Ροζ Κακοφωνίξ

Ένα «βραβείο κακού σεξ»;Απαραίτητο! Πόσω μάλλον σήμερα που βρέχει γλυκερά ή εξυπνακίστικα, μπεμπεδίστικα ή δήθεν πονηρά, ερωτικά μηνύματα. Παρότι δεν είναι και πολύ εύκολο να γράψεις κάτι «καλό» με τέτοιο περιεχόμενο. Πόσες «καλές» ερωτικές περιγραφές έχουμε λ.χ. στη λογοτεχνία; Ελάχιστες. Γι΄ αυτό και το έγκριτο αγγλικό περιοδικό λογοτεχνικής κριτικής «Literary Review» έχει καθιερώσει από το 1993 τα ετήσια βραβεία κακογραμμένων ερωτικών σκηνών (Βad sex awards), προκειμένου να αποθαρρυνθούν και να αυτολογοκριθούν οι… ροζ Κακοφωνίξ. Μη γελάτε. Αυτά τα βραβεία δεν αφορούν την παραλογοτεχνία, η οποία θα συνιστούσε έναν πολύ εύκολο στόχο. Αφορούν την υψηλή και απαιτητική (αγγλοσαξονική κυρίως) λογοτεχνία, και τα κριτήριά τους είναι πολύ αυστηρά. Απόδειξη ότι στους τακτικούς υποψηφίους ανήκει ο Σάλμαν Ρούσντι, ο οποίος «συνετίστηκε»- λέει το «L. R.»- αφού το 2008 υπέπεσε μόνο σε πταίσματα με φράσεις όπως «η τέχνη τού να χρησιμοποιείς τα νύχια σου για να προκαλέσεις καύλα». Πολύ κοντά στο έπαθλο είχε φτάσει πρόπερσι και ο Ίρβιν Γουέλς ( Τrainspotting ) με το αταίριαστο ζευγάρι στα Μυστικά της κρεβατοκάμαρας των μεγάλων σεφ (Οξύ), όπου η γυναίκα είχε «μια κλειτορίδα που πετάχτηκε σαν τον Φασουλή απ΄ το κουτί». Το ίδιο και ο Τόμας Πύντσον, ο οποίος στο μνημειώδες Αgainst the day (αναμένεται από τον Καστανιώτη) έχει μια σκηνή αποτυχημένης πεολειχίας από σκύλο, ο οποίος τελικά δαγκώνει τον ήρωα… Όσο για το 2008, προκρίθηκαν μεταξύ των άλλων ο αμπελοφιλόσοφος Πάολο Κοέλιο ( Μπρίντα , Λιβάνης) και ο μαχητικός ριζοσπάστης Ράσελ Μπανκς ( Reserve ). Τι σημαίνει όμως «κακό σεξ» σε ένα μυθιστόρημα; Δεν πρόκειται φυσικά για το άσεμνο, το απαγορευμένο, το αηδιαστικό κ.ο.κ., αφού το κριτήριο δεν είναι ούτε η πολιτική ορθότητα ούτε η χριστιανική ηθική ούτε ο νόμος. «Κακό» στη λογοτεχνία είναι το μη πειστικό σεξ, το κοινότοπο, το φλύαρο, το δήθεν, το αμήχανο, το επιτηδευμένο, το περιττό στην οικονομία του κειμένου… Και «καλό σεξ» είναι αντίστοιχα εκείνο που ερεθίζει τη φαντασία του αναγνώστη, εκείνο που μεταδίδει την αίσθηση της μοναδικότητας της κάθε ερωτικής στιγμής. Από αυτή την άποψη, το κλειδί του «καλού» σεξ είναι η υπαινικτική αναπαράσταση και όχι η ρητή. Όπως στην Ιλιάδα, μας λέει το «L. R.», όπου περιγράφεται το πριν και το μετά του έρωτα της Ήρας με τον Δία αλλά όχι αυτή καθεαυτή η πράξη.

Κανείς συγγραφέας δεν γλιτώνει εύκολα από τις αμαρτίες του «κακού σεξ». Απόδειξη, ο πρόσφατα χαμένος Τζον Απντάικ που πήρε το έπαθλο του 2008. Παρότι έχει γράψει πολύ πειστικές ερωτικές σκηνές, στο τελευταίο του μυθιστόρημα Οι χήρες του Ίστγουικ αδικεί τον εαυτό του. Χαρακτηριστικό το απόσπασμα που παρατίθεται στο «L.

R.» και μεταφράζεται για το «Βιβλιοδρόμιο» από τον μεταφραστή του – συγγραφέα Αύγουστο Κορτώ. «Κι ύστερα σώπασε, το εξαίσιο στόμα της ήδη απασχολημένο αλλιώς, ώσπου αυτός τέλειωσε στο πρόσωπό της. Γέμισε ο τόπος, κόντεψε να πνιγεί και λίγο, και τραβώντας τον, τον κράτησε πάνω στα χείλη τρίβοντας ό,τι είχε να ξεβράσει ακόμα η βάλανος στα μάγουλα και το πηγούνι της. Του ΄ρθε να ουρλιάξει, ανακάθισε σαν να τον χτύπησε ρεύμα καθώς οι ριπές κι ο άγριος σφυγμός στο βάθος της κωλοτρυπίδας του εξακολουθούσαν, μα δεν ήξερε με τι όνομα να τη φωνάξει. “Κα. Ρουζμόν” τη φώναζε πάντα, μόνο μ΄ αυτό την ήξερε. Μαλάκα, δεινόσαυρος η γκόμενα, αλλά τέτοια ώρα, τέτοια λόγια. Το πρόσωπό της γυάλιζε απ΄ τα χύσια του στο μισοσκότεινο δωμάτιο του μοτέλ, στην άκρη της ανατολικής ακτής, με τη βουή της θάλασσας πέρα. Η ρυθμική ανηλεής σιγή της μες στ΄ αυτιά τους. Αυτή να ΄χει πλαγιάσει στο μαξιλάρι του μ΄ ένα ύφος σαν να γύρευε φιλιά. Ε, κομμάτια να γίνει. Δικό του χύσι ήτανε. Τώρα που το ΄χε ξεφορτωθεί, στο μεθεόρτιο, τον έπιασε ένας σαν καημός να μείνει μόνος του· αλλά αυτήν άντε ξεφορτώσου την. “Σούκι να με λες”, του είπε, διαβάζοντας τη σκέψη του». Σε αντιδιαστολή, ο τρομερός Μαρκήσιος Ντε Σαντ ξεχωρίζει, όπως είχε επισημάνει ο Ρολάν Μπαρτ, για την εξαιρετική ποιότητα των ακραίων περιγραφών του, εφόσον: «Στην ανάπτυξη του ερωτικού θέματος, η φράση του είναι μιας ομορφιάς και μιας διαύγειας απίστευτης. (…) Όταν περιγράφει μια ερωτική πράξη, κανένας συμβολισμός δεν μπορεί να παρεισφρήσει. Δεν υπάρχει κανένα κλείσιμο του ματιού στον αναγνώστη. (…) Στο επίπεδο της αναπαράστασης πετυχαίνει μάλιστα έναν μοναδικό ρυθμό μεταξύ ερωτικής σκηνής και πραγματείας, ώστε η μία να αντλεί το νόημά της από την άλλη».

Και στην ελληνική βιβλιοπαραγωγή υπάρχουν φυσικά κρούσματα «κακού σεξ»: σχολαστικές αναλύσεις της διέγερσης σαν σε εγχειρίδια σεξουαλικής απελευθέρωσης, φόρτος παρομοιώσεων που υποτίθεται ότι ενισχύουν την αληθοφάνεια των περιγραφών, κοινότοπες μεταφορές όπου κυριαρχεί το υγρό στοιχείο (κύματα, θάλασσα κ.λπ.), λέξεις-κλισέ του τύπου «έμβολο», «τελείωσε» κ.ο.κ. Υπάρχουν όμως και οι καλές στιγμές: το ερωτικό παιχνίδι στον Θέμελη, η εξερεύνηση των ορίων στη Μαρούτσου, ο πανερωτισμός, η λεξιπλασία και το χιούμορ στον Εμπειρίκο… Τελικά, η ελληνική ιδιαιτερότητα βρίσκεται αλλού: στη σεμνοτυφία των περισσότερων συγγραφέων και μεταφραστών σχετικά με τους όρους που χρησιμοποιούν για τα ερωτικά όργανα του σώματος. Λες και τα πιάνουν με τη λαβίδα!