Βιβλία- σωσίβια

ΑΝΤΙΚΡΥΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΛΗΜΜΥΡΙΔΑ ΤΩΝ
ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΚΛΥΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΠΑΓΚΟΥΣ
ΚΑΙ ΤΙΣ ΒΙΤΡΙΝΕΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΩΝ,
ΩΣΤΕ Η ΕΚΘΕΣΗ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
ΣΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΘΕΑΤΗ ΝΑ ΜΗ ΔΙΑΡΚΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ
ΑΠΟ ΜΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑ, ΑΝΑΛΟΓΙΖΟΜΑΙ
ΤΗ ΜΙΖΕΡΗ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΕΠΟΧΗ ΚΑΙ
ΜΑΛΙΣΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΡΧΙΑ, ΕΚΕΙ
ΚΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ, ΟΠΟΥ Η ΔΙΨΑ
ΓΙΑ ΔΙΑΒΑΣΜΑ ΗΤΑΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΩΣ
ΑΝΑΛΟΓΗ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΟΡΑ
Προσωπικά είχα τη μεγάλη τύχη να έχω στη διάθεσή μου μια αρκετά ενημερωμένη βιβλιοθήκη, συγκομιδή του πατέρα μου κυρίως με κλασικά έργα και κλασικές σειρές εκδοτικές. Δεν ξέρω πώς είχαν διασωθεί μετά τον κυκλώνα της εμφύλιας αιματοχυσίας. Στο σπίτι που μοιραζόμασταν με δύο άλλες οικογένειες λόγω ενοικιοστασίου περιέργως δεν είχε διενεργηθεί ποτέ έρευνα. Έτσι κολυμπούσα ανάμεσα σε τροτσκιστικά και ορθόδοξα μαρξιστικά βιβλία, την ψυχολογία του Βουντ, μονόπρακτα του Στρίντμπεργκ, Γκόρκι, Γκαίτε και Βιζυηνό, τους τρεις σωματοφύλακες και τα «Ελληνικά» του Ξενοφώντα. Παρ΄ όλ΄ αυτά έχοντας διαβάσει τους «Φτωχούς» του Ντοστογιέφσκι που υπήρχαν στη σειρά του Ελευθερουδάκη λαχταρούσα να διαβάσω τα μείζονα έργα του. Και βέβαια ποίηση. Ο πατέρας μου δεν είχε ιδιαίτερη προτίμηση στον ποιητικό λόγο. Υπήρχαν μόνο μια πολύ παλιά έκδοση των ποιημάτων του Βιζυηνού και του ίδιου δαιμόνιου ποιητή η ανθολογία του με μπαλάντες από την παγκόσμια ποίηση («Βαλλίσματα» κατά τον ίδιο) στην έκδοση «Ανά τον Ελικώνα».

Στην πόλη μας υπήρχε μόνο ένα βιβλιοχαρτοπωλείο που εκπληρούσε την υπόσχεση του πρώτου συνθετικού. Έφερνε και βιβλία. Σε μια μίζερη αφώτιστη μυγοφτυσμένη βιτρίνα κάθε τόσο εξέθετε την καινούργια του προμήθεια που ήταν ένα μεταφρασμένο ξένο μυθιστόρημα σε ένα αντίτυπο. Όποιος προλάβαινε και το αγόραζε άφηνε τους υπόλοιπους στα κρύα του λουτρού. Δύσκολες εποχές που τρώγαμε μια στις δεκαπέντε κρέας. Το χαρτζιλίκι ανύπαρκτο. Θυμάμαι πώς γούρλωσα τα μάτια μου όταν στη σκοτεινή βιτρίνα αντίκρυσα το «Έγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι στις Εκδόσεις του Γκοβόστη. Παρακάλεσα τον βιβλιοπώλη να το φυλάξει κάπου ξέχωρα και θα ερχόμουν φέρνοντας τα χρήματα. Η τιμή του ήταν απαγορευτική. Ούτε δύο μηνών χαρτζιλίκι δεν έφτανε για να το αποκτήσω. Σκέφτηκα λοιπόν πως την ίδια δίψα με μένα θα είχαν για το αριστούργημα του Ρώσου συγγραφέα και άλλοι συμμαθητές μου κι έτσι έγινε. Βάλαμε οκτώ συμμαθητές ρεφενέ και το αγοράσαμε από κοινού. Και τότε άρχισε το μέγα δίλημμα ποιος θα το διάβαζε πρώτος. Με κλήρο; Κάποιος έριξε την ανόητη ιδέα να το τεμαχίσουμε και να βάλουμε κλήρο ποιο όγδοο του τόμου θα του λάχαινε. Η ανόητη ιδέα θεωρήθηκε φαεινή και ξεκοιλιάσαμε το βιβλίο. Έτσι πρωτοδιάβασα το «Έγκλημα και τιμωρία» τμηματικά.

Δεν ξαναδοκιμάσαμε τη μέθοδο με άλλα βιβλία. Εγκαινιάσαμε άλλη, λιγότερο ανόητη διαδικασία. Βάζαμε τον ρεφενέ, το αγόραζε ένας που κληρωνόταν πρώτος και αφού το διάβαζε το έδινε δίκην σκυταλοδρομίας στους επόμενους που είχαν κληρωθεί εν σειρά.

Εκεί προς το τέλος του Γυμνασίου είχα βρεθεί με κάποιο έκτακτο χαρτζιλίκι. Και έσπευσα να αγοράσω πρώτος την «Ανθολογία μεταπολεμικής ποίησης» των Γεωργούδη- Γεννατά με πρόλογο του Αλέκου Αργυρίου. Αποκάλυψη! Έχοντας απόλυτα στην ιδιοκτησία μου το πολύτιμο εργαλείο οργάνωνα συναντήσεις μυστικές, κάτι σαν λέσχη μυημένων, στους πευκόφυτους λόφους που ζώναν τη μικρή μας πόλη. Άλλοτε δύο, τρεις και τέσσερις συμμαθητές διαβάζαμε με τη σειρά για πολλοστή φορά ποιήματα τελείως αγνώστων ώς εκείνη τη στιγμή ποιητών. Μας συνεπήρε ο «Χάρης» του Αναγνωστάκη, ο επαναστατημένος Χριστός του Φραγκόπουλου, ο «Ξανθός εχθρός του Βασίλειου» του Κατσαρού, όπως και η «Διαθήκη» του, ο Παπαδίτσας, ο Δάλλας, ο Πατρίκιος, ο Αλεξάνδρου, ο Λίκος, ο Γαβαλάς αλλά και ο Μήτσος Λυγίζος.

Πρέπει κανένας να γνωρίζει λίγο την εποχή για να αντιληφθεί πως το άλμα που χρειάστηκε να κάνουμε ήταν χαώδες. Γιατί η ποιητική ύλη των σχολικών αναγνωσμάτων δεν περιείχε ούτε δείγματα από τη γενιά του ΄30 αλλά και τη μετά την παλαμική γενιά συγκομιδή, ούτε νύξη από Καρυωτάκη, από Παπατσώνη, Σεφέρη, Ελύτη, ψήγματα Τέλλου Άγρα και ένας Καβάφης («Ιθάκη») κι αυτός λογοκριμένος (χωρίς τον στίχο: «Ηδονικά μυρωδικά»).

Έπρεπε να διατρέξουμε λοιπόν την ποίησή μας από εκεί που την αφήσαμε, να συνδεθούμε με τον Σικελιανό, να φτάσουμε στον Εμπειρίκο και τον προπολεμικό Ελύτη και Εγγονόπουλο για να απαγκιάσουμε στον Αναγνωστάκη, στη Βακαλό, στον Άθω Δημουλά και στον Νάνο Βαλαωρίτη. Δεν ήταν εύκολο το άλμα. Αλλά ήταν τόσο γοητευτική η μυστική, σχεδόν συνωμοτική συνάντηση με τη νέα μας ποίηση που λειτουργούσαμε σαν τους πρώτους χριστιανούς ή τους πρώτους καρμπονάρους, προηγείτο η πίστη και η μαγεία της αποκάλυψης και αργότερα ερχόταν η ώρα της λογικής, της κρίσης και της αξιολόγησης.