Οι προβοκάτορες εμείς (β΄)

ΟΣΟ ΔΕΝ ΚΑΤΑΝΟΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ, ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ
ΟΠΟΙΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΙΔΙΟΙ, ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕ
ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΚΡΙΣΗ. ΚΑΙ Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΚΡΙΣΗ
ΘΑ ΄ΝΑΙ ΑΚΟΜΑ ΠΙΟ ΒΙΑΙΗ, Η ΟΡΓΗ ΑΚΟΜΑ ΠΙΟ
ΤΥΦΛΗ, ΟΣΟ ΤΥΦΛΟΙ ΘΑ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ,
ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΣΑΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Kάπως έτσι τέλειωνα την περασμένη επιφυλλίδα, με μια αίσθηση ματαιότητας, αφού το πρόβλημα δεν είναι αν μπορούμε να συνεννοηθούμε σε αυτονόητα όσο αν μπορούμε να εγκαταλείψουμε τα βολικά στερεότυπά μας, προκρούστεια κλίνη ή πόρτα κλειστή, διπλομανταλωμένη. Ότι η αγκίστρωση σ΄ αυτά (αν όχι αυτά καθαυτά) υποκρύπτει διαφορετικές ιδεολογίες είναι ίσως δεδομένο. Το ζήτημα τότε είναι αν πρόκειται όντως για ιδεολογίες, έστω διαφορετικές, ή για καθήλωση σε ιδεοληπτικά, μανιχαϊστικά σχήματα. Στην πρώτη περίπτωση, με διαφορετικές ιδεολογίες, μπορούμε ωστόσο να καταλήξουμε σε κοινή πολιτική, όπως γίνεται δηλαδή σε κοινωνία πολιτών, και όπως θα δούμε και στο τέλος· στη δεύτερη θα διαιωνίζεται ένας διάλογος κουφών. Ίσως γιατί τότε οι ιδεολογίες, αν και εφόσον, είπαμε, υπάρχουν, δεν είναι απλώς διαφορετικές αλλά διαμετρικά αντίθετες.

Κουφοί λοιπόν; τυφλοί; Το χειρότερο είναι όταν η τυφλότητα γίνεται ιταμός κυνισμός και φτηνή ειρωνεία, επίδειξη πνεύματος και ρητορικών σχημάτων, κουρελάκια να ντύσουν την αδυναμία να αρθρωθεί πολιτικός και όχι ηθοπλαστικός και αστυνομικός λόγος.

Έτσι παρατηρήσαμε και τούτο το αξιοσημείωτο: έπειτα από την αμήχανη ή έμφοβη σιωπή απέναντι στα πρώτα, δραματικά γεγονότα, χύθηκε πολύ περισσότερο μελάνι, απαξίωση και χολή, σημειώθηκαν, τότε πια, και κοινές εμφανίσεις πνευματικών ανθρώπων, απέναντι πλέον σε ήπιας μορφής, κυρίως συμβολικές πρωτοβουλίες, όπως οι παρεμβάσεις σε θέατρα, το πανό στην τηλεόραση, το άλλο στην Ακρόπολη κτλ.

Να καταλάβουμε όμως τι;

Τίποτα περισσότερο από το ότι οι νέοι καταλαβαίνουν και βιώνουν αυτό ακριβώς που διαπιστώνουμε και εμείς:

– «την κρίση αυθεντίας των κεντρικών κρατικώνπολιτικών θεσμών»· – «την ανησυχητική φθορά του δημοκρατικού ήθους, του ορθολογισμού…»· – ότι η ελληνική κοινωνία «έχοντας καταναλώσει το παρελθόν χωρίς να επενδύσει στο μέλλον, βρίσκεται […] στο παροντικό κενό άλαλη», σε φάση που συμπίπτει με «το ιστορικό κενό που έχει αφήσει η μεταρρυθμιστική Αριστερά, σοσιαλιστική ή κομμουνιστογενής, από τη δεκαετία του ΄90 κι έπειτα». Ποιο είναι το παράδοξο, ποια αντίδραση είναι παράλογη έπειτα από αυτές τις ευρύτερα κοινές παραδοχές; Παραδοχές που σκόπιμα τις αντλώ από επιφυλλίδα του Γιάννη Βούλγαρη η οποία δημοσιεύτηκε στο ίδιο φύλλο με την προηγούμενη δική μου (10/1). Έγραψα «σκόπιμα», γιατί τα δύο κείμενα, ενώ διαφωνούσαν προγραμματικά, εκκινούσαν δηλαδή από διαφορετικές εκτιμήσεις, κάτι που δεν είναι άμοιρο ίσως ιδεολογίας, ουσιαστικά συνέπιπταν στο «διά ταύτα», ότι ο λόγος δεν μπορεί παρά να είναι πολιτικός, ότι ο λόγος ανήκει στην πολιτική. Διαφορετικά, μόνο προβοκατόρικα μπορεί να λειτουργήσει ο λόγος που ευδοκίμησε τις μέρες αυτές, ένας λόγος εγκλωβισμένος στην αυτοαναφορικότητά του, αυτιστικός εντέλει, εστετίστικος και αυτομάτως απολιτικός, και εν πάση περιπτώσει ατελέσφορος.

Ας δοκιμάσουμε να συνοψίσουμε: Με αφορμή τη δολοφονία ενός 15χρονου μαθητή ξεσπούν εκτεταμένα επεισόδια, που εύκολα εκτρέπονται σε βανδαλισμούς, ενώ απλώνονται πέρα από το κέντρο της πρωτεύουσας, σ΄ ολόκληρη την πόλη, και σχεδόν ταυτόχρονα σε πλήθος άλλες πόλεις. Μπροστά στον εντυπωσιακά μεγάλο αριθμό όσων κατέβηκαν στους δρόμους, στην έκταση και την ένταση των επεισοδίων, ξένες εφημερίδες και αναλυτές αρχίζουν να μιλούν για κοινωνική εξέγερση· εμείς ψάχνουμε να βρούμε ποιος είναι κάτω απ΄ τις κουκούλες. Οι ταραχές και οι καταστροφές συνεχίζονται· εμείς ψάχνουμε κάτω απ΄ τις κουκούλες.

Ανοίγουμε τα παλιά τεφτέρια και εγχειρίδιά μας και διαβάζουμε, όσα λειψά μπορούμε πια ή μας συμφέρει να διαβάσουμε. Ποια είναι τα λειψά, και άρα ψευδή;

1. Εμείς «δεν φορούσαμε κουκούλα», «δεν ντρεπόμασταν να δείξουμε το πρόσωπό μας»: Όμως, φορούσαν κουκούλες, μαντίλια πιο παλιά, στα Ιουλιανά, στο Πολυτεχνείο εμείς, πιο πρόσφατα κράνη μοτοσικλέτας, απ΄ την άλλη οι Ζαπατίστας, οι Παλαιστίνιοι κτλ.

2. Εμείς δεν καίγαμε και δεν καταστρέφαμε, ούτε τράπεζες, και πολύ περισσότερο καταστήματα αθώων πολιτών: Όμως και έκαιγαν και κατέστρεφαν, και τράπεζες και καταστήματα αθώων πολιτών: και πρόπερσι στα προάστια του Παρισιού, και στο Λος Άντζελες κ.α.

3. Εμείς είχαμε οράματα, συγκεκριμένα συνθήματα και αιτήματα. Κι όμως, πλάι στο «Ψωμί, παιδεία, ελευθερία» του Πολυτεχνείου, ανάμεσα στα βασικά συνθήματα ήταν ακόμα και το «Λαοκρατία» ή «Αναρχία».

Ούτως ή άλλως, το κατεξοχήν άτοπο είναι ότι απαιτούμε συγκεκριμένη ιδεολογική ταυτότητα και ομοιογένεια από τη νεολαία, θαρρείς και πρόκειται για συμπαγή, ενιαία ομάδα ή κοινωνική τάξη, κι όταν, κυρίως, απ΄ την άλλη, δεν υπάρχει συνεκτική ιδεολογία και ταυτότητα σε μακρόβιους πολιτικούς λ.χ. σχηματισμούς:

από το ΠΑΣΟΚ, που συστεγάζει σοσιαλιστές, κεντρώους, αλλά και εθνικιστές, από το ΚΚΕ, όπου συναγελάζονται σταλινικοί, εθνικιστές, θρησκόληπτοι κ.ά., ώς τον πολυσυλλεκτικό και ό,τι μας προκύψει Συνασπισμό.

Όμως το μέγα διακύβευμα, ξεκινώντας ίσως ανάποδα, είναι ο ορισμός της ίδιας της κατάστασης, αφού έτσι φωτίζονται και αναλόγως ερμηνεύονται όλα τα παραπάνω: με τι είχαμε να κάνουμε εντέλει; Με απλή αναταραχή, κοινωνική έκρηξη, εξέγερση; Ιδού και πάλι τα λειψά μας:

4. Προπάντων όχι εξέγερση, αποφαίνεται ο καθένας με το εξεγερσιόμετρό του, μόνο οι φτωχοί και περιθωριοποιημένοι εξεγείρονται, όπως στα προάστια του Παρισιού ή στο Λος Άντζελες, ή-αμηχανία εδώ- στον Μάη του ΄68. Ενώ τώρα, «επανάσταση του φραπέ», «αμφισβητιών του γλυκού νερού», «καλομαθημένων χαβαλέδων» και γενικά αστόπαιδων, ερμηνείες όλες απτόητες από τον όγκο λ.χ. των διαδηλωτών, ακόμα και των καταστροφέων, την έκταση και τη διασπορά σε τόσες πόλεις.

Ερμηνείες, κυρίως, που παραγνωρίζουν το νέο, καθοριστικό στοιχείο, πως η γενιά αυτή είναι η πιο αδιέξοδη, καθώς δεν έχει μπροστά της κάποια έκτακτη κατάσταση ή εκτροπή, π.χ. δικτατορία, που θα την πολεμήσει, και θα γυρίσει έπειτα σελίδα: τώρα σελίδα επόμενη δεν υπάρχει, η γη της επαγγελίας είναι αυτή, άλλη δεν έχει. Τους το λέμε άλλωστε εμείς οι ίδιοι και σε όλους τους τόνους, κι αυτή η επίγνωση μεγαλώνει την απόγνωση, άρα και την οργή.

Αυτό το νέο στοιχείο, λοιπόν, ακυρώνει από μόνο του όλα τα ερμηνευτικά μας σχήματα και εργαλεία. Κι ωστόσο, επιμένουμε.

Έστω όμως ότι δεν ήταν εξέγερση. Τι ήταν αυτή η γενικευμένη έκρηξη και η εφ΄ όλης της ύλης αμφισβήτηση;

Μα ακριβώς αυτό: εφ΄ όλης της ύλης αμφισβήτηση. Έπρεπε πια να το παραδεχτούμε πως δεν βρέχει, αλλά μας φτύνουν, εμάς, συλλήβδην, τη γενιά της εξουσίας πια, επικυρώνοντας αυτό που πρώτοι εμείς τους δείχνουμε, ότι δεν είναι παίξε γέλασε αυτό που προαιωνίως αποκαλείται χάσμα των γενεών, νομοτέλεια δηλαδή-απ΄ την οποία ούτε εμείς μπορούμε, αλίμονο, να ξεφύγουμε, αν όχι οι διανοούμενοι, διάολε η Αριστερά.