Φαινόμενα

«Έξω οι ακούρευτοι»
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Ταξίδι με τη «Μηχανή του χρόνου» σε μια εποχή που σφράγισε αισθητική και ιδέες, την εποχή των χίπις
Μέσα της δεκαετίας του ΄60. Στην Ελλάδα έχουμε χούντα. Στην Αμερική εξελίσσεται το κίνημα των χίπις. Δεν κράτησε πολύ. Ωστόσο σφράγισε τις εποχές που ακολούθησαν. Πολλές από τις ιδέες του αξιοποιήθηκαν από το ίδιο το σύστημα που αμφισβήτησε. Γι΄ αυτό και μας άρεσε το αφιέρωμα της «Μηχανής του χρόνου» (Αlpha), του Χρίστου Βασιλόπουλου. Υπό τους ήχους των Who και του «Μy generation», των Led Ζeppelin, των Jefferson Αirplane και του «Somebody to love», των Βlack Sabbath, των τραγουδιών του Μπομπ Ντίλαν και των Βeatles, ξεδίπλωσε την ιστορία μιας εποχής που σφράγισε αισθητική και αντιλήψεις. Κυρίως όμως, τη μουσική. Η ίδια ξανακούγεται από τους νέους της αμφισβήτησης. Δεν είναι τυχαίο.

Βέβαια για τη χώρα μας, όπου η χούντα στα μέσα της δεκαετίας του ΄60 είχε καταλύσει την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών, οι χίπις ήταν κάτι «άπλυτοι», «μαλλιάδες». Έτσι αναφέρονται και στα πρωτοσέλιδα της εποχής, στα οποία άλλωστε αποτυπώνονται πάντα οι κυρίαρχες νοοτροπίες.

Ακούσαμε να μεταφέρουν ακριβώς τα ίδια, δυο εκ των εκπροσώπων της αισθητικής τής εποχής εκείνης: ο σκηνοθέτης Όμηρος Ευστρατιάδης- «ήταν κάτι μακρυμάλληδες, με χαϊμαλιά εδώ γύρω στον λαιμό…»- και η κριτικός Ροζίτα Σώκου- «ήταν άπλυτοι, η απλυσιά ήταν ιδεολογία».

Στο πλάνο προβάλλεται άρθρο της εποχής, που γράφει: «Οι άπλυτοι έχουν σκοπό να καταλύσουν τα αγνά πρότυπα του έθνους με τις αχαλίνωτες ιδέες τους». Τίτλοι πληροφορούν: «Χτενίζονται τα στέκια των γιεγιέδων» ή «Έξω οι ακούρευτοι». Αστείο; Μπορεί. Αλλά και τόσο επίκαιρο, αφού έχει επανέλθει δριμύτερος ο έλεγχος των ιδεών μέσω της επιβολής αυστηρά ελεγχόμενων από την τηλεόραση προτύπων εμφάνισης.

Γι΄ αυτό και είναι πολύτιμη η μνήμη, που τη «σκάλιζε» μεθοδικά η «Μηχανή του χρόνου». Μπορεί για τη χώρα μας να μην υπήρξε το κίνημα των χίπις τίποτε περισσότερο από μια ευκαιρία για κάπως πιο απελευθερωμένες σχέσεις των νέων, όπως τις διατύπωσε ο Αντώνης Καφετζόπουλος: «Μιλάγαμε πολύ με κορίτσια, τα κορίτσια μιλούσαν πολύ μαζί μας, ε να, αυτά!». Εν τω μεταξύ όμως, στις ΗΠΑ δυναμικές διαδηλώσεις κατά του πολέμου στο Βιετνάμ δημιουργούν ένα μεγάλο αντιπολεμικό ρεύμα. Αναδεικνύουν πολιτικές προσωπικότητες, που αργότερα θα διεκδικήσουν την ψήφο του αμερικανικού λαού. Παράλληλα η ανάγκη της ανακούφισης από το άγχος του καταναλωτισμού γεννά διάφορες ιδέες στους κόλπους των χίπις. Εξ ου και η στροφή στους γκουρού, με τους Βeatles να πρωτοστατούν ανακαλύπτοντας τον περιβόητο Μαχαρίσι.

Ο ψευδογκουρουϊσμός θα παραμείνει ισχυρό ρεύμα στην αμερικανική κοινωνία εξ ου και εξυπηρέτησε μια νέα μορφή τηλεόρασης, η οποία ανέλαβε να κλείσει βιαστικά πληγές και να επαναφέρει τον καταναλωτισμό. Οι αμπελοφιλοσοφίες περί συμφιλίωσης του ανθρώπου με τον ελαττωματικό εαυτό του, θα αποτελέσουν τον πυρήνα του τηλεοπτικού είδους ριάλιτι, το οποίο εμφανίστηκε ως απάντηση στην απογοήτευση των ανθρώπων από την κατάρρευση των κοινωνικών κινημάτων της δεκαετίας του ΄60. Το σύνθημα «be yourself», το οποίο άρχισε ως αντίσταση στην αλλοτρίωση του καπιταλισμού, κατέληξε σε μέθοδο αποχαύνωσης και καθοδήγησης της σκέψης των καταναλωτών, καθώς τους οδήγησε σε συγκρίσεις με ταπεινά και ευτελή τηλεοπτικά πρότυπα. Αυτά όμως, είναι συνέπειες που ακολούθησαν.


Ο συντηρητισμός του τρόμου

Μας βοήθησε να τα θυμηθούμε όλα αυτά, όμως, η «Μηχανή του χρόνου» παρόλο που έμεινε αυστηρά προσανατολισμένη στην παρουσίαση των στοιχείων του κινήματος των χίπις, αναδεικνύοντας πλάνες, από τα παραισθησιογόνα και το LSD- ο Ελβετός εφευρέτης του υποσχόταν ότι θα βοηθήσει τους νέους να έχουν πνευματικές εμπειρίες- μέχρι τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν για να διαβρωθεί και εντέλει να διαλυθεί το κίνημα. Και όπως συμβαίνει κάθε φορά η μέθοδος ήταν η καλλιέργεια του τρόμου. Συνδέθηκε με τους χίπις, για παράδειγμα, ο Τσαρλς Μάνσον, κατά συρροήν δολοφόνος, επειδή είχε μαλλιά, γένια και υποστήριξε ο συνήγορός του ότι τον ενέπνευσε τάχα για τα εγκλήματά του, ένα τραγούδι των Βeatles. Στις ελληνικές εφημερίδες σιγοντάριζαν τίτλοι «Χίπις σκοτώνουν, τεμαχίζουν και καίνε μητέρα και γιο».

Ήταν μια πολύτιμη εκπομπή.