Και η Σαχάρα νίκησε

ΕΠΕΙΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ΤΟ
ΝΟΜΠΕΛ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΞΑΝΑΔΟΘΗΚΕ ΣΤΗ
ΓΑΛΛΙΑ. ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟΥ
ΛΕ ΚΛΕΖΙΟ (ΓΕΝ. 1940) ΜΟΙΑΖΕΙ ΝΑ ΒΡΑΒΕΥΤΗΚΕ
ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ Ο ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ
ΤΟΥΣ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΤΡΟΠΙΚΟΥΣ ΚΑΙ
Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΓΗΣ ΩΣ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ. Η
«ΕΡΗΜΟΣ» ΤΟ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ
Όταν, το 1980, εκδόθηκε και βραβεύθηκε από τη Γαλλική Ακαδημία το μυθιστόρημα του Λε Κλεζιό Έρημος, ο λεγόμενος Τρίτος Κόσμος αποτελούσε ακόμη την ελπίδα μεγάλου μέρους της ανθρωπότητας. Η προοδευτική διανόηση της Δύσης ήταν σε μεγάλο βαθμό πεπεισμένη ότι οι παρεκκλίσεις των χωρών του Νότου από το κυρίαρχο αναπτυξιακό πρότυπο οφείλονταν αποκλειστικά στο αποικιακό τραύμα, ενώ πολλοί προσδοκούσαν ότι η Επανάσταση θα προέκυπτε ως φυσιολογική προέκταση των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. Άλλοι επιχειρούσαν την αναβάπτισή τους στις ζεστές θάλασσες των τροπικών, εξιδανικεύοντας τον Άλλο, ώστε να δουν καθαρότερα την ίδια τους την κοινωνία. Η Έρημοςεκφράζει σε μεγάλο βαθμό αυτά τα ζητήματα- προσέγγιση που στις μέρες μας φαντάζει κάπως απλοϊκή ή έστω μονοδιάστατη, επειδή ο Τρίτος Κόσμος έχει απομυθοποιηθεί, καθώς παγιδεύτηκε στον φαύλο κύκλο της εκπτώχευσης, της περιβαλλοντικής υποβάθμισης και των εμφυλίων σπαραγμών ή επιχείρησε να προσδεθεί στο κυρίαρχο όραμα της άνευ όρων νεοφιλελεύθερης ανάπτυξης.

Ας είναι. Η Έρημος είναι ένα αντιπροσωπευτικό μυθιστόρημα του Γάλλου νομπελίστα. Τοποθετείται στο βορειοδυτικό τμήμα της Σαχάρας και στη Μασσαλία σε δύο παράλληλες, ρητά διακριτές αφηγήσεις. Η πρώτη εκτυλίσσεται μεταξύ 1909 και 1912 κατά τη φάση της ολοκλήρωσης της αποικιοκρατικής διείσδυσης στην Αφρική. Είναι η εποχή όπου τα γαλλικά στρατεύματα διεισδύουν στην αχανή περιοχή που σήμερα διαμοιράζεται μεταξύ της Μαυριτανίας, του Νίγηρα, της Αλγερίας και του Μαρόκου. Οι εξεγερμένες νομαδικές ισλαμικές φυλές της περιοχής απωθούνται σταδιακά στο εσωτερικό της ερήμου, η οικονομία τους καταρρέει, οι δρόμοι των καραβανιών αποκόπτονται από τις φυσικές τους διεξόδους. Την πολύμηνη πορεία των νομάδων της Σαχάρας προς τη σωτηρία υπό την ηγεσία του σεΐχη Μα-Αλ-Αϊνίν περιγράφει ο Λε Κλεζιό χωρίς πολλές ιστορικές αναφορές αλλά με ζωηρότατες, ακριβείς περιγραφές του ερημικού τοπίου, αλλά και των ανηλεών συγκρούσεων ώς την περιθωριοποίηση ενός τρόπου ζωής και τον εγκιβωτισμό των νομάδων στις παρυφές των μεγαλουπόλεων. Ο λυρισμός είναι διάχυτος, η γοητεία που ασκούν οι τοπικές φυλές στον αφηγητή/ συγγραφέα εύκολα ανιχνεύσιμη και ο λόγος

ΕΡΗΜΟΣ

Jean-Μarie Gustave Le Clezio

ΜΤΦ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΑΡΙΟΣ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, ΣΕΛ. 425

του ονειρικός και ποιητικός.

Η δεύτερη αφηγηματική γραμμή αφορά την κεντρική ηρωίδα του μυθιστορήματος, τη Λάλα. Την πρωτοσυναντούμε στο Βόρειο Μαρόκο, σε μια παραγκούπολη. Η Λάλα προέρχεται από τις άλλοτε περήφανες και νυν καθημαγμένες φυλές της ερήμου, έχει ως συντρόφους τα ζώα της ερήμου και ερωτεύεται έναν κωφάλαλο βοσκό, με τον οποίο θα διαφύγει τελικά σε αναζήτηση των ριζών της. Για λόγους όχι απολύτως σαφείς θα χωρίσει από τον σύντροφό της, θα περισυλλεγεί από τον Ερυθρό Σταυρό και θα σταλεί μαζί με άλλους πρόσφυγες στη Μασσαλία. Εκεί, στο περιθώριο της γαλλικής κοινωνίας, θα επιβιώσει ως εκ θαύματος από την ακραία φτώχεια, θα περιπλανηθεί ατρόμητη στο πρωτόγνωρο αστικό τοπίο μέχρις ότου περισυλλεγεί από έναν φωτογράφο και μεταβληθεί εν μία νυκτί σε διάσημο φωτομοντέλο. Όμως η νομαδική ψυχή της δεν θα την αφήσει να ησυχάσει και θα επιστρέψει στα αφρικανικά παράλια όπου και θα γεννήσει το παιδί της. Η έρημος έχει νικήσει.