Ένα αστέρι γεννήθηκε

Τρεις έρωτες,ο Μαγκρίτ και ο Λειβαδίτης. Ένα μυθιστόρημα όπου πραγματικότητα, ζωγραφική και λογοτεχνία αλληλοκαθρεφτίζονται. Ακούγεται αφόρητα κουλτουριάρικο, αλλά δεν είναι. Το Μεταξύ συρμού και αποβάθρας της 40χρονης Έλενας Μαρούτσου (Καστανιώτης) είναι ένα από τα πιο ερεθιστικά και καλογραμμένα μυθιστορήματα της νέας σοδειάς. Ένα μυθιστόρημα για το κενό, όπως λέει και ο τίτλος του, που πρέπει ο καθένας μας να γεμίσει για να δώσουμε ένα νόημα σε ό,τι είμαστε, με το όποιο παρελθόν και μέλλον μας. Διότι όλοι βιώνουμε ένα χάσμα ερμηνείας: αλλιώς μας βλέπουν- αλλιώς βλέπουμε τον εαυτό μας, άλλα δείχνουμε- άλλα λέμε, άλλα προσδοκάμε – άλλα πράττουμε άλλα νομίζουμε ότι ζούμε κ.ο.κ. Έτσι ο καθένας μας διαλέγει τη δική του ερμηνεία για την ταυτότητά του, διαμορφώνει τον δικό του μύθο· γινόμαστε, με άλλα λόγια, συγγραφείς του εαυτού μας- όπως στον πίνακα του Μαγκρίτ «Επιχειρώντας το αδύνατο», ο εικονιζόμενος ζωγράφος δημιουργεί τη γυναίκα που επιθυμεί, ζωγραφίζοντάς την σταδιακά. Γι΄ αυτά μιλάει η Μαρούτσου, με αμεσότητα και αυτοσαρκαστική διάθεση, χωρίς θεωρητικές πλατφόρμες ή ψυχολογικές ερμηνείες για αρχάριους, αλλά «ανοίγοντας» την αφήγησή της στη ζωγραφική και την ποίηση με αβίαστο και λειτουργικό τρόπο. Ηρωίδα της και αφηγήτρια σε πρώτο πρόσωπο, μια κοπέλα ανεξάρτητη και στωική, επίδοξη συγγραφέας, που πάντοτε έμπλεκε σε δύσκολες σχέσεις. Ο αναγνώστης την παρακολουθεί σε έναν έρωτα δοτικό με έναν συμφοιτητή της στον οποίο υπήρξε άπιστη, σε έναν έρωτα κτητικό με τον Ισπανό καθηγητή της στο μεταπτυχιακό που την ζήλευε, και σε έναν έρωτα σαρκικό με έναν αδιευκρίνιστης (σεξουαλικής κ.ά.) ταυτότητας άντρα, που της έλεγε ψέματα. Σε αυτές τις ιστορίες αγάπης, εξουσίας και πάθους, οι οποίες αποκωδικοποιούνται με διαφορετικό τρόπο από τους πρωταγωνιστές τους, παρεμβάλλονται άλλες: ιστορίες των συγγενών τής ηρωίδας που φωτίζουν το παρελθόν της, επίσης ιστορίες που εκείνη επινοεί όταν αναστοχάζεται τα όσα της συμβαίνουν και, τέλος, διάφορα όνειρά της κι από κοντά τα ερωτήματα που της γεννιούνται για τη ζωή και τη μυθοπλασία, για τον χρόνο λ.χ. ή για τις τεχνικές της λογοτεχνίας. Όλα αυτά τα περιστατικά, όλες οι αφηγήσεις, μπαίνουν σε έναν διαρκή διάλογο με 53 (!) πίνακες του Μαγκρίτ, ο οποίος την κεντρίζει επειδή ακριβώς υπογραμμίζει το χάσμα ανάμεσα στις λέξεις και στις εικόνες.

Και όλα αυτά «σχολιάζονται» με στίχους-ιντερμέδια από ποιήματα του Λειβαδίτη, ο οποίος παραπέμπει στην αποδοχή της πλάνης και του πόνου αλλά όχι στην ήττα ούτε στην παραίτηση. Γοητευτικό!

«Οι εικόνες απατούν» έλεγε ο Μαγκρίτ και το 1929 ζωγράφισε μια πίπα γράφοντας στο φόντο, «Αυτό δεν είναι μια πίπα». Η ερμηνεία των πραγμάτων- και του εαυτού μας- εξαρτάται από τη γωνία από την οποία τα βλέπουμε, μας λέει η Μαρούτσου μέσα από τις περιπέτειες της ηρωίδας της που συνεχώς σπάει (ή νομίζει ότι σπάει) τα μούτρα της. Διώχνει από την αγκαλιά της τον ειλικρινέστερο εραστή της, αφήνεται να καταπιεστεί από τον δάσκαλο που θαυμάζει, νομίζει ότι ελέγχει τον άγνωστο που της ξυπνά τον ερωτισμό της, αλληθωρίζει για τη σχέση των γονιών της, γίνεται δημιουργός όταν αναπλάθει τις σκοτεινές ζωές των γύρω της στα διηγήματα που γράφει, γίνεται δημιούργημα όταν παίζει στην ταινία του φίλου της (μέσα σε ένα τρένο), πάντοτε όμως της διαφεύγει κάποια εκδοχή. Πάντοτε η ματιά κάποιου άλλου παραβιάζει τον κόσμο της. Και πάντοτε ένας πίνακας του Μαγκρίτ την απελευθερώνει. Όταν συνειδητοποιεί λ.χ. ότι η ταυτότητα του εραστή της ήταν ψεύτικη, «βλέπει» τον άντρα που έχει φως στη θέση του κεφαλιού του, τον άντρα με τα άγραφα χαρακτηριστικά και το μαύρο κοστούμι, στον πίνακα που ο ζωγράφος τιτλοφόρησε …«Η αρχή της ηδονής»! Αλλά ο αναγνώστης ούτε βαριέται ούτε αισθάνεται αδαής. Διότι η Έλενα Μαρούτσου δεν έγραψε ένα εγκεφαλικό βιβλίο αλλά ένα βιβλίο με ψυχή. Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας σε ΤΕΕ, με σπουδές Ιστορίας στην Ελλάδα και Ιστορίας της Τέχνης και της Λογοτεχνίας στην Αγγλία, με θητεία ως καλλιτέχνης στο κολλάζ και τη φωτογραφία, πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1998, έχει δύο συλλογές αφηγημάτων στο ενεργητικό της ( Του ύψους και του βάθους και Οι προδοσίες των ονομάτων, Εκδ. Αλεξάνδρεια) και τώρα προχώρησε στο πρώτο της μυθιστόρημα. Ένα φιλόδοξο εγχείρημα που γέννησε μια ενδιαφέρουσα εκδοχή σύγχρονης λογοτεχνίας.

«Το πιο θανάσιμο αμάρτημα είναι /να μην αγαπάς τον εαυτό σου» έγραφε ο Τάσος Λειβαδίτης, που επιστρέφει φέτος στο προσκήνιο καθώς συμπληρώνονται 20 χρόνια από τον θάνατό του. Με την Μαρούτσου, θέλεις να τον ξαναδιαβάσεις. Διότι έχει μια φρεσκάδα το πώς εντάσσει τους στίχους του στην πλοκή του βιβλίου της, ως μουσική υπόκρουση, ως σχόλιο αποστασιοποιημένο. Στο τέλος λοιπόν, όταν η ηρωίδα της που ετοιμάζεται για μια καινούργια αρχή στα 35 της, αναρωτιέται: «Ποιο είναι το μυστικό; Να ορίσεις ο ίδιος τον εαυτό σου, να φτιάξεις μόνος σου το πορτρέτο σου ή μήπως να αποδεχτείς και να αγαπήσεις όλα τα πορτρέτα σου, σαν εξίσου αληθινά;», ο Λειβαδίτης «απαντά»: «…εγώ/μπορεί και να μην είμαι εγώ, αλλά η αναρίθμητη περιουσία/ του Θεού/ που σού χαρίζεται σιγά-σιγά χωρίς ποτέ να το καταλάβεις…».