Γόνιμο παιχνίδι

Δεκατέσσερις διασημότητες γίνονται λογοτεχνικοί ήρωες · και μια νεώτερη γενιά Ελλήνων συγγραφέων κερδίζει το στοίχημα ενός από τα πιο διαβαστερά βιβλία του φθινοπώρου. Είναι τα Ονόματα (Κέδρος, επιμ. Βαγγέλης Ραπτόπουλος), όπου επτά άντρες και επτά γυναίκες συγγραφείς, κάτω από 40 όλοι, εμπνέονται από γνωστούς πολιτικούς, από αστέρες της αγγλο-αμερικανικής σόου μπίζνες, από Έλληνες και ξένους συγγραφείς ή από φιλοσόφους, και γράφουν ερεθιστικές ιστορίες. «Πρωταγωνιστούν» ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ (του μεταμοντέρνου Χρήστου Χρυσόπουλου), ο Ανδρέας Παπανδρέου (του ουτοπιστή Νίκου Βλαντή), ο Τζων Κέννεντυ (του ειρωνικού Κώστα Κατσουλάρη), ο Τζόνι Κας (του γερμανοτραφούς λάτρη του αλλόκοτου Χρήστου Αστερίου), ο Τζουντ Λο (του Κύπριου δικηγόρου Αντώνη Γεωργίου), η Έιμι Γουάινχάους (της Εύης Λαμπροπούλου), η Κιμ Μπάσιντζερ (της ωμής Γαλάτειας Ριζιώτη), η Ελένη Βλάχου (της διαφημίστριας Βίβιαν Ευθυμιοπούλου), ο Παπαδιαμάντης (της και ηθοποιού Λένας Κιτσοπούλου), ο Καρυωτάκης (της ιστορικού- εικαστικού Έλενας Μαρούτσου), η Σιμόν ντε Μποβουάρ (της θεωρητικού τέχνης στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου Άντζελας Δημητρακάκη), ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ (της και συγγραφέως νεανικών βιβλίων Ντορίνας Παπαλιού), ο Κορνήλιος Καστοριάδης (του βιτγκενσταϊνικού Πάνου Τσίρου) και ο Ιησούς (του Δημήτρη Σωτάκη). Η παρουσία όλων αυτών των μορφών είναι από πραγματική έως ιδεατή και από σκιώδης έως εικονική. Η υπέροχη αλλά αμετανόητη ηρωινομανής Έιμι Γουάινχαουζ εμφανίζεται λ.χ. αυτοπροσώπως στην αφήγηση της Λαμπροπούλου, ενώ ο σκληροπυρηνικός γ.γ. του ΚΚΣΕ Μπρέζνιεφ, που «έσβηνε» τους ενοχλητικούς από προσώπου γης, είναι πανταχού παρών χωρίς να παρουσιάζεται ποτέ, στο διαμαντάκι του Χρυσόπουλου.

Η σχέση της τέχνης με τη ζωή βρίσκεται στον πυρήνα των περισσότερων διηγημάτων. Η τέχνη που παρηγορεί, η τέχνη που μας συμφιλιώνει με το πεπρωμένο μας αλλά και με τον θάνατο, είναι το βαθύτερο νόημα στην εξαιρετική ιστορία του Αστερίου, με τον εξ ανάγκης δολοφόνο που παρακολούθησε το 1968 τη θρυλική συναυλία του Τζόνι Κας στις φυλακές. Η τέχνη που εμπνέει τη ζωή ή που την προκαλεί, απασχολεί την Δημητρακάκη και τη φοιτήτρια ηρωίδα της η οποία γοητεύεται και προβληματίζεται με τον φεμινισμό της Μποβουάρ. Αλλά απασχολεί και τη Μαρούτσου η οποία βλέπει την ποίηση του Καρυωτάκη να λειτουργεί ανατρεπτικά στις ζωές δυο ρομαντικών- ενός μαθητή και ενός δασκάλου ερωτευμένων με την ίδια δασκάλα. Η Παπαλιού αντίθετα, μιλά για τη ζωή που εμπνέει την τέχνη, παρακολουθώντας τη γέννηση του λογοτεχνικού ήρωα Σέρλοκ Χολμς μέσα από το βίωμα μιας επιστημονικής αποτυχίας τού ιατρού-δημιουργού του, Άρθουρ Κόναν Ντόιλ. Και η Λαμπροπούλου αντίστοιχα, μέσα από τη Γουάινχαουζ, μιλά για την αυτοκαταστροφική ζωή που τροφοδοτεί τον οίστρο. Από εκεί και πέρα, ο ωραίος-απροστάτευτος καλλιτέχνης ως φαντασίωση που ξορκίζει τους φόβους μιας καρκινοπαθούς κοπέλας είναι στο κέντρο του σπαρακτικού διηγήματος του Γεωργίου, με τον Τζουντ Λο. Και η γλυκιά σεξουάλα Μπάσιντζερ ως πρότυπο βοηθά την πόρνη που την παριστάνει στο διήγημα της Ριζιώτη να κρατά αγνό τον βαθύτερο εαυτό της. Αντίθετα, η Κυρία των ΜΜΕ Ελένη Βλάχου ως πρότυπο, μάλλον αναδεικνύει τα συμπλέγματα της ηρωίδας τής Ευθυμιοπούλου. Η Κιτσοπούλου τέλος προβληματίζεται με τη σκιά των δημιουργών που βαραίνει τους αμύητους, όπως οι κακορίζικοι ήρωές της με την αντι-ρομαντική ιστορία έλξης και απώθησης στο νησί του Παπαδιαμάντη.

Η διαμόρφωση της πολιτικής συνείδησης είναι το άλλο μεγάλο θέμα των Ονομάτων. Μέσα από την παράλληλη και ψυχρή καταγραφή της πορείας ενός ανώνυμου εργάτη του σοσιαλισμού και ενός κομματικού στελέχους (Μπρέζνιεφ) στην ΕΣΣΔ μέσα από την αποσπασματική μαρτυρία του ενός και την εκκαθαριστική πρακτική του άλλου, ο Χρυσόπουλος θέτει αριστοτεχνικά το ζήτημα των διεφθαρμένων ηγεσιών και της πολιτικής λήθης. Και ο Βλαντής, με τα μάτια του αμφίθυμου γιου ενός οπαδού του Ανδρέα Παπανδρέου, καταξιώνει την ανιδιοτελή πολιτική στράτευση και τα αγνά κοινωνικά οράματα, σχολιάζοντας έμμεσα τους συμφεροντολόγους της πολιτικής. Απ΄ την πλευρά του ο Κατσουλάρης, με τον χορό των συμπτώσεων γύρω από τον Κέννεντυ, παραπέμπει έμμεσα και επιφανειακά στους πολιτικούςσύμβολα που παγιδεύουν τους θαυμαστές τους. Ενώ ο Τσίρος, με τον Καστοριάδη, παραπέμπει στους πολιτικούς στοχαστές που στοιχειώνουν τη ζωή των νεώτερων. Ο Σωτάκης τέλος, με τον Ιησού, κάνει αμήχανα μια ενδιαφέρουσα σκέψη: τι γίνεται όταν ένας ιδεολόγος δεν θέλει να παίξει τον ρόλο που του έχουν αναθέσει;

Τα τελευταία χρόνια πολλαπλασιάζονται οι πολυσυλλεκτικές συλλογές διηγημάτων γύρω από ένα αβανταδόρικο θέμα (ερωτισμός, μυστήριο, μετανάστες, τσιγάρο, Αθήνα κ.ο.κ.). Ένα εκδοτικό παιχνίδι που τεστάρει νέες πένες και γαργαλά τον αναγνώστη, αλλά σπάνια έχει λογοτεχνική ουσία (από τις εξαιρέσεις, τα Εγκλήματα στον Καστανιώτη). Ωστόσο εδώ, οι σκεπτικιστές θα διαψευσθούν. Τα Ονόματα έχουν ενδιαφέρον κι ας μη διαθέτουν όλα τους δεύτερο επίπεδο. Είναι καλογραμμένα, ατμοσφαιρικά, έχουν θερμοκρασία, τα περισσότερα είναι θεματολογικά έξυπνα (όχι εξυπνακίστικα), και ένα αισιόδοξο ποσοστό τουςη εξομολόγηση λ.χ. του κατάδικου στον Αστερίου ή του ελαφρώς ηλίθιου φύλακα στην Κιτσοπούλου- είναι επιτυχώς ψαγμένο στη γλώσσα και το ύφος. Δεν είναι κι άσχημα!