Επιφυλλίδα

Διαφήμιση χωρίς όρια
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Τις τελευταίες μέρες του περασμένου χρόνου θα διάβαζε κανείς σε τεράστιες διαφημιστικές αφίσες (δεν έχει σημασία το προϊόν που διαφημιζόταν) στην Εθνική Οδό Αθηνών- Λαμίας, την ευχή: «Ας κάνουμε το 2009 έναν χρόνο παραμυθένιο». Μια ευχή ή μια διαφήμιση, όσο ουτοπικές ή ανεδαφικές κι αν είναι, εκφράζουν, κατά κάποιον τρόπο, μιαν ανάγκη που η πραγματικότητα μπορεί, έστω στοιχειωδώς, να θεραπεύσει. Και, επιπλέον, μια ευχή και μια διαφήμιση εκφράζουν πολύ περισσότερο τους αποδέκτες τους παρά εκείνους που εύχονται ή διαφημίζονται. Υπάρχει, λοιπόν, ένας έστω άνθρωπος, ακόμη και με ταραγμένα τα μυαλά του, που να πιστεύει ότι το 2009 μπορεί να γίνει παραμυθένιο (ο οποιοσδήποτε άλλωστε χρόνος), όταν ο προηγούμενος χρόνος ήταν για πολλούς (δεν λέμε για όλους) ένας σκέτος εφιάλτης; Ή υπάρχει έστω ένας που να πιστεύει ότι μπορεί να αλλάξει οτιδήποτε αυτόματα προς το καλύτερο;

Ακόμη κι αν γνώριζε κανείς πως είναι ανίατα άρρωστος και πληροφορούνταν πως, στο μεταξύ, έχει καταστεί υγιέστατος, θα του χρειαζόταν λίγος, έστω, χρόνος για να συνειδητοποιήσει τη διαφορά και να χαρεί. Δεν υπάρχει κλειδί που να το γυρίζεις και να μεταβάλλεται, αυτοστιγμεί, μια κατάσταση οσοδήποτε ανώδυνη κι αν είναι- πόσω μάλλον όταν είναι οδυνηρότατη. Το κακό, τόσο με τις ευχές όσο και με τις διαφημίσεις, είναι ότι ζητούν να μας εξοικειώσουν με μια πραγματικότητα τελείως πλασματική, χωρίς επιπλέον την εξοικείωση αυτή να την έχει κανείς πραγματικά ανάγκη. Ακόμη και να ήταν κατορθωτό, αφού το ήθελε τόσο πολύ, να κάνει ο οποιοσδήποτε παραμυθένιο τον κόσμο, στην ουσία θα ήταν σαν να τον ευνούχιζε, αφού για να τον κάνει παραμυθένιο θα του καταργούσε τις μνήμες του εφιάλτη ή της κόλασης που υπήρξε. Θα έπρεπε επιπλέον να έχουμε καταλάβει πως, αφού παραμυθένιος κόσμος δεν γίνεται να υπάρξει, η προοπτική του μοιάζει να νομιμοποιεί τα προβλήματα, τις στενοχώριες και τα βάσανα για όσους δεν μπορούν να προσβλέψουν σε μιαν έστω υποφερτή ζωή. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς πως αν ο κόσμος μπορούσε να γίνει παραμυθένιος, δεν θα ήταν για όλους. Στον παραμυθένιο κόσμο προσβλέπει ένας άνθρωπος που δεν του λείπει τίποτε και τον ονειρεύεται για να μπορεί να έχει και όσα δεν του χρειάζονται. Αφού έτσι ή αλλιώς, παραμυθένιος θεωρείται ο κόσμος του πλούτου και της χλιδής. Τον πραγματικά ταλαιπωρημένο που προσβλέπει, το πολύ πολύ να γίνει ο κόσμος λίγο πιο υποφερτός, ποια ευχή ή ποια διαφήμιση θα μπορούσε να του τον τάξει ως «παραμυθένιο»; Άρα από ποιους ή για ποιους ζητάει η διαφήμιση να είναι το 2009 ένας χρόνος παραμυθένιος; Στην ουσία από ΄κείνους για τους οποίους και το 2008 και το 2007 και το 2004 και το 1994 και το 1984, ήταν, αν μη τι άλλο, απροβλημάτιστα κι ευχάριστα. Πράγμα που σημαίνει ότι στην ευχή και τη διαφήμιση ενέχεται ως προτροπή να μην αρκούνται σε όσα, ήδη, διαθέτουν, αλλά ν΄ αποκτήσουν ακόμη περισσότερα που θα τους μεταβάλουν το 2009 σε «παραμυθένιο».

Εκείνο που δεν μας λέει η διαφήμιση και δεν θα μας το πει ποτέ καμιά διαφήμιση, αν και άμεσα και έμμεσα το προϋποθέτει, είναι ότι παραμυθένιο το 2009 για όσους, ήδη, απολαμβάνουν, σημαίνει ακόμη περισσότερη δυστυχία για όσους ήδη υποφέρουν. Αφού τους τελευταίους έτσι κι αλλιώς, τους έχουμε εξαιρέσει από την προοπτική του παραμυθιού καθώς το μόνο που μπορούν να ελπίζουν οι ίδιοι είναι το ελάχιστο μιας αλλαγής. Δεν υπόσχεσαι ή δεν προτρέπεις να κάνει παραμυθένιο τον κόσμο ένας άνθρωπος που στερείται τα στοιχειώδη.

Μα τι θα ήθελες να πει η διαφήμιση- ή μάλλον τι είδους διαφήμιση θα ήταν- θα ρωτήσει ο καλοπροαίρετος αναγνώστης, αν έλεγε να κάνουμε το 2009 έναν χρόνο υποφερτό για όλους. Συγκινείς τους άλλους όταν τους υποσχεθείς αυτά που δεν χρειάζονται, ενώ τους τρομάζεις όταν τους ευχηθείς κάτι λιγότερο απ΄ ό,τι ήδη διαθέτουν- έστω κι αν το τελευταίο είναι πάρα πολύ. Φαίνεται πως όταν οι άνθρωποι απολαμβάνουν γίνονται απείρως πιο άπληστοι, όσον αφορά στην απόλαυσή τους, σε σχέση με τους ανθρώπους που δυστυχούν ώστε ακόμη κι ένα άκοπο φαγητό να τους φαίνεται πραγματική αλλαγή και βελτίωση. Μήπως, τελικά, μια ευχή και μια διαφήμιση όσο περισσότερο «ανύπαρκτο» υπόσχεται, τόσο πιο προσγειωμένη είναι;

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»