Φαινόμενα

Το απόλυτο σοκ
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Ακόμη ένα παράδειγμα της τηλεόρασης που γίνεται συμμέτοχος της Ιστορίας είναι η ανατριχιαστική αφήγηση πολεμικής θηριωδίας από τον Τούρκο ηθοποιό
Η ομολογία προκαλεί σοκ και αποτροπιασμό. Διόλου τυχαίο ότι επέλεξε ένα τηλεοπτικό σαλονάκι πρωινάδικου για να την κάνει. Ο Αττίλας- συμβολικό ακόμη και τ΄ όνομά του- Ολγκάτς αναμοχλεύει με ανατριχιαστικό κυνισμό άγριες μνήμες .

Είδαμε πολλές φορές το απόσπασμα από την εκπομπή τουρκικού καναλιού στο οποίο ο ηθοποιός ομολογεί με ύφος ψυχρό ότι όταν υπηρετούσε στον τουρκικό στρατό κατά την εισβολή στην Κύπρο σκότωσε δέκα Ελληνοκυπρίους, πως ο ένας από αυτούς ήταν 19 χρόνων αιχμάλωτος και ότι τον πυροβόλησε εν ψυχρώ ενώ ήταν δεμένος.

Δεν φτάνει όμως αυτό, διανθίζει την ομολογία του και με περιγραφές φρικιαστικών προσωπικών συναισθημάτων. Όταν γύρισε στο σπίτι του μετά τον πόλεμο- είπε- δεν μπορούσε να φάει κρέας γιατί του θύμιζε τα τουμπανιασμένα πτώματα. Και μόνο την πρώτη φορά που σκότωσε άνθρωπο έκλαψε, μετά το συνήθισε, δεν τον ένοιαζε. Σταματάει ο νους. Για τη θηριωδία, για τη βαρβαρότητα της ομολογίας. Αλλά και για την ανάγκη που την προκάλεσε.

Όχι ότι υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία για τις θηριωδίες που έγιναν τότε από τον στρατό εισβολής, για τις θηριωδίες που γίνονται σε κάθε πόλεμο.

Ούτε το γεγονός ότι έσπευσε ο Αττίλας να ανασκευάσει μπροστά στον σάλο και την ενεργοποίηση των τουρκικών μυστικών και φανερών υπηρεσιών, υποστηρίζοντας ότι όλο αυτό ήταν ένα σενάριο, πως ήθελε να γυρίσει μια ταινία σαν τον «Στρατιώτη Ράιαν» και τον ενδιέφεραν οι αντιδράσεις του κόσμου. Ακόμη χειρότερα. Τρισχειρότερα.

Γιατί αν είναι έτσι, τότε αποκαλύπτει μια κουλτούρα κυνισμού και βαρβαρότητας, η οποία απογυμνώνει την ανθρώπινη ψυχή από κάθε συναίσθημα και είναι αυτή που οδηγεί σε πολεμικές θηριωδίες. Αλίμονο, δε, αν η ανάγκη για ειρήνη σημαίνει και άρνηση της δικαίωσης εκείνων που κουβαλούν τα σημάδια αυτών των θηριωδιών .

Ωστόσο, δεν παύει η περίπτωση του Αττίλα να αποτελεί φαινόμενο των καιρών. Για τον τρόπο που χρησιμοποίησε την κάμερα. Είτε για να εξομολογηθεί και να απαλλαγεί από το βάρος στην ψυχή του είτε για να προκαλέσει- το τηλεοπτικό τελετουργικό πρόσφερε το πλαίσιο για να το κάνει. Σε μια εποχή που το θέαμα θέτει τους όρους του στον παγκόσμιο πολιτισμό. Η ενεργοποίηση των θεσμών που απονέμουν Δικαιοσύνη είναι ανεξάρτητη από το μέσο, όχι όμως το συναίσθημα των θεατών. Η αναμετάδοση του αποσπάσματος της ομολογίας συνάντησε μνήμες και ιστορία, βιώματα και ανοιχτές πληγές. Ο Ολγκάτς έδωσε το πρόσωπό του στους πολεμικούς εφιάλτες και τις αποτρόπαιες μνήμες. Η τιμωρία που επέλεξε; Μπορεί. Η δημόσια ομολογία αποτελεί την ιδανικότερη μέθοδο ψυχικής κάθαρσης.

«Φωνές» στην Τουρκία ζητούν να δικαστεί ο Ολγκάτς από την τουρκική δικαιοσύνη. Να αντιμετωπίσει η ίδια η χώρα το πρόβλημα. Θα είναι η θεαματική ευκαιρία της να δώσει εξετάσεις δημοκρατίας υπό το «βλέμμα» της τηλεοπτικής κάμερας (άρα υπό το διευρυμένο διεθνές «βλέμμα»), εξαιτίας και για χάρη της. Ή και να συμβεί το εντελώς αντίθετο.


Πρόκληση για τις συνειδήσεις

Κρίσιμη η στιγμή για μία χώρα που έχει αξιοποιήσει το τηλεοπτικό μέσο για την εθνικιστική επιθετική της προπαγάνδα (στην ιστορία των Ιμίων η τηλεόραση διαμόρφωσε το κλίμα) και βρίσκεται αντιμέτωπη με τους όρους του θεάματος που δημιούργησε η ίδια της η κουλτούρα. Η υπόθεση θα πάρει τον δρόμο της διπλωματικής αξιοποίησης και της θεσμικής δικαίωσης. Ωστόσο το σοκ από την τηλεοπτική στιγμή παραμένει η ισχυρότερη πρόκληση για τις συνειδήσεις των θεατών ένθεν κακείθεν του Αιγαίου. Στην κοινή ιστορία τους παρεμβαίνουν πλέον οι σύγχρονες τεχνολογίες επικοινωνίας με τη «γλώσσα» και το συντακτικό τους, που αναλόγως τη χρήση μπορούν να κάνουν πιο εύθραυστη ή ισχυρότερη την ειρήνη.