Τραγούδια για διάβασμα

Το τραγούδι είναι πάντα η αφορμή. Μέσα από τους δημιουργούς του αναγνωρίζουμε μόδες, παρέες, στέκια, συνήθειες, τάσεις. Και από τους στίχους του ανασυνθέτουμε αναμνήσεις ή παίρνουμε γεύσεις εποχής. Έλληνες ή ξένοι, οι τροβαδούροι της ζωής μας είναι ένα κομμάτι του παζλ της ταυτότητάς μας, γι΄ αυτό κι έχει ενδιαφέρον να τους δούμε από πιο κοντά.

«Στην τέχνη και στα όνειρα φρόντισε να πορεύεσαι με το αίσθημα της μοναξιάς. Στη ζωή μάθε να πορεύεσαι με την αίσθηση της ισορροπίας και της κρυφής απόλαυσης» λέει η Πάτι Σμιθ, ανάμεσα στα Σκόρπια Λόγια και τις Εξομολογήσεις της. Η Πάτι Σμιθ, σαν ένα βιβλίο ανοιχτό και γοητευτικά απόμακρο, αποκαλύπτεται μέσα από τις σελίδες- αυτή τη φορά- του Sketches of Ρain,Εξόριστη στη Λεωφόρο του Rock ΄n Roll (Εκδ. Οξύ, σελ.

141, 19 ευρώ ), εκεί όπου τη «συναντά» ο Γιώργος Τσελώνης. Το βιβλίο είναι κυρίως μια ανθολογία των στίχων- ποιημάτων που περιλαμβάνονταν στους πρώτους δίσκους της την περίοδο 1974-1990. Μαζί συνεντεύξεις, σημειώσεις και αποσπάσματα από ημερολόγιά της δίνουν ένα δυναμικό «γκρο πλαν» της απίστευτης κυρίας Σμιθ.

Πανκ- ροκ και Νέα Υόρκη, Άντι Γουόρχολ, Τομ Βερλέν, Ντίλαν και Μπάροουζ, Sonic Υouth και Γκίνσμπεργκ ήταν το χαρμάνι της κουλτούρας- μέρος της οποίας και η Πάτι Σμιθ με το έργο της- που κατάφερε τελικά να γυρίσει τον καθρέφτη στην πραγματικότητα. «Οι άνθρωποι έχουν τη δύναμη» τραγουδάει.

«Είμαι σχεδόν 90/ Όλοι όσοι ήξερα πέθαναν ένας ένας/ εκτός από τον Λέοναρντ. Ακόμα θεάται / να περδικλώνεται με την αγάπη του». (Η Τελική Εξέταση από τον «Θάνατο Ενός Γυναικά»). Ο Λέοναρντ Κοέν, παιχνιδιάρης και αυτοσαρκαστικός, μια πονηρή σκιά ανάμεσα στους κανονικούς, κουραστικούς ανθρώπους. Το Λέοναρντ Κοέν- Η Μουσική του Ξένου είναι μια επιλογή από ποιήματα και τραγούδια του σε μεταγραφή της Λίνας Νικολακοπούλου (Εκδ. Ιανός Μελωδός, 25 ευρώ σελ. 420/ συνεργάστηκε η Δάφνη Αλεξανδρή)

με κεφάλαια όπως «Το Κουτί με τα Μπαχαρικά της Γης», «Καινούργιο Δέρμα για την Παλιά Τελετή», ο «Θάνατος Ενός Γυναικά», «Είμαι ο Άνθρωπός Σου».

Από την κλασική στο ροκ τη διαδρομή κάνουν ο Γιάννης Πετρίδης και ο Κώστας Ζουγρής – συνεργάτες σταθεροί καθημερινά 4-5 στο ραδιόφωνο και άνθρωποι της μουσικής ώς το κόκαλο. Στις 352 σελίδες του βιβλίου (Ανατολικός), το «ταξίδι» έχει 900 σταθμούς και άλμπουμ από τον Μπαχ ώς τον Μάιλς Ντέιβις και από τους Βeatles στην Μπιορκ. Για τον μουσικόφιλο, μια αληθινή περιπέτεια.

Τα πρόσωπα, οι παρέες, τα στέκια, η ατμόσφαιρα, που σφράγισαν τις νύχτες της Θεσσαλονίκης από το 1985 μέχρι τα πρώτα χρόνια της νέας χιλιετίας, ζωντανεύουν μέσα από την Όμορφη Νύχτα (Εκδ. Άγρα, 22 ευρώ ) του συγγραφέα και τραγουδοποιού Θωμά Κοροβίνη. Το κέντρο «Όμορφη Νύχτα»- γνωστή και ως «ναός» μεταξύ των Σαλονικιών- έδινε βήμα σε πολλούς λαϊκούς τραγουδιστές της Θεσσαλονίκης αλλά και κορυφαία ονόματα της εποχής: από τον Στέλιο Καζαντζίδη και τη Σωτηρία Μπέλλου μέχρι τη Μαριάνθη Κεφάλα.

Η διήγηση του Κοροβίνη συγκινεί γιατί είναι αληθινή. Είναι και ο ίδιος μέλος της ευρύτερης καλλιτεχνικής παρέας της θεσσαλονικιώτικης νύχτας, μοιράζεται μαζί τους την ίδια κουλτούρα για το τι σημαίνει «λαϊκό», αγαπάει (και τραγουδά- ει) την ίδια μουσική, έχει την ίδια αίσθηση χιούμορ. Η Όμορφη Νύχτα και τα πρόσωπα που περνούν από ΄κεί σου δίνουν τη γεύση μιας εποχής και μιας κουλτούρας που χάθηκε οριστικά.

Έτσι κι αλλιώς, στη θέση της «Όμορφης Νύχτας», στην οδό Παπάφη, βρίσκεται πλέον ένα ιντερνετάδικο.

Οκτώ μεγάλοι δεξιοτέχνες του μπουζουκιού που συνέδεσαν το όνομά τους με τη σύνθεση ή την εκτέλεση μεγάλων λαϊκών τραγουδιών της δεκαετίας του 1950 είναι το αντικείμενο του βιβλίου Οκτώ Λαϊκά Πορτραίτα (έκδοση του περιοδικού «Λαϊκό Τραγούδι», 21,50 ευρώ ) που έκανε ο σολίστας του μπουζουκιού και ερευνητής Γιώργος Αλτής: ο Δημήτρης Στεργίου (ή Μπέμπης), ο Στέλιος Μακρυδάκης, ο Βασίλης Καραπατάκης, ο Γιάννης Τατασόπουλος, ο Γιώργος Τσιμπίδης, ο Αργύρης Βαμβακάρης, ο Ανέστης Αθανασίου και ο Μανώλης Χιώτης. Μέσα από δημοσιεύματα, συνεντεύξεις ή μαρτυρίες κοντινών τους ανθρώπων έρχεται στο φως η ζωή τους και ταυτόχρονα μια μεγάλη περίοδος του λαϊκού τραγουδιού- τα στέκια του, οι συνήθειές του, το πώς έφτανε στο στούντιο ηχογράφησης, το πώς συμμετείχε στις ελληνικές ταινίες.

Απόστολος Καλδάρας- Αναφορά στη ζωή και το έργο του μεγάλου δημιουργού (Εκδ. Ιανός, 23 ευρώ ) είναι ο τόμος (427 σελ.) που μας παραδίδει ο συγγραφέας (ανιψιός του συνθέτη) Νίκος Χατζηνικολάου. Ένα χορταστικό και καλοφτιαγμένο βιβλίο γεμάτο από σπάνιες φωτογραφίες, παρτιτούρες, χειρόγραφα και στίχους του συνθέτη και των συνεργατών του. Ο Καλδάρας έγραψε πάνω από 1.200 τραγούδια, πολλά από τα οποία έγιναν κλασικά όπως το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», «Συ μου χάραξες πορεία», «Άμα θες να κλάψεις κλάψε» κ.ά.), ενώ είναι ο μόνος λαϊκός συνθέτης που άφησε πίσω του και πολλά έντεχνα. Από τη συνεργασία του με τον Πυθαγόρα ξεπήδησε η «Μικρά Ασία» (1972) ενώ από τη συνάντησή του με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο έχουμε τον «Βυζαντινό Εσπερινό». Οι συναντήσεις αυτές, όπως και οι συναντήσεις του με τραγουδιστές, εταιρειάρχες, μουσικούς, μαγαζάτορες, περιγράφονται με γλαφυρότητα δίνοντάς μας μια καλή γεύση για τη ζωή του και τα ήθη της εποχής. Πώς πορεύτηκε η δισκογραφία στην Ελλάδα από τη δεκαετία του ΄20, όταν έκαναν τα πρώτα τους βήματα οι δύο κορυφαίες δισκογραφικές εταιρείες Οdeon και Columbia; Ένα ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο Από τις 78 στροφές στο CD, 80 χρόνια ελληνικής δισκογραφίας (Εκδ.

Ινστιτούτο Οπτικοακουστικών Μέσων, 11 ευρώ ), γραμμένο από τον Γιώργο Νοταρά, φωτίζει με διαφορετικό τρόπο την πορεία της ελληνικής μουσικής βιομηχανίας παρακολουθώντας βήμα βήμα τη γέννησή της, την άνθησή της και τη στασιμότητά της (μέσα το πλαίσιο της γενικότερης πτώσης της βιομηχανίας σε διεθνές επίπεδο). Στην έκδοση αυτή, εκτός από τον ευρύτατο κατάλογο επιλεγμένων ενδεικτικών τίτλων, αναλύονται όλες οι εποχές της δισκογραφίας (πού, πότε και πώς προέκυψαν), τα μουσικά ρεύματα μπαίνουν στο μικροσκόπιο και αναλύονται μέσα από μια κοινωνιολογική οπτική, ο Έλληνας γίνεται κι αυτός αντικείμενο παρατήρησης μέσα από τις επιλογές του. Ένα βιβλίο που με αφορμή τη μουσική πάει πέρα από αυτήν…

Μυρωδιά βενζίνης, ποτού και καπνού

Σε έναν άλλο μαγικό κόσμο, αυτό του Τομ Γουέιτς, συμβαίνουν επίσης πολλά και αναπάντεχα. Μια road movie σε σελίδες με μυρωδιά βενζίνης, ποτού και καπνού είναι το Τom Waits:

Αθώος Στα Όνειρά Σου (Εκδ. ΚΟΑΝ, 23 ευρώ ). Ο Waits μέσα κι έξω, στο ξέφωτο και στο σοκάκι των περιπλανήσεών του. Waits, δηλαδή χωρίς ταίρι στην Τέχνη του, τόσα και τόσα χρόνια. Στο βιβλίο του Μac Μontandon (σε μετάφραση Α. Καλοφωλιά και Π. Τομαρά, που λειτουργεί απόλυτα στο πνεύμα του «πρωταγωνιστή») ο Γουέιτς «μιλάει» μέσα από συνεντεύξεις, κείμενα, ποιήματα, στίχους, κάνοντάς σε να θέλεις να ξενυχτήσεις μαζί του, ευτυχής που ανακάλυψες το αντίδοτο της ανίας.

Μια ζωή λύπες, δόξες, εντάσεις

Η ειδική έκδοση των «ΝΕΩΝ» Στέλιος Καζαντζίδης – Εγώ Είμαι Ένας Τραγουδιστής (που επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος Βασίλης Λουμπρίνης και τώρα μπορεί κανείς να την αναζητήσει στο γραφείο της Διεκπεραίωσης της εφημερίδας, στην οδό Χρήστου Λαδά) φέρνει στο φως πτυχές της ζωής του λαϊκού τραγουδιστή όπως αποτυπώθηκαν στις συνεντεύξεις που είχε δώσει στον Πάνο Γεραμάνη. Τριάντα οκτώ χρόνια μιας στενής σχέσης, «μια ολόκληρη ζωή λύπες, δόξες, εντάσεις, πίκρες…» για τον θρύλο του λαϊκού τραγουδιού, που εδώ αποκαλύπτεται σε διάφορες φάσεις της ζωής του, από τον 12χρονο αποκλεισμό του απο τη δισκογραφία, την αντίρρησή του να εμφανίζεται στα μαγαζιά “με τις γαρδένιες” μέχρι την τελευταία του συνάντηση με τον Πάνο Γεραμάνη στις 11 Ιανουαρίου του 2001. Το βιβλίο συμπληρώνεται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό και ακόμα δύο συνεντεύξεις, του Λευτέρη Παπαδόπουλου και του Γιώργου Λιάνη.