαγές που οδήγησαν στην Επανάσταση. Η «φιλομάθεια» και η «πολυμάθεια» προκύπτει ως συνολική βάση της ανάπτυξης όλων των κοινωνικών εκφράσεων. Μια «είδησις» του 1790, αγγελία δηλαδή έκδοσης βιβλίου, είναι χαρακτηριστική: «Η φιλομάθεια εμφυτεύει εις τους ανθρώπους την πολυμάθειαν, η οποία τους κάνει ευτυχείς και ευδαίμονας. Τούτο το να είναι αληθές, ας ξαναγυρίσωμεν εις την σκέψιν των προπατόρων της Ελλάδος, τότε θέλομεν ιδή, όταν αυτή με την ελευθερίαν έζη, και με την αυτονομίαν εκυβερνάτο, όταν τρωμένη, από τον έρωτα του πολιτικού καλλωπισμού, εσπούδαζε πώς να διαφέρη από τας παροικίας των επιλοίπων εθνών, τότε δε ήκμαζαν όχι μόνον αι δημόσιαι τέχναι, όσαι ισχυροποιούν τας πολιτείας, αλλά περιπλέον και όλα τα είδη της μαθήσεως, τότε ήκμασαν οι έμπειροι πολιτικοί, τότε ήνθησαν οι ένδοξοι στρατάρχοι, οι πολυμήχανοι αρχιτέκτονες, οι επιδέξιοι γλύπται, οι ευεπίβουλοι ζωγράφοι, οι φυσιολόγοι, οι μαθηματικοί, οι φιλόσοφοι, οι ρήτορες, οι ιστορικοί και απλώς όλαι αι επίλοιπαι ταξιαρχίαι της πολυμαθείας» (σ. 14). Το κείμενο είναι απόσπασμα από αγγελία του 1790 για την έκδοση της εφημερίδας «Εφημερίς».

Πόπη Πολέμη (επιμ.), Άννα Ματθαίου, Ειρήνη Ριζάκη

ΔΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΟΝ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΩΝ (1734-1821)

ΑΠΟ ΤΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΗΛΙΟΥ

ΕΚΔ. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΠΕΝΑΚΗ 2009, ΣΕΛ. 567, ΤΙΜΗ 22 ΕΥΡΩ

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών