Πετρέλαιο και Αίμα

Η ΦΙΛΟΔΟΞΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙ
ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ
ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ. ΑΠΟΔΕΙΞΗ
ΤΟ «ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ!» ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
ΑΠΤΟΝ ΣΙΝΚΛΕΡ, ΓΡΑΜΜΕΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΟΓΔΟΝΤΑ
ΟΛΟΚΛΗΡΑ ΧΡΟΝΙΑ. ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΩΣ, ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΟ
ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ.
Η ΝΕΑΡΗ ΙΝΔΟΑΜΕΡΙΚΑΝΗ ΣΟΝΙΑ ΣΑΧ ΓΡΑΦΕΙ ΜΙΑ
ΕΛΚΥΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ
ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΥΡΟ ΧΡΥΣΟ. ΔΥΟ
ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΟ ΕΝΑ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ, ΠΑΡΑ ΤΗ
ΧΡΟΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗ
Αν είδατε την ταινία του Πολ Τόμας Άντερσον Θα χυθεί αίμα, που αποκλήθηκε « Πολίτης Κέιντου 21ου αιώνα», με τον Ντάνιελ Ντέι-Λιούις στον κεντρικό ρόλο του μεγιστάνα- πετρελαιά, έχετε σοβαρό λόγο ν΄ αποδυθείτε στην περιπέτεια της ανάγνωσης του βιβλίου του Άπτον Σίνκλερ (1878-1968) Πετρέλαιο! στο οποίο βασίσθηκε το σενάριο. Κι αυτό γιατί το μυθιστόρημα είναι πλουσιότερο και πλέον πολυεπίπεδο από την ταινία. Αλλά και στην αντίθετη περίπτωση έχετε πολλούς λόγους να το διαβάσετεανάμεσά τους το γεγονός ότι το μυθιστόρημα- ποταμός του στρατευμένου συγγραφέα θα σας γεννήσει ενδεχομένως την επιθυμία να φαντασθείτε ένα από τα πολλά δυνατά σενάρια που προκύπτουν από τις σελίδες του.

Και όχι μόνο αυτό. Το Πετρέλαιο! αποστομώνει τους ελαφρά τη καρδία επικριτές του Χόλιγουντ, αποδομώντας με οξυδέρκεια τους μύθους της κινηματογραφικής βιομηχανίας και αποδεικνύοντας σε τι γερά συγγραφικά θεμέλια βασίσθηκε η εκτόξευση του αμερικανικού σινεμά- η κατ΄ εξοχήν εκφραστική μορφή του Νέου Κόσμου.

Από το 1920
Το μυθιστόρημα του Άπτον Σίνκλερ είναι, από πολλές απόψεις, προφητικό. Και μόνο ο λιτός τίτλος του αποδεικνύει ότι ο συγγραφέας, ήδη στα μέσα της δεκαετίας του 1920, θεωρούσε το πετρέλαιο ως κινητήρια δύναμη της σύγχρονης οικονομίας, αιτία διεθνών προστριβών και παγκοσμίων πολέμων, απαρχή ταξικών αγώνων, παραγωγό νέων κοινωνικών ανισοτήτων και πρώτη ύλη στην οποία βασίσθηκε το αναπτυξιακό θαύμα του 20ού αιώνα. Ο Σίνκλερ έχει ζήσει σε βάθος τον μετασχηματισμό της αμερικανικής οικονομίας στις αρχές του προηγούμενου αιώνα και τοποθετεί τις απαρχές της δράσης του μυθιστορήματος στα 1912, όταν ο πρώην μουλαράς Τζ. Άρλοντ Ρος διαβλέπει τις τεράστιες αναπτυξιακές προοπτικές που διανοίγονται μέσω της εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων μαύρου χρυσού στη Νότια Καλιφόρνια. Ήδη η μηχανή εσωτερικής καύσης έχει επεκταθεί και από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου παρακολουθούμε με τα μάτια του εκστατικού 13χρονου γιου του επιχειρηματία, Μπάνι, τη γοητεία που ασκεί η νέα τεχνολογία της αυτοκίνησης, την επέκταση του οδικού δικτύου στην Άγρια Δύση, την ανανοηματοδότηση του χώρου μέσω της κίνησης και της οδικής σήμανσης, τη γέννηση νέων πόλεων, εντέλει την υλοποίηση του αμερικανικού ονείρου της διαρκούς επέκτασης- ενός «εκσυγχρονισμένου νομαδισμού». Ο Μπάνι θα παρακολουθήσει από κοντά την πορεία του πατέρα προς την επιτυχία μέσω της αγοράς ημιερημικών εκτάσεων που αίφνης γίνονται ελκυστικές, καθώς στα έγκατά τους κρύβεται πετρέλαιο. Με ευφυείς στρατηγικές που αξιοποιούν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και τη Ρωσική Επανάσταση του 1917, με σωστές συμμαχίες, δωροδοκίες, εκβιασμούς αλλά και προτεσταντικό εργασιακό ήθος, ο Τζ. Άρλοντ Ρος θα γίνει σύντομα ένας μεγιστάνας των πετρελαίων, απόλυτα επικεντρωμένος στον στόχο του, παγιδευμένος στην ίδια του την επιτυχία αλλά και με φιλανθρωπική διάθεση που ενισχύεται από τον ασκητικό του χαρακτήρα.

Η παρέκκλιση
Ώς εδώ καλά, αν και όχι για πολύ. Γιατί ο νεαρός Μπάνι θα παρεκκλίνει του αμερικανικού ονείρου. Εν μέσω νεαρών καλλονών, μυθικών εξοχικών κατοικιών, καλών κολεγίων και ποικίλων κοινωνικών εκδηλώσεων, θα εμφανίσει «περίεργες» ανησυχίες, ελκυόμενος ιδιαίτερα από την ηθική του Πολ, ενός στρατευμένου προλετάριου που έχει βαλθεί να οργανώσει συνδικαλιστικά τη νεότευκτη εργατική τάξη της πετρελαιοβιομηχανίας. Παρακολουθούμε έτσι τη γέννηση του εργατικού κινήματος στις ΗΠΑ, τους απόηχους της επανάστασης των Μπολσεβίκων, τις αιματηρές συγκρούσεις για νέα πετρελαϊκά κοιτάσματα και νέα κοινωνικά δικαιώματα, τις κομπίνες που σχετίζονται με τους εξοπλισμούς και την απαλλοτρίωση γαιών, την υπαγωγή της πολιτικής στα επιχειρηματικά συμφέροντα και άλλα πολλάαπολύτως επίκαιρα και γνώριμα- μέσα από τα μάτια του νεαρού Μπάνι, σπαρασσόμενου μεταξύ της πρόσδεσης στον Κροίσο- πατέρα και των ηθικών επιταγών τού ούτως ή άλλως ενδοσπαρασσόμενου κινήματος. Γιατί ο Άπτον Σίνκλερ δεν χαρίζεται σε κανέναν. Το εργατικό κίνημα παρουσιάζεται με όλες του τις αντιφάσεις, ενώ παρελαύνουν καρεκλοκένταυροι και διεφθαρμένοι ηγετίσκοι που φτιάχνουν καριέρα μέσω της αμερικανικής Αριστεράς. Σαν να μην αρκούν όλ΄ αυτά, ο Σίνκλερ μάς δίνει και μια άλλη παράλληλη ιστορία, αυτήν της γένεσης ποικίλων θρησκευτικών αιρέσεων, προϊόντων της ανεξιθρησκίας αλλά και της ακραίας φιλοδοξίας που ερείδεται στον κοινωνικό σκοταδισμό. Και όλα τούτα εξελίσσονται στις παρυφές του Χόλιγουντ…

Upton Sinclair

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ!

ΜΤΦ. ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΚΟΡΤΩ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ, 2008 ΣΕΛ. 651, ΤΙΜΗ: 23 ΕΥΡΩ