Κρίση και κηδεμονία

Διεθνείς εκθέσεις και δημοσιεύματα αναφέρονται με αυξανόμενη συχνότητα στην Ελλάδα ως το «μαύρο πρόβατο» της Ευρώπης, επισημαίνοντας το ενδεχόμενο εξόδου από την ΟΝΕ. Η εκτίναξη του κόστους δανεισμού και η συνεχής υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας υπογραμμίζουν τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η χώρα μας.

Οι κίνδυνοι αυτοί πηγάζουν, κατά κύριο λόγο, από την κατάρρευση της αξιοπιστίας: οι διεθνείς αγορές δεν εμπιστεύονται, πλέον, την Ελλάδα. Φοβούνται ότι δεν θα είναι σε θέση να εξοφλήσει τα δάνεια που συνάπτει. Είναι, βέβαια, φανερό ότι παίζονται και κερδοσκοπικά παιχνίδια. Όπως, επίσης, ότι υπάρχουν δυνάμεις στην παγκόσμια οικονομία που θα επιθυμούσαν να εκδηλωθεί κρίση στην Ευρωζώνη. Όταν όμως μια χώρα μετατρέπεται σε αδύναμο κρίκο μιας νομισματικής ένωσης, εκτίθεται σε παρόμοιους κινδύνους.

Αν εκδηλωθεί κρίση δανεισμού, η Ελλάδα θα υπαχθεί σε καθεστώς κηδεμονίας από διεθνείς οργανισμούς. Κατάληξη θα είναι η επιβολή αυστηρών μέτρων δημοσιονομικής πολιτικής, τα οποία θα μειώσουν τα εισοδήματα και θα αυξήσουν την ανεργία. Η συμμετοχή στην ΟΝΕ μάς έχει προστατεύσει μέχρι τώρα.

Όμως η ασπίδα του ευρώ ραγίζει. Είναι αλήθεια ότι πολλές από τις αδυναμίες που παρουσιάζει η ελληνική οικονομία προϋπήρχαν. Μέχρι, όμως, το 2004 υπήρχε σταθερή πρόοδος στην αντιμετώπισή τους και είχε διαμορφωθεί η πεποίθηση ότι συγκλίναμε προς τις επιδόσεις του πυρήνα της Ευρωζώνης. Αντίθετα, στη διάρκεια των τελευταίων ετών οι αδυναμίες επιδεινώθηκαν. Το χρέος αντί να μειωθεί αυξήθηκε κατά 60 δισ. ευρώ. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα διευρύνθηκαν, ενώ το άνοιγμα στο ισοζύγιο εξωτερικών πληρωμών σηματοδότησε μεγάλη υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας.

Η εξέλιξη αυτή κλόνισε την εμπιστοσύνη των διεθνών αγορών και των οικονομικών οργανισμών. Η θέση της χώρας επιβαρύνθηκε από τα πρωτοφανή πισωγυρίσματα της οικονομικής πολιτικής και την προφανή αδυναμία αντιμετώπισης κοινωνικών προβλημάτων. Η έλλειψη συνοχής της κυβερνητικής πλειοψηφίας σε συνδυασμό με την απουσία συνεκτικού σχεδίου εξόδου από την κρίση συνέτειναν στη διαμόρφωση εικόνας αστάθειας και αναξιοπιστίας.

Το οικονομικό πρόβλημα της χώρας είναι πρωτίστως πολιτικό. Η αποτροπή των κινδύνων που διαγράφονται προϋποθέτει ισχυρή κυβέρνηση με σαφή λαϊκή εντολή για την εφαρμογή σχεδίου εξόδου από την κρίση. Το σχέδιο πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα στήριξης αδύναμων κοινωνικών ομάδων- χαμηλόμισθων, χαμηλοσυνταξιούχων και ανέργων- καθώς και διαρθρωτικές αλλαγές για την επιτάχυνση της ανάπτυξης. Η μετάβαση στην οικονομία της γνώσης, με επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, έχει κρίσιμη σημασία για την άνοδο των εισοδημάτων και την αναβάθμιση του κοινωνικού κράτους.

Η συνεπής και αποτελεσματική εφαρμογή αυτού του σχεδίου θα ισχυροποιήσει την οικονομία συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ανάκτηση της χαμένης αξιοπιστίας και στην έξοδο από την κρίση.

Ο Γιάννος Παπαντωνίου είναι πρώην υπουργός και πρόεδρος του Κέντρου Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής (www. kepp.gr)