Φαινόμενα

«Ιεροί» μύθοι και μεζονέτες
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Το πραγματικό πρόβλημα σε κάθε ιερή κρίση είναι, εν τέλει, η εξουσία που έχει δοθεί σε χώρους της πίστης να εφαρμόζουν όσα η πολιτική δεν τολμά επισήμως ή δεν μπορεί
Πολυτελείς μεζονέτες στο Άγιον Όρος. Τις είδαμε σε φωτογραφίες που είχε φροντίσει να εξασφαλίσει η εκπομπή «Αποδείξεις στην πολιτική» (ΑΝΤ1), αφιερωμένη το βράδυ της Τετάρτης στις εμπορικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες αγιορειτών πατέρων. Όχι ότι όλοι οι αγιορείτες κάνουν εμπόριο, όπως τόνιζε κάθε τόσο ο Νίκος Ευαγγελάτος επιδεικνύοντας ιδιαίτερη σπουδή στο να αποφύγει την «ισοπέδωση», τακτική η οποία δεν αποτελεί πάντως το κύριο χαρακτηριστικό του είδους της ενημέρωσης που υπηρετεί. Πάντως αυτή τη φορά επαναλάμβανε σε τακτά διαστήματα ότι όσα αποκαλύπτει η εκπομπή του δεν αφορούν όλες τις μονές και όλους τους μοναχούς, υπάρχουν και άγιοι άνθρωποι που έχουν αφιερωθεί στον Θεό και διάγουν ασκητικό βίο. Με άλλα λόγια, οι μεζονέτες των φωτογραφιών δεν ανήκουν στα «άγια έργα». Ωστόσο, περισσότερο από μια σύγκρουση «άγιου» και «πονηρού», η εκπομπή ανέδειξε, ανεξάρτητα από τις προθέσεις της, μάλλον μια σύγκρουση μεταξύ μεθόδων με τις οποίες υποστηρίζεται η πίστη.

Δεν είναι η πρώτη φορά που το χριστεπώνυμον, πλην όμως και φιλοθέαμον, πλήρωμα παρακολουθεί σκανδαλιστικές αποκαλύψεις που αφορούν τομείς της εκκλησιαστικής και μοναστικής ζωής. Δεν είναι η πρώτη φορά που η διαχείριση της ανθρώπινης πίστης από εκείνους που έχουν αναλάβει το έργο να τη διατηρήσουν και να την ενισχύσουν αποδεικνύεται χρυσή ευκαιρία κατ΄ αρχήν για συγκέντρωση και άσκηση εξουσίας και κατά συνέπεια για κερδοσκοπικές δραστηριότητες. Έτσι κι αλλιώς, όπου υπάρχουν απαγορεύσεις, υπάρχουν και ευκαιρίες για κέρδη.

Ως μία εξ αυτών παρουσιάστηκε και η υπόθεση των «πολυτελών μεζονετών». Πλήρεις αξεσουάρ για μια άνετη διαβίωση τα 160 τετραγωνικά εκάστης, χτίζονται δαπάνη πιστών που πηγαίνουν στο Άγιον Όρος για να μονάσουν. Τα χρήματα διατίθενται από τις οικογένειές τους, όπως εξήγησε ο σημερινός διοικητής του Αγίου Όρους, που σημαίνει ότι δεν ξοδεύονται από τα μοναστήρια. Αυτά απλώς διαθέτουν το οικόπεδο δωρεάν. Για να διευρυνθεί ο μοναχικός βίος αντιληφθήκαμε ότι είναι η επίσημη δικαιολογία.

Κάτι τέτοιο απάντησε πάντως εις εκ των καλεσμένων της εκπομπής των «Αποδείξεων», ο επιχειρηματίας κ. Λούλης, ένθερμος υπερασπιστής των μοναστηριών και της τακτικής των μεζονετών .

«Για να πάνε σήμερα νέοι μοναχοί, έτσι πρέπει να είναι τα χτίσματα, να ΄χουν θέρμανση, λουτρά. Έχουν αλλάξει οι εποχές». Έξοχο! Βεβαίως προκάλεσε την έκπληξη του κ. Ευαγγελάτου και το ελαφρώς ειρωνικό του χαμόγελο. «Μα πώς, όταν κάποιος γίνεται μοναχός δεν σημαίνει ότι αρνείται τα εγκόσμια;». Φαίνεται πως όχι. Όπως φαίνεται και ότι η παλαιά σχολική προπαγάνδα του αγνού και άγιου παπά και μοναχού γίνεται το εύκολο επιχείρημα των απλοϊκών καταγγελτικών τηλεθεαμάτων.

Εδώ φτάσαμε επειδή οι μύθοι της πίστης στη χώρα μας αποτέλεσαν τον πυρήνα της ιδεολογικής προπαγάνδας για τη μεγάλη σημασία της στη σύσταση μιας πολιτικής έννοιας, της έννοιας του ελληνικού έθνους. Η αγνότητα και αγιότητα των παπάδων και των μοναχών συσχετίζονταν ευθέως με την αγνότητα του ελληνικού έθνους, ξεχωριστό γι΄ αυτό έναντι όλων των υπολοίπων όχι και τόσο αγνών και άδολων εθνών.

Κάπως έτσι γαλουχήθηκε η σύγχρονη Ελλάδα. Οι νοοτροπίες που διαμορφώθηκαν μέσα από αυτού του είδους τις μυθολογίες διαγράφονται ανάγλυφες στα τηλεοπτικά υπερθεάματα, προσφέροντας κάθε φορά τα επιχειρήματα με τα οποία ασκείται η κριτική στους παραβάτες. Ράσο ίσον αυταπάρνηση, αγιοσύνη, νηστεία και προσευχή. Τα ίδια χρησιμοποίησε και ο κ. Ευαγγελάτος. Και όμως, ο καλεσμένος του, υπερασπιστής των αγιορείτικων μοναστηριών, εξηγούσε αυτό που πραγματικά συμβαίνει, δείχνοντας μάλιστα ότι ουδόλως αντιλαμβάνεται πού βρίσκεται η πρόκληση. Δεν θέλουμε να αναπτυχθεί το ελληνικό στοιχείο στο Άγιον Όρος, να αναπτυχθούν και να διευρυνθούν οι μονές; Ε, αν δεν γίνουν μεζονέτες με θέρμανση, νέοι μοναχοί δεν θα πάνε.
Σύγχυση του πολιτικού με το θρησκευτικό

Ουδείς από την ομήγυρη έδειξε να αντιλαμβάνεται ή θέλησε να επιμείνει στο πραγματικό θέμα που αναδεικνυόταν και το οποίο δεν ήταν ούτε το εμπόριο των κομποσκοινιών ούτε των λειψάνων, τα οποία περιφέρουν οι μοναχοί με φουσκωτά στις θαλαμηγούς για να προσκυνήσουν οι κυρίες, επειδή δεν επιτρέπεται να πατήσουν το Άγιον Όρος- άλλη μία απαγόρευση, όπως τόσες, που οδηγεί στην παράνομη αγορά και την κερδοσκοπία. Το πραγματικό πρόβλημα, εν τέλει, είναι η σύγχυση του πολιτικού με το θρησκευτικό που παραμένει πανίσχυρη, άλυτη, να οδηγεί κάθε τόσο την ελληνική κοινωνία σε κρίση και τη συνείδηση σε κρίση.