Μυθιστόρημα – αρχείο

Το όνομά της,Λώρα Τζάκσον. Λώρα (Ράιντινγκ) Τζάκσον από το όνομα του δεύτερου συζύγου της, με το Ράιντινγκ σε παρένθεση για να θυμίζει την υπογραφή της όταν ήταν ποιήτρια- ώς τα 39 της δηλαδή- και τάραζε τα αγγλοσαξονικά νερά την ίδια μεσοπολεμική εποχή που ο Σεφέρης τάραζε τα ελληνικά νερά. Όπως ο δικός μας, έτσι κι εκείνη εξακολούθησε να τα ταράζει, αλλά με θεωρητικά κείμενα πλέον· μάλιστα τα ξαναταράζει σήμερα, 18 χρόνια μετά τον θάνατό της, που αποκαλύπτεται ότι κάποιοι διάσημοι «δανείστηκαν» στίχους της! Αυτή λοιπόν την Αμερικανίδα, που έζησε σαν ρομαντική ηρωίδα και έγραψε σαν φιλόσοφος της ποίησης, συστήνει στον Έλληνα αναγνώστη ο 40χρονος Χρήστος Χρυσόπουλος, σε ένα παράξενο μυθιστόρημα που υποχρεώνει το κοινό να διαβάσει κάτι διαφορετικό από εκείνο που (νομίζει ότι) διάλεξε! Είναι η Λονδρέζικη μέρα της Λώρας Τζάκσον (Καστανιώτης), ένα «μυθιστόρημα- αρχείο» σύμφωνα με τον συγγραφέα του, που ως τέτοιο μένει ανοιχτό. Πιο πολύ πάντως μοιάζει με παζλ, καθώς εισάγει τον αναγνώστη σε έναν πολύπλευρο κόσμο που έχει τόσες εισόδους όσοι είναι και οι τρόποι με τους οποίους μπορεί κανείς να τον διαβάσει. Ξεκινάει ως νουβέλα, η οποία αναπλάθει κάτι σαν τον εσωτερικό μονόλογο μιας διαταραγμένης συνείδησης- της Λώρας συγκεκριμένα, τις ημέρες εκείνες του 1929- γύρω από την αινιγματική απόπειρα αυτοκτονίας της. Είχε πηδήσει από το παράθυρο του διαμερίσματος όπου συμβίωνε με τον διάσημο Άγγλο ποιητή-εραστή της Ρόμπερτ Γκρέιβς, τη γυναίκα του και τα παιδιά του, και της χορηγήθηκαν μεγάλες δόσεις μορφίνης, με αποτέλεσμα να παρασύρεται σε έναν λαβύρινθο παραισθήσεων που συγχέονταν με τα αληθινά περιστατικά τής ανήσυχης ζωής της. Ο αναγνώστης την παρακολουθεί μέσα από μια μη γραμμική τριτοπρόσωπη αφήγηση, όπου παρεμβάλλονται ποιήματα, επιστολές της, ιστορίες σχετικές με το έργο της ή σημειώσεις του Γκρέιβς· και όσο προχωράει στην ανάγνωση τόσο γοητεύεται από την πολυσημία του κειμένου και παύει να τσεκάρει την αληθοφάνειά του. (Οι γυναικείες φωτογραφίες λ.χ.

που παρεισφρέουν δεν είναι της Λώρας). Κι έπειτα, στη σελίδα 139 (από τις 205) το βιβλίο αλλάζει! Από «θερμό» γίνεται «ψυχρό» (και μερικές φορές δύσκολο), καθώς από τη μυθοπλασία περνά στη βιογραφία και από εκεί στο δοκίμιο- με πλούσιες πληροφορίες για τη ζωή της και με τσιτάτα από τα θεωρητικά της κείμενα για την ποιητική, που ο Χρυσόπουλος τα ερμηνεύει συνδέοντάς τα με σκέψεις του Χάιντεγκερ ή του Βιτγκενστάιν. Ώσπου στο τέλος εμφανίζεται ως σκηνοθέτης στη σκηνή. Και εξομολογείται σε πρώτο πρόσωπο ότι η Τζάκσον τον ενδιαφέρει ως παράδειγμα δημιουργικού ανθρώπου που φιλοδοξεί να διατυπώσει κάτι αληθινό με την τέχνη του. Κι ας αποδειχθεί μια τέτοια επιθυμία, χίμαιρα.

«Τα ανθρώπινα όντα είμαστε φυλακισμένα σε έναν τρόπο ομιλίας ο οποίος είναι μόνο μερικώς ειλικρινής», έγραφε η Λώρα Τζάκσον. Και πίστευε ότι μόνο με την ποίηση μπορείς να μιλήσεις για τον κόσμο. Ώσπου ένιωσε ότι η αλήθειά του θα παρέμενε άπιαστη, αφού πάντα θα παρεμβαλλόταν το «εγώ» του ποιητή. Έτσι, το 1940 απαρνήθηκε την τέχνη της, αποκηρύσσοντας την ποίηση με ένα διάσημο κείμενο που αργότερα διαβάστηκε από το ΒΒC και έγινε βιβλίο ( Τhe telling ). Από τότε στράφηκε στη θεωρία της ποίησης και στην κριτική. Στροφή που συνέπεσε με την τρικυμία στην προσωπική της ζωή, αφού τότε διακόπηκε η 15χρονη ανταγωνιστική αλλά και παραγωγική σχέση της με τον Γκρέιβς (γνωστόν στο ευρύ κοινό από το Εγώ ο Κλαύδιος κ.ά.), και επέστρεψε από την Ευρώπη στην Αμερική. Ξαναπαντρεύτηκε μάλιστα, εγκαταστάθηκε σε ένα ράντσο στη Φλόριντα και αφοσιώθηκε στον συγκερασμό της φιλοσοφίας της γλώσσας, της γλωσσολογίας και της ποιητικής σε ένα ογκώδες δοκίμιο ( Rational meaning, 1993) που μελετάται όλο και περισσότερο στα πανεπιστήμια. Φυσιογνωμία εξαιρετικά προικισμένη που έλαμψε στην ποίηση, στην πεζογραφία ( Ρrogress of stories/ Πρόοδος των ιστοριών,Τρωικό τέλος, κ.ά.) και στο δοκίμιο, αλλά και ταλανίστηκε από τα ιδανικά, τα απωθημένα και τις υστερικές καμιά φορά παρορμήσεις της, η Λώρα (Ράιντινγκ)

Τζάκσον πάλεψε με πείσμα για έναν δημιουργικό συγκερασμό ανάμεσα στο συναίσθημα και στη νόηση· και συγκινεί επειδή εκφράζει, σε υπερθετικό ενδεχομένως βαθμό, τη βαθύτερη αντίφαση του ανθρώπου που ζει με τις λέξεις. Ή, αλλιώς, τη σχέση του κόσμου και της λέξης. Ο Χρήστος Χρυσόπουλος,που μοιάζει τόσο εύθραυστος αλλά αγωνίζεται στον μαραθώνιο, που σπούδασε οικονομικά αλλά αφιερώθηκε στη λογοτεχνία στα 28 του, που είναι αθόρυβος αλλά τον ξεχωρίζουν σε ανθολογίες τής Ε.Ε. (βλ. Εspaces ) ή σε σεμινάρια λογοτεχνίας από την Αϊόβα ώς τη Μόσχα, κέντρισε την Κριτική με τα μυθιστορήματά του Σουνυάτα και Περίκλειστος κόσμος. Όμως εδώ και μια εξαετία, κεντρικό θέμα στα γραψίματά του καταλαμβάνει η συνθήκη του συγγραφέα. Στο Φανταστικό Μουσείο, μέσα από εκκεντρικά στιγμιότυπα της ζωής δέκα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, μιλούσε για την ιδιότυπη στάση ζωής του ανθρώπου που πασχίζει να διασώσει τον λόγο. Και στο δοκιμιακό Γλωσσικό κουτί, (Καστανιώτης όλα)

στοχαζόταν όψεις της δουλειάς του συγγραφέα. Σήμερα στοχάζεται τις αντιφάσεις του, χωρίς όμως να «υποδύεται» την Τζάκσον, όπως έκανε με τους συγγραφείς του Μουσείου του. Δεν είναι βέβαια πολύ δημοφιλή όλα αυτά, ούτε πάντα βατά. Είναι όμως πολύ ερεθιστικά.