Μέτρα – δώρο στους τραπεζίτες

Ερώτηση: Τι γίνεται αν χάσετε τεράστια ποσά από χρήματα που ανήκουν σε άλλους; Απάντηση: Παίρνετε ένα μεγάλο δωράκι από την κυβέρνηση- αν και προτού πάρετε τα χρήματα αυτά ο Αμερικανός πρόεδρος σάς τραβάει λίγο το αυτί.

Είμαι άδικος; Το ελπίζω. Αλλά αυτό ακριβώς φαίνεται να γίνεται αυτήν τη στιγμή.

Για να είμαι ξεκάθαρος, δεν αναφέρομαι στο σχέδιο της κυβέρνησης Ομπάμα να χορηγηθεί κρατικό χρήμα για να σωθούν θέσεις εργασίας και να τονωθεί η ανάπτυξη. Αναφέρομαι στο σχέδιο να σωθεί το τραπεζικό σύστημα το οποίο, από ό,τι φαίνεται, επιβραβεύει την ιδέα, οι φορολογούμενοι να πληρώνουν το κόστος των λανθασμένων επιλογών των τραπεζών όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, ενώ οι μέτοχοι και τα μεγαλοστελέχη να βγαίνουν κερδισμένοι αν τα ριψοκίνδυνα σχέδιά τους δεν πάνε κατ΄ ευχήν.

Διαβάζοντας τα πρόσφατα σχόλια αξιωματούχων της κυβέρνησης Ομπάμα μού φάνηκε σαν να γύρισα πίσω στον χρόνο- σαν να βρέθηκα στο 2005, όταν ο Άλαν Γκρίνσπαν ήταν ακόμη ο μαέστρος (πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ) και οι τραπεζίτες οι ήρωες του καπιταλιστικού συστήματος.

«Έχουμε ένα οικονομικό σύστημα στο οποίο κυβερνούν οι μέτοχοι, διοικείται από ιδιωτικές εταιρείες και θέλουμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το διατηρήσουμε», είπε ο νέος υπουργός Οικονομίας Τimothy Geithner, καθώς ετοιμάζεται να βάλει τους φορολογούμενους να πληρώσουν για τις ζημιές που προκάλεσε το σύστημα αυτό. Την ίδια στιγμή, σε δημοσίευμά της η «Washington Ρost» επικαλείται τον κ. Geithner και τον κορυφαίο σύμβουλο επί οικονομικών υποθέσεων του Λευκού Οίκου, Lawrence Summers, που υποστηρίζουν ότι «οι κυβερνήσεις είναι κακοί μάνατζερ τραπεζών». Όλη αυτή η προκατάληψη, όμως, υπέρ του να παραμείνει ο έλεγχος τραπεζών σε χέρια ιδιωτών, φαίνεται να στρεβλώνει την προσπάθεια της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση.

Θα έπρεπε να κρατικοποιηθούν
Φυσικά, κάτι πρέπει να γίνει για να σωθεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το χάος που ακολούθησε την κατάρρευση της Lehman Βrothers μάς έδειξε ότι μπορεί να δημιουργηθούν τεράστια προβλήματα στην οικονομία, αν ένα μεγάλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα αφεθεί να καταρρεύσει. Και δεν είναι μόνον αυτό. Σήμερα αρκετές μεγάλες τράπεζες βρίσκονται στο χείλος του γκρεμού.

Επομένως, οι τράπεζες χρειάζονται περισσότερα κεφάλαια. Σε κανονικές συνθήκες οι τράπεζες συγκεντρώνουν κεφάλαια πουλώντας μετοχές σε ιδιώτες επενδυτές που, σε αντάλλαγμα, αποκτούν μερίδια στην τράπεζα. Άρα, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, επειδή σήμερα οι τράπεζες δεν μπορούν να βρουν χρήματα από ιδιώτες επενδυτές, θα έπρεπε οι κυβερνήσεις να παρέχουν τα χρήματα αυτά αποκτώντας εκείνες ποσοστό συμμετοχής. Όμως οι τραπεζικές μετοχές έχουν τόσο χαμηλή αξία σήμερα (η συνδυασμένη χρηματιστηριακή αξία της Citigroup και της Βank of Αmerica είναι μόλις 52 δισ. δολάρια), ώστε θα πρέπει να πουλήσουν πλειοψηφικό πακέτο μετοχών τους στο κράτος για να σωθούν. Θα πρέπει, δηλαδή, οι τράπεζες να κρατικοποιηθούν. Το ερώτημά μου, λοιπόν, είναι το εξής. Αν οι φορολογούμενοι πληρώνουν τον λογαριασμό για να σωθούν οι τράπεζες, γιατί να μην αποκτήσουν πλειοψηφικό πακέτο σε αυτές, τουλάχιστον μέχρι να βρεθεί αργότερα άλλος αγοραστής για τις μετοχές τους; Και όμως, η κυβέρνηση Ομπάμα φαίνεται ότι προσπαθεί να το αποφύγει αυτό (ενώ αντιδράσεις για κρατικοποιήσεις έχουν υπάρξει και από Ευρωπαίους τραπεζίτες). Όπως λένε τα ΜΜΕ, το σχέδιο σωτηρίας των τραπεζών θα περιλαμβάνει δύο σκέλη: Η κυβέρνηση θα αγοράσει «τοξικά» ομόλογα τραπεζών και θα εγγυηθεί απώλειες από άλλες τραπεζικές επενδύσεις. Ιδιαίτερα οι εγγυήσεις αυτές αποτελούν ένα μεγάλο δώρο στους τραπεζίτες, ενώ οι φορολογούμενοι δεν κερδίζουν απολύτως τίποτε.

Τουλάχιστον θα επιβληθούν από το κράτος όρια στις αποζημιώσεις και τα μπόνους μεγαλοστελεχών- υπεύθυνων για την κρίση, ώστε να αποφευχθούν στο μέλλον παρόμοια «ξαφρίσματα» που έχουν εξοργίσει την κοινή γνώμη; Σημειώνεται ότι ο Μπαράκ Ομπάμα ανακοίνωσε την επιβολή πλαφόν 500.000 δολαρίων στις αποζημιώσεις κορυφαίων μάνατζερ εταιρειών οι οποίες θα λάβουν στο εξής κρατική οικονομική ενίσχυση με χρήματα των φορολογουμένων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ πήρε την απόφαση αυτή μετά τις έντονες αντιδράσεις που προκλήθηκαν όταν αποκαλύφθηκε ότι το 2008, παρά την κρίση, οι τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ έδωσαν στους εαυτούς τους μπόνους περίπου 20 δισ. δολαρίων.

Δεν άλλαξαν μυαλά
Η κουλτούρα της υπερβολής φαίνεται ότι δεν έχει αλλάξει στη Γουόλ Στριτ. «Ας πούμε ότι εγώ έφερα κέρδη 30 εκατ. σε μια τράπεζα. Δεν θα πρέπει να πάρω μέρος από αυτά;», είπε πρόσφατα τραπεζίτης στη «Νew Υork Τimes». Όμως τι γίνεται αν είσαι τραπεζίτης και βοήθησες να χαθούν 30 δισ.; Έρχεται η κυβέρνηση να σε σώσει, είναι η απάντηση.

Δεν είναι μόνο ζήτημα δικαιοσύνης αλλά και διαχείρισης κρατικού χρήματος. Το δημοσιονομικό σχέδιο των 800 δισ. δολαρίων πιθανότατα είναι μόνο η προκαταβολή, και η σωτηρία της οικονομίας- ακόμη κι αν γίνει με τον σωστό τρόπο- θα κοστίσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ακόμη. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να σπαταλάμε χρήματα προσφέροντας θεία δώρα σε τράπεζες και στα διευθυντικά τους στελέχη, μόνο και μόνο για να διατηρήσουμε την ψευδαίσθηση ότι οι τράπεζες πρέπει να παραμείνουν σε χέρια ιδιωτών.

Όλη αυτή η προκατάληψη υπέρ του να παραμείνει ο έλεγχος τραπεζών σε χέρια ιδιωτών φαίνεται να στρεβλώνει την προσπάθεια της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση