Θρίλερ σε «πράσινο» φόντο

ΠΟΙΟΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΕΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΠΟΙΟΥ; ΚΑΙ
ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΠΟΙΟΥ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΟ
ΕΓΚΛΗΜΑ; Η ΣΧΕΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ- ΦΥΣΗΣ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΩΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΓΙΑ 14 ΑΦΗΓΗΜΑΤΑ
ΠΟΥ ΤΟΠΟΘΕΤΟΥΝΤΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΟ
ΜΕΛΛΟΝ Ή ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΥ,
ΕΝΙΟΤΕ ΜΕ ΠΙΝΕΛΙΕΣ ΝΟΥΑΡ
Mπορεί η οικολογική σκέψη ν΄ αποτελέσει το υπόβαθρο λογοτεχνικών αφηγημάτων; Μπορεί η πολιτική οικολογία να εμπνεύσει αστυνομικές ιστορίες τρόμου; Είναι εν τέλει δυνατόν οι μεγάλες «αφηγήσεις» να τροφοδοτήσουν την πεζογραφία χωρίς να πέσουν σε παγίδες του τύπου «σοσιαλιστικός ρεαλισμός»; Δύσκολο ν΄ απαντηθούν αυτού του τύπου τα ερωτήματα. Ειδικά στην περίπτωση της οικολογίας (υπό την πολιτική ή την επιστημονική της οπτική), η διεθνής φιλολογία έχει αποδειχθεί επιφυλακτική. Γιατί, εκτός από τους ιδεολογικού τύπου κινδύνους, υπάρχει και το αίτημα της διεπιστημονικότητας ή αλλιώς του ολισμού που διακρίνει την οικολογική σκέψη. Τούτο σημαίνει ότι απαιτείται πολλή έρευνα και γερές γνωσιολογικές βάσεις πριν καθήσει ο συγγραφέας μπροστά στην άδεια κόλλα. Όχι ότι οφείλουμε να γίνουμε πανεπιστήμονες. Απλώς, της συγγραφής οφείλει να προηγηθεί πραγματολογική εμβάθυνση.

Οι συγγραφείς του παρόντος τόμου δείχνουν να έχουν συναίσθηση αυτών των κινδύνων. Γι΄ αυτό ίσως οι περισσότεροι παρακάμπτουν σεμνά την τρέχουσα περιβαλλοντική ατζέντα που θα μπορούσε όμως να τροφοδοτήσει με καυτό υλικό τις ιστορίες τους. Απουσιάζει λ.χ. το νέφος, οι χωματερές, το κυκλοφοριακό, η ερημοποίηση, η συρρίκνωση των υδατικών αποθεμάτων, η μείωση της βιοποικιλότητας, η ρύπανση της θάλασσας, η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος ή ακόμη τα «μεγάλα έργα» και τα κοινοτικά πακέτα που ως διακυβεύματα γεννούν κοινωνικές εντάσεις ικανές να ωθήσουν στα εγκλήματα που υπόσχεται ο τίτλος του βιβλίου. Απουσιάζουν επομένως και τα κινούντα αίτια αυτών των καταστροφών που θα μπορούσαν κάλλιστα να λειτουργούν ως υποκείμενα ανηλεών συγκρούσεων και να παράγουν πραγματικές «μαύρες» ιστορίες. Σε λίγα εξ αυτών υφέρπει η περιώνυμη σύγκρουση ανάπτυξης- περιβάλλοντος πάνω στην οποία δομήθηκε η οικολογική κριτική. Έτσι δεν αξιοποιούνται θέματα της τρέχουσας επικαιρότητας- από το Βατοπέδι και τη Βιστωνίδα, ώς την εκτροπή του Αχελώου, τα διατροφικά σκάνδαλα και τις πολεοδομικές αυθαιρεσίες. Με εξαίρεση το διήγημα του Ανδρέα Αποστολίδη που διερευνά σε βάθος τα σκάνδαλα στα οποία είναι μπλεγμένη η Εκκλησία και που οδηγούν σε οικοπεδοφαγία και δασικές πυρκαγιές, το μοντέλο ανάπτυξης της χώρας ελάχιστα θίγεται. Υπονοείται όμως ρητά στο ευρηματικό αφήγημα του Δημοσθένη Κούρτοβικ που βασίζεται σε μια εξαίρετη ιδέα: την πλήρη αντιστροφή των μεταναστευτικών ρευμάτων, με τους Έλληνες, αφού έχουν πια εξαντλήσει την παραγωγική τους βάση (νερό, δάση, ακτές, κλίμα, βιοποικιλότητα) να εγκαταλείπουν τις αβίωτες πλέον τσιμεντουπόλεις τους για ν΄ αναζητήσουν τη σωτηρία κοντά στους βόρειους γείτονές τους. Η σχέση οικονομίας και οικολογίας προβάλλει ανάγλυφη.

Τα υπόλοιπα διηγήματα κινούνται επί το πλείστον στον χώρο του φανταστικού. Τα περισσότερα μάλιστα τοποθετούνται σε μέλλοντα χρόνο. Έτσι ο Νίκος Ξυδάκης κατασκευάζει μια εφιαλτική πολυεθνική Αθήνα που θυμίζει Βlade Runner, ο Ανδρέας Μιχαηλίδης έχει κάνει ενδελεχή έρευνα για τα τοξικά και ραδιενεργά απόβλητα δίνοντας ένα καλά επεξεργασμένο νουάρ αφήγημα, η εμπνεύστρια της συλλογής Χρύσα Σπυροπούλου ανακαλύπτει εκ νέου τα βιοκαύσιμα σε μια όχι ιδιαίτερα πειστική ιστορία απαγωγής ενός επιστήμονα, ενώ ο Γιάννης Πανούσης δικαιώνει τον τίτλο της συλλογής διαλεγόμενος για τη φύση του εγκλήματος, την περιβαλλοντική ηθική και το χρέος μας προς τη φύση, όπως άλλωστε και ο Τάσος Καλλούτσας . Σε παρόμοιο κλίμα κινείται το φανταστικό αφήγημα του Μάκη Πανώριου , ενώ οι Χρήστος Χαρτοματσίδης,Γιάννης Ευσταθιάδης,Νένη Ευθυμιάδη,Γεράσιμος Ρηγάτος,Ελένη Γκίκα και Νεοκλής Γαλανόπουλος κινούνται μάλλον στις παρυφές της οικολογικής προβληματικής- και ενίοτε εναντίον της.

Εν ολίγοις πρόκειται για μια φιλόδοξη απόπειρα, με άνισα αποτελέσματα, που μπορεί να διαβασθεί τμηματικά. Απεικονίζει ευαισθησίες και αγωνίες, φτιάχνει ατμόσφαιρα, αλλά δεν αξιοποιεί πλήρως την ευκαιρία να βυθιστεί στο απείθαρχο, επιθετικό κοινωνικό υλικό που παράγει την οικολογική κρίση. Ορισμένα αφηγήματα χρειάζονταν επιστημονική επιμέλεια.

ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ

OΙΚΟ

ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ

ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ 2008 ΣΕΛ. 452