Υπόθεση πολιτική

Φοράει χειροπέδες αλλά δεν ντρέπεται. Το βλέμμα του είναι σκεπτικό, καθαρό, δεν δείχνει αγωνία. Κρύβει καλά τη φουρτούνα που ζει και την οποία εξομολογείται στα κρυφά σημειώματά του από τη φυλακή. Νιώθει ικανοποίηση που είδε για πρώτη φορά τον εξάχρονο γιο του και μπόρεσε να υπερασπιστεί τα πιστεύω του, τις κομμουνιστικές αξίες που υπερβαίνουν τα πρόσωπα που τον στιγμάτισαν. Είναι ο 52χρονος Νίκος Πλουμπίδης, ο «κόκκινος δάσκαλος», ηγετικό στέλεχος του παράνομου τότε ΚΚΕ, βγαίνοντας από το Στρατοδικείο το 1954. Σε λίγο καιρό, τον Αύγουστο, η κυβέρνηση Παπάγου θα τον εκτελέσει στο Δαφνί ως κατάσκοπο, ενώ ο Ζαχαριάδης θα προσπαθεί να πείσει τους συντρόφους της υπερορίας πως διέφυγε στην Αμερική, ως χαφιές της Ασφάλειας. Μάλιστα το πιστοποιητικό θανάτου του θα εκδοθεί μόλις το 1972… Όλα αυτά τα βλέπουμε σε μια διακριτική έκδοση του Μουσείου Μπενάκη όπου πρωτοπαρουσιάζεται το Αρχείο της οικογένειας Νίκου Πλουμπίδη, που κρατιόταν μυστικό 50 χρόνια τώρα ως όπλο για την πολιτική και κομματική αποκατάσταση του ονόματός του… Όχι εκείνη την αμήχανη από την 9η Ολομέλεια του ΚΚΕ το 1958 (μαζί και για τους Καραγιώργη, Σιάντο), αλλά την άλλη, από συνέδριο του κόμματος, που επιθυμούσε ο εκτελεσμένος και δεν έγινε ποτέ. Στο βιβλιαράκι αυτό καταγράφεται (χωρίς να αναπαράγεται) το υλικό από την περίοδο 1923-2003 που είχε διασώσει κυρίως η γυναίκα του Ιουλία Πλουμπίδη- Παπαχρίστου, μια δασκάλα που έμεινε φυλακισμένη για τις αριστερές ιδέες της από το 1949 ώς το 1959 και που αγωνίστηκε έκτοτε για την καταξίωση της Εθνικής Αντίστασης- υλικό το οποίο κατέθεσε στα Ιστορικά Αρχεία του Μπενάκη ο γιος τους, ο ψυχίατρος Δημήτρης Πλουμπίδης. Η σημασία αυτών των 25 φακέλων που επιμελήθηκε ο Αλέκος Π. Ζάννας είναι κομβική για τη «διαφύλαξη της ιστορικής συνείδησης του τόπου», σημειώνει ο διευθυντής του Μουσείου Άγγελος Δεληβορριάς. Πόσω μάλλον που τα περισσότερα ντοκουμέντα (σημειώματα της παρανομίας και της φυλακής, έντυπο υλικό από τη σύλληψη- δίκη- εκτέλεση κ.λ.π.) ζωντανεύουν την περίοδο 1945-55 αναδεικνύοντας διαστάσεις του Εμφυλίου πολέμου και των μετεμφυλιακών χρόνων για τις οποίες δεν έγινε ποτέ μια πραγματική πολιτική ανάλυση. Κρίμα που η έκδοση δεν αναφέρεται στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής:

στην οικοδόμηση του «κράτους της Δεξιάς», στις εντεινόμενες διώξεις εναντίον της Αριστεράς, στον Μπελογιάννη ο οποίος είχε εκτελεστεί δύο χρόνια νωρίτερα και είχε άριστη συνεργασία με τον Πλουμπίδη, ή στις εσωκομματικές έριδες των ηττημένων που (όπως συνέβη κι αλλού) αναζητούσαν «προδότες» για να δικαιολογήσουν τις αδυναμίες τους…

«Η υπόθεσις που δικάζεταιδεν είναι υπόθεσις κατασκοπείας αλλά υπόθεσις πολιτική, υπόθεσις ιδεολογική. Δεν δικάζετε τον Πλουμπίδη σαν δράστη του άλφα ή του βήτα εγκλήματος αλλά σαν κομμουνιστή ηγέτη» τόνιζε στην απολογία του (30/7/53). Ήταν ένα πολιτικό μανιφέστο που απευθυνόταν κατά 30% στο δικαστήριο και κατά 70% στο κόμμα (το οποίο τον είχε διαγράψει), χωρίς καμία αιχμή για την ηγεσία ή τις (σταλινικές) πρακτικές της. Εξηγούσε πόσο συνέφερε τους κρατούντες η σύγχυση των κομμουνιστών για το αν ήταν ή όχι προδότης, και πώς, μέσα από την καταδίκη του, στόχευαν στον αποκεφαλισμό του κόμματος. Λίγο αργότερα, στα σημειώματα που από την απομόνωση περνούσε στον κουνιάδο του Δημοσθένη Παπαχρίστου (αυτός πρωτοδημοσίευσε τα Γράμματα από τη φυλακή 1953-54, Εκδ. Δελφίνι 1997) έγραφε ότι πράγματι είχε παραβεί ρητές εντολές του Πολιτικού Γραφείου. Ήταν κάτι απαραίτητο, έλεγε, σε εκείνη τη συγκυρία προκειμένου να εφαρμόσει την πολιτική του κόμματος, αλλά παρερμηνεύτηκε από ορισμένα στελέχη. Επιπλέον, ο Πλουμπίδης που είχε πάρει ενεργό μέρος στην οργάνωση της ΕΑΜικής αντίστασης εν όσω ο Ζαχαριάδης βρισκόταν στο Νταχάου, ήταν από εκείνους που μετά τον Εμφύλιο υποστήριζαν τις ευρύτερες συμμαχίες του ΚΚΕ με την ΕΔΑ κ.ά.- κάτι που προκαλούσε αντιθέσεις. Το ίδιο και η στάση του απέναντι στους τσακισμένους δηλωσίες, τους οποίους προσπαθούσε να επανεντάξει στο κίνημα. Στο βιβλιαράκι του Μπενάκη διαβάζει κανείς σε φωτογραφική σμίκρυνση και την άποψή του ότι ο Άρης «έπρεπε να τιμωρηθεί για την ανταρσία του, όχι όμως και να χτυπηθεί όπως χτυπήθηκε». Τέτοια πολλά διαθέτει τούτο το αρχείο που περιμένει τώρα τον ιστορικό του. Εκείνον που θα το συνδυάσει με τα έγγραφα της «αποκατάστασης» που φυλάσσονται στα ΑΣΚΙ. Και που θα έπρεπε να το συνδυάσει με τα αντίστοιχα αρχεία του Περισσού, τα οποία όμως τελούν υπό… αιώνια συντήρηση, καθώς και με τα έγγραφα της Κομιντέρν από τα σοβιετικά αρχεία. Όπως θα έπρεπε να το συνδυάσει με τον ατομικό φάκελο του Πλουμπίδη στην Ασφάλεια- από τους λίγους που δεν κάηκαν- ο οποίος όμως παραμένει απόρρητος… Γιατί άραγε;

Δέκα χρόνια μετά την εκτέλεση, κυκλοφόρησε με τις ευλογίες του ΚΚΕ το μυθιστόρημα Επί εσχάτη προδοσία του Κώστα Κοτζιά για να δικαιώσει τον Πλουμπίδη, χωρίς όμως- όπως σχολίασε ο Αναγνωστάκης- να σκαλίζει τα αίτια της σπίλωσής του. Από τους μάρτυρες της κομμουνιστικής Αριστεράς, Βελουχιώτη, Μπελογιάννη κ.ά., ο Πλουμπίδης παραμένει ο τραγικότερος. Κι όσο δεν λύνεται το πολιτικό, κομματικό και ηθικό παζλ που τον περιβάλλει, οι σιωπές και τα μισόλογα θα συνεχίσουν, όπως λέει ο γιος του, να βαρύνουν πάνω στην Ιστορία αλλά και στη σημερινή αξιοπιστία της Αριστεράς.