Σαν την αγριάδα

Υπάρχουν κάποια βιβλία που χαμογελάνε, που τα διαβάζεις γρήγορα με ανάλαφρη διάθεση, αλλά τα σκέφτεσαι και τα ξανασκέφτεσαι σοβαρά αφού τα κλείσεις. Όπως οι δέκα Αφύσικες ιστορίες του Αργύρη Χιόνη με τα χιουμοριστικά επιμύθιά τους και τις παραπληρωματικές παιγνιώδεις σημειώσεις τους στο Οριζόντιο ύψος. Ένα βιβλίο-εκδοτικό κόσμημα χάρη στα σχέδια της Εύης Τσακνιά, που μόλις κυκλοφόρησε από τον νεότευκτο οίκο Κίχλη της Γιώτας Κριτσέλη. Είναι το δέκατο έβδομο αυτού του δροσερού 65άρη ποιητή, πεζογράφου και μεταφραστή, ο οποίος χωρίς να κυνηγήσει ποτέ την αναγνώριση, έχει αποκτήσει πλέον ρεύμα (και βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω» το 2007). Ένα βιβλίο αλληγορικό για τη δύναμη που υπάρχει κρυμμένη στα ταπεινά πράγματα. Το υπαινίσσεται και η πρώτη ιστορία, που δίνει τον τίτλο και τον τόνο στη συλλογή. Πρωταγωνιστές εδώ, το υπερφίαλο κυπαρίσσι που περίμενε να λειώσουν τα βουνά για να βλέπει μέχρι τη Γουατεμάλα και η ταπεινή αγριάδα που λαχταρούσε να ψηλώσει για να δει πιο πέρα, μια χώρα πιο χαρούμενη.

Ώσπου ένα αστροπελέκι έκαψε το κυπαρίσσι και η αγριάδα δεν είχε πια με ποιον να ονειρευτεί τον απέραντο κόσμο. Οπότε συνειδητοποίησε πως παρ΄ ότι δεν μπορούσε να ψηλώσει, είχε τη δύναμη να απλωθεί. Τα βλαστάρια της σκαρφάλωναν τα βουνά και τίποτα δεν θα τα εμπόδιζε να φτάσουν ώς την άκρη του κόσμου, αφού «όσο πιο κοντά στη γη βρίσκεσαι τόσο πιο μακριά από τ΄ αστροπελέκια είσαι!» Να, λοιπόν τι κάνει ο Χιόνης σε τούτο το βιβλίο: υποδύεται τον παραμυθά για να προσφέρει παραμυθία, παρηγοριά δηλαδή για τη ματαιότητα της ανθρώπινης ζωής. Ανάλογη υπαρξιακή αγωνία ανιχνεύει κανείς και στα βραβευμένα Όντα και μη όντα (2006) ή στο Περί αγγέλων και δαιμόνων του 2007 (Γαβριηλίδης). Όμως εκεί η προοπτική φαίνεται πιο σκοτεινή, ενώ εδώ επέρχεται κάθαρση. Κατοικώντας πλέον στο Θροφαρί της ορεινής Κορινθίας, ο συγγραφέας έχει καταφέρει να αποστασιοποιηθεί από την επικαιρότητα- χωρίς να την περιφρονεί- και να εστιάσει στο βάθος των πραγμάτων, εκεί όπου το όνειρο μπορεί να συνυπάρχει με την πραγματικότητα. Συνδυάζοντας τη λαϊκή σοφία με το ανατρεπτικό χιούμορ και την εμπειρία τής φύσης με τον στοχασμό των μεγάλων της παγκόσμιας λογοτεχνίας, μάς καλεί εν τέλει κι αυτός με τα γραπτά του να μετατρέψουμε σε οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου. Έχει το χάρισμα και το ξέρει ο Χιόνης να χτίζει με εντελώς παράταιρα υλικά απίστευτες ιστορίες που τις αφηγείται με πειστικό τρόπο. Ένα σποράκι παπαρούνας που φυτρώνει ανάμεσα στις πλάκες της Σταδίου τού επιτρέπει να μας πει ότι η ομορφιά συνεχίζει να υπάρχει στη μέση της ασχήμιας, κι ας μην τη βλέπει κανείς, κι ας μην την αποζητά κανείς.

Μια γκρίζα πέτρα που ζούσε άχαρα μέχρι που ένα παιδί την πέταξε σε έναν λαχανόκηπο κι από εκεί εξαιτίας της αντιπαροχής βρέθηκε κάτω από την άσφαλτο, τον οδηγεί στο επιμύθιο ότι «καλύτερα να αποκτήσεις κάτι κι ας το χάσεις, παρά να μην αποκτήσεις ποτέ τίποτα». Και τα δέντρα που κατέληξαν να προτείνουν στην αγκαθιά να γίνει αρχηγός τουςαφού ούτε η ελιά, ούτε η συκιά, ούτε το κλήμα δέχθηκαν να χάσουν τα προνόμιά τους προκειμένου να παίξουν αυτόν τον ρόλο- γίνονται η αφορμή για το πολύ επίκαιρο «Πριν σκύψεις, σκέψου!». Σοφά όλα αυτά και καθόλου συντηρητικά.

Εδώ και 17 χρόνια ο Αργύρης Χιόνης ζει, θα έλεγε κανείς, μέσα στη φύση και έξω από την κοινωνία. Ωστόσο, δεν είναι ένας διανοούμενος πολυτελείας. Την κοινωνία την έχει φάει με το κουτάλι και στη φύση αναζητά όχι την απόδραση από τα καίρια προβλήματα αλλά, αντίθετα, το απόσταγμα της περιπέτειας της ζωής. Είχε έναν νονό βιβλιοπώλη που τον μύησε στη γοητεία της λογοτεχνίας, όμως άργησε πολύ να της αφοσιωθεί. Από τα 13 του καθάριζε βιτρίνες στου Λαμπρόπουλου (όταν πήγαινε στο Νυχτερινό Γυμνάσιο), πέρασε έπειτα στο λογιστήριο του πολυκαταστήματος, δούλεψε στη λαχαναγορά του Παρισιού όταν αυτοεξορίστηκε με τη δικτατορία και κατέληξε σε ένα τυπογραφείο στο Άμστερνταμ όπου έζησε 8 χρόνια. Στην Ελλάδα επέστρεψε πια το 1977 με τρεις ποιητικές συλλογές στο ενεργητικό του, για να γίνει… ο μεταφραστής του Αστερίξ, να προκριθεί στον διαγωνισμό της ΕΟΚ και να ξαναξενιτευτεί για μια δεκαετία (1982-1992) ως μεταφραστής στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Αυτός που είχε μεγαλώσει σε ένα προλεταριακό σπιτάκι στα Σεπόλια και άρχισε σπουδές στα 28 του στην Ολλανδία- «ιταλική φιλολογία για να διαβάσω τον Δάντη στο πρωτότυπο»- παραιτήθηκε από τας Ευρώπας «γιατί μπούχτισα από τις μεγαλουπόλεις και απογοητεύτηκα από το σινάφι». Οπότε εγκαταστάθηκε στα 49 του σε ένα χωριό 24 χλμ. από το Κιάτο, χωρίς αυτοκίνητο «γιατί δεν οδηγώ», και χωρίς συγκοινωνία, γιατί η Καποδίστρειος αποκέντρωση δεν ευνοεί τα χωριά… «Αλλά δεν μου λείπει τίποτα». Καλλιεργεί τις ελιές και τα αμπέλια του, διαβάζει, γράφει, και όπως η αγριάδα του βιβλίου του κι αυτός, με… ρεαλισμό και με όνειρο έφτασε διά του οριζοντίου ύψους πέρα από τα βουνά. Και από το Θροφαρί με τους 30 κατοίκους τον χειμώνα, διαψεύδει τον όποιο επαρχιωτισμό της νεοελληνικής λογοτεχνίας.