Αυγά και κακαρίσματα

ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΘΟΛΩΝΕΙ Ο ΝΟΥΣ ΜΑΣ, ΟΠΩΣ ΤΟ
ΥΠΕΘΕΣΕ Ο ΠΟΙΗΤΗΣ, ΔΕΝ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ ΤΗ
ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΤΟΥ, ΝΑ ΜΝΗΜΟΝΕΥΣΟΥΜΕ ΔΙΟΝΥΣΙΟ
ΣΟΛΩΜΟ Ή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ
Καταφερόμαστε, συχνά χλευαστικά, εναντίον των λεγόμενων πνευματικών ανθρώπων ή αλλιώς της πνευματικής ηγεσίας, εναντίον των διανοούμενων, ότι τάχα σιωπούν, ότι τάχα έχουν βολευτεί, ότι τάχα έχουν αφομοιωθεί με το σύστημα και πάει λέγοντας. Και τι ζητάμε; Δηλώσεις, διακηρύξεις, καταδίκες ή συμμετοχές σε πορείες ή σε κατεβατά υπογραφών. Τόσο ώστε εκ των προτέρων ξέρει πια κανείς σε ποια ομάδα πίεσης ή διαμαρτυρίας αναμένεται να συνταχτεί κάποιος συγγραφέας, καλλιτέχνης, επιστήμονας ή πανεπιστημιακός. Λες και οι διανοούμενοι είναι διαφορετικού ποιού πολίτες, δεν έχουν τα ίδια συνταγματικά και πολιτικά δικαιώματα με τον κάθε ένα Έλληνα ψηφοφόρο, λες και η γνώμη τους για τα κοινά δεν εκφράζεται επί ίσοις όροις με την ανωνυμία της μυστικής ψήφου.

Όταν πριν από εβδομήντα τόσα χρόνια ο Ιωάννης Συκουτρής οδηγήθηκε στην αυτοκτονία μέσα στην οργανωμένη χλαλοή των συντεταγμένων και διατεταγμένων «διαμαρτυριών» εκδορέων και κουλουροπωλών για την έκδοση από την Ακαδημία Αθηνών των απόψεών του και της μετάφρασής του τού «Συμποσίου» του Πλάτωνος, τότε σύσσωμος ο Τύπος καυτηρίαζε (και ορθότατα) τη συκοφαντική και κατευθυνόμενη εκστρατεία εναντίον του.

Τι ζητούσε τότε ο Κοινός Νους; Τεκμηριωμένες και υπεύθυνες επιστημονικές, αν υπήρχαν, αντιρρήσεις στις θέσεις που υποστήριζε ο μεγαλύτερος μετά τον Κοραή Έλληνας (και Ευρωπαίος;) φιλόλογος. Ζητούσε ο Κοινός Νους έργω και όχι ρητορικώ λόγω αντιπαράθεση.

Τώρα που όλοι από τα πλασματικά τηλεοπτικά μπαλκόνια κοινωνιολογούν, ρητορεύουν, αναλύουν, συνθέτουν και ασύστολα φλυαρούν, απαιτούν με σηκωμένο το δάχτυλο, ως βασιλικοί επίτροποι στρατοδικείου, από τους πνευματικούς εργάτες να τους μιμηθούν, να βγουν στο μεϊντάνι με πλακάτ και ντουντούκες, με υπογραφές καταλογάδην να πάρουν θέση.

Κι αν τους ακούσει κανείς ευπώλητος συγγραφέας πολυσέλιδου τούβλου αυτομάτως χρίεται πνευματικός ταγός και συνειδητός πολίτης που γνοιάζεται για τα κοινά; Και αν τους ακούσει το τηλεοπτικό διάττον αστεράκι που καμώνεται τον ηθοποιό στα άθλια σιριαλιστικά εξαμβλώματα μόνο με τη συμμετοχή του στην πορεία και τη συγκαταρίθμησή του στο μανιφέστο των υπογραφών μετατρέπεται αυτοδικαίως σε ενεργό, υπεύθυνο διανοούμενο;

Δεν είναι το έργο που κάνει τον συγγραφέα, τον καλλιτέχνη, τον επιστήμονα πνευματικό εργάτη και με το έργο του δεν καταξιώνεται ως πολίτης στων ιδεών την πόλη; Και για να πούμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη, πότε από αρχαιοτάτων χρόνων και στον τόπον αυτό αλλά και στην οικουμένη ακούστηκε και δίδαξε και νουθέτησε όπως θα έπρεπε το έργο των δημιουργών;

Όταν ο Αισχύλος στους «Πέρσες» προειδοποιούσε τους Αθηναίους πως αν αλαζονευτούν και αυθαιρετήσουν η Δημοκρατία τους θα καταλυθεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που κατέρρευσε το επηρμένο καθεστώς του Ξέρξη, όταν ο Ευριπίδης στην «Ιφιγένεια την εν Αυλίδι» χλεύαζε όλους τους αρχολίπαρους ήρωες της μυθολογίας πως για να δικαιολογήσουν και εξαγιάσουν το πλιάτσικο χρειάζονταν τη θυσία ενός δεκαεξάχρονου αθώου παιδιού, ποιος τους άκουγε και τους πρόσεχε και ποιος διόρθωνε με ταπεινότητα τα λάθη του. Αντίθετα πέθαναν αυτοεξόριστοι, σχεδόν αποδιωγμένοι.

Όταν ο Διονύσιος Σολωμός στον «Ύμνον» βροντοφώναζε «αν μισούνται ανάμεσό τους δεν τους πρέπει ελευθεριά» οι μπαλκονάτοι του καιρού και του καιρού μας τού ζητούσαν τα ρέστα γιατί δεν ζώστηκε τ΄ άρματα να πολεμήσει με τον Μπότσαρη για να τον κυνηγάει ο Μαυροκορδάτος. Όταν ο Μιλτιάδης Χουρμούζης σχεδόν προφητικά και προγραμματικά με την εγκαθίδρυση του νέου ελληνικού κράτους σατίριζε καταλυτικά ό,τι ακόμη και σήμερα μας ταλανίζει και μας εκτροχιάζει (τον τυχοδιωκτισμό, το ρουσφέτι, το δημοσιοϋπαλληλικό ραχατλίκι, τον τζόγο, τον εύκολο και εκβιαστικό πλουτισμό και τον ευρωπαϊκό μαϊμουδισμό) του στήναμε καρτέρι να τον δολοφονήσουμε έξω από τη Βουλή και τον υποχρεώναμε να εγκαταλείψει την ελεύθερη (;) Ελλάδα και να βρει καταφύγιο στη Σουλτανική Τουρκία!!

Όταν ο Μιλτιάδης Καρύδης προοικονομούσε σχεδόν με το καρμπόν τις δωροληψίες, τα γλειψίματα και τις τούμπες των «Υποψηφίων Βουλευτών» του καιρού του και όταν ανήγε σε θεσμό και ιερό επάγγελμα τα τυχερά παιχνίδια και τα λαχεία στην «Κοινωνία των Αθηνών», αυτόν τον μεγάλο άγιο της Δημοσιογραφίας μας τον στέλναμε το εν τρίτο της ζωής του στα κάτεργα. Όταν ο Ραγκαβής γελοιοποιούσε στο έργο του «Του Κουτρούλη ο γάμος» τα πολιτικά κόμματα που παίρναν το όνομά τους από τις ξένες δυνάμεις που τα πριμοδοτούσαν (Ρωσικό, Γαλλικό, Αγγλικό!!) κι όταν για να καταξιωθεί κανείς έστω και αγράμματος αλλά ματσωμένος ράφτης κοινωνικά αρκούσε δωροδοκώντας τον Τύπο να εμφανίζεται συνεχώς σε περιόδους κυβερνητικού ανασχηματισμού ως υπουργήσιμος, κι όταν ο Καπετανάκης στον «Γενικό Γραμματέα» αποκάλυπτε τη φαυλότητα της διοίκησης, τις συμφωνίες κάτω από το τραπέζι υπουργών με εργολάβους δημοσίων έργων και τα συνοικέσια συμφερόντων, τον πρώτο τον συκοφαντούσαμε ως συντηρητικό, τον δεύτερο τον αναγκάσαμε να γίνει σιτέμπορος στην Οδησσό!!

Χρειαζόταν να βάλουν την υπογραφή τους σε μαζικά μανιφέστα διαμαρτυρίας ή να κάνουν δηλώσεις εφήμερες προς εντυπωσιασμό ο Θεοτοκάς, ο Τερζάκης, ο Καραγάτσης, ο Τάσος Αθανασιάδης, ο Σκαρίμπας όταν στα έργα τους βάζουν βαθύ το νυστέρι στη μεγαλοαστική και μικροαστική Ελλάδα του Μεσοπολέμου; Προσέθεσε τίποτε παραπάνω στη συμβολή του ο Βάρναλης βάζοντας την υπογραφή του σε εφήμερα διαγγέλματα όταν έχει γράψει τους «Σκλάβους πολιορκημένους» και τους «Δικτάτορες»; Τον «Λαό των Μουνούχων» και την «Αληθινή απολογία του Σωκράτη»;

Ο Σεφέρης ήταν ο «Κουμουτσάκος» του μεταξικού καθεστώτος και ο υπερήφανος συντάκτης της ανακοίνωσης για την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου την πρωία της 28ης Οκτωβρίου αλλά και ο τραγικός και μονήρης πατριώτης της πασίγνωστης «Δήλωσης» εναντίον της χούντας. Αλλά κι αν αυτά έλειπαν η ιστορία των ιδεών και της τέχνης τον έχει απαθανατίσει εκτός των άλλων για το πλέον πολιτικό ποίημα της μεταπολεμικής Ελλάδας, τον «Τελευταίο σταθμό», εκεί που μιλάει για «τις μαραγκιασμένες ψυχές από τις δημόσιες αμαρτίες» που έρχονταν καραβιές από την ασφάλεια της Αιγύπτου στην αντιστασιακή Ελλάδα με μόνο ομολογημένο κατάπτυστο σκοπό «να καρπωθούν το αίμα των άλλων».

Όταν την εποχή του Εμφυλίου ζητήθηκε από το περιοδικό «Νέα Εστία» μια δήλωση του Εγγονόπουλου, εκείνος απάντησε με ένα τραγικό ποίημα όπου «δηλώνει» πως σε τραγικές στιγμές εμφύλιου σπαραγμού οποιαδήποτε πράξη είναι σαν να γράφεται στην πίσω μεριά «αγγελτηρίων θανάτου».

Όσο ζούσε ο Μανόλης Αναγνωστάκης και πριν εισέλθει στη λαλέουσα σιωπή του τα τελευταία πριν από το θάνατό του χρόνια είχε υπογράψει πολλές μαζί με άλλους διαμαρτυρίες. Ποιος τις θυμάται. Εκκωφαντική ήταν η σιωπή του και αιώνια η διαμαρτυρία του όταν οι έφηβοι μαζεύονται και διαβάζουν φωναχτά εξήντα τόσα χρόνια μετά τον «Χάρη».

Δεν είναι το έργο που καταξιώνει τον συγγραφέα, τον καλλιτέχνη, τον επιστήμονα ως πολίτη στων ιδεών την πόλη;