Πολιτικές γροθιές

«Το κλειδί στην όλη κατάσταση είναι η νέγρικη επανάσταση».Αυτή είναι η εκτίμηση του Νόρμαν Μέιλερ, το 1964, σε μια επιστολή του προς κάποιον φίλο τροτσκιστή. Μόλις έχουν δολοφονηθεί ο Τζων Κέννεντυ και ο δολοφόνος του, οπότε ο 41χρονος τότε συγγραφέας βλέπει την Αμερική να «διολισθαίνει προς τον ολοκληρωτισμό», και την οικονομική αστάθεια να «μεταστοιχειώνεται σε ψυχολογική αστάθεια που διαφθείρει ολονών τις ζωές». Ανάλογες οξυδερκείς εκτιμήσεις υπάρχουν σε ολόκληρη τη θηριώδη αλληλογραφία του- 50.000 επιστολές που αρχειοθετήθηκαν με την επίβλεψή του- η οποία θα βγει στο φως μεταθανάτια το 2009. Πρόκειται για την επιτομή του πολιτικού προφίλ της μεταπολεμικής Αμερικής- Αμερική θα τιτλοφορείται και η σχετική έκδοση του 2009- απ΄ όπου το περιοδικό «Νew Υorker» προδημοσιεύει 36 γράμματά του. Γράμματα που κλείνουν το μάτι στους ψηφοφόρους των επικείμενων αμερικανικών εκλογών, σχολιάζοντας πρόσωπα και γεγονότα από το 1945 με τη βόμβα στη Χιροσίμα μέχρι το 2005 με την «ψυχωτική τερατωδία» του Μπους, ο οποίος δεν είναι παρά μια «ρηχή κομπιναδόρικη κουράδα με διαβολική τύχη». Το ενδιαφέρον είναι ότι παρά τα κάποια ξεσπάσματά του, ο Μέιλερ των επιστολών δεν επιβεβαιώνει σε τίποτα την εικόνα του παρορμητικού φωνακλά που κυριάρχησε γι΄ αυτόν, και αποδεικνύει ότι το μεγάλο του ταλέντο είχε έρεισμα σε μια βαθιά κοινωνική- πολιτική συνείδηση. Αυτός ο συγγραφέας- φαινόμενο που κυριαρχούσε στη λίστα των μπεστ σέλερ επί 59 χρόνια (από το Οι γυμνοί και οι νεκροί του 1948 – 62 εβδομάδες Νο 1-, ώς το Κάστρο στο δάσος του 2007, 3 εβδ.), αυτός ο και δημοσιογράφος, σεναριογράφος, θεατρικός συγγραφέας με τα 30 βιβλία, που βραβεύτηκε δύο φορές με Πούλιτζερ ( Οι στρατιές της νύχτας,Το τραγούδι του δήμιου ), αυτός ο ευέξαπτος μποξέρ με τις έξι γυναίκες και τα εννιά παιδιά, αυτός ο υποψήφιος δήμαρχος της Νέας Υόρκης που ηττήθηκε το 1969, ήταν- μέχρι που πέθανε πέρσι- ένας από τους πιο διεισδυτικούς και ψύχραιμους παρατηρητές της επικαιρότητας και της κοινωνίας του καιρού του. Όσο για τις πολιτικές του απόψεις, δηλώνει το ρινγκ στο οποίο αγωνίζεται με αφορμή ένα ντιμπέιτ του με τον διευθυντή του περιοδικού «Νational Review» το οποίο παρουσιάστηκε ως «Συνάντηση Φιλελεύθερου και Συντηρητικού». «Δεν με νοιάζει», απαντά, «αν με αποκαλούν ριζοσπάστη, αντάρτη, κόκκινο, επαναστάτη, αουτσάιντερ, παράνομο, μπολσεβίκο, αναρχικό, μηδενιστή, ή ακόμα και αριστερό συντηρητικό, αλλά σας παρακαλώ μη με αποκαλέσετε ποτέ ξανά φιλελεύθερο».

«Στην Αμερική βιώνουμε τον πιο ακραίο καπιταλισμό που είναι η εκμετάλλευση όχι μόνο της υπεραξίας μας αλλά και του πνεύματός μας», γράφει ο Μέιλερ ήδη από το 1961, καθώς έχει δει τη μεταπολεμική κοινωνία να αλλοτριώνεται: «Οι διεκδικήσεις έχουν αμβλυνθεί, η σύνεση έγινε δειλία, η πονηριά, μίσος» (1957). Μαρξιστής από τα νιάτα του («ο μαρξισμός είναι ένα εργαλείο, ένας τρόπος να βλέπεις τα πράγματα»), επισήμανε ότι ο κομμουνιστοφάγος γερουσιαστής ΜακΚάρθι μπορούσε να χειραγωγεί τους αδαείς επειδή πέρα από τη δημαγωγική του δεινότητα, διέθετε «τεράστια γοητεία και σεξ-απίλ» (1954), και ψήφισε τον Κέννεντυ ζητώντας «μια πιο έντιμη και πιο γενναία Αμερική». Ωστόσο, πριν από την επιχείρηση στον Κόλπο των Χοίρων, είχε γράψει στην Τζάκυ (1960): «Ο σύζυγός σας κάνει ένα σοβαρό λάθος με την Κούβα». Κατά τη γνώμη του, η δολοφονία του JFΚ ήταν πλήγμα, πρωτίστως «πολιτισμικό» για τη χώρα (1963). Ο Μπόμπι δεν τον έπειθε, ο Τζόνσον ήταν «κενός», ο Νίξον «εγκληματικός», ο Κάρτερ «διφορούμενος», ο Ρέιγκαν «ολέθριος για την οικονομία», ο Κλίντον έκανε «ψιλικατζίδικη πολιτική».

Απογοητευμένος από τους Αμερικανούς κομμουνιστές διανοούμενους που «δεν έδωσαν γόνιμη συνέχεια στη δυτική σκέψη» (1966), είχε ελπίσει στον Γκορμπατσόφ. Το 1987 επισκέπτεται την ΕΣΣΔ και συγκρίνει τις δύο πρώην ψυχροπολεμικές κοινωνίες: «Οι Ρώσοι το έχουν βάρος στη συνείδησή τους. Ζουν πιο κοντά στην ψυχή τους. Εμείς αναλύουμε τους εαυτούς μας, τους δίνουμε ηρεμιστικά, γινόμαστε ρομπότ, γιαπίζουμε, και… προσπερνάμε το άγχος και τις ενοχές μας».

Και ο κόσμος της λογοτεχνίας; Ο Μέιλερ σχολιάζει μόνο τον διάλογο των ομοτέχνων του με τις προκλήσεις της εποχής τους. Ο Πάουντ έχει «ρατσιστικά μίση» αλλά το να μπει στη φυλακή θα τον μετέτρεπε σε μάρτυρα (1957)· ο Σάρτρ «δεν έπρεπε να αρνηθεί το Νόμπελ, διότι ενοχλεί περισσότερο την μπουρζουαζία όταν κάποιος που της εναντιώνεται, παίρνει τις διακρίσεις της» (1964)· ο Ντον Ντε Λίλο με τον αριστουργηματικό Ζυγό «υπονομεύει τις αμερικανικές εμμονές» (1988). Τον άκουγε η εξουσία τον Νόρμαν Μέιλερ; Μάλλον όχι. «Ήταν ο τελευταίος συγγραφέας που λειτούργησε ως δημόσιος διανοούμενος στις ΗΠΑ αλλά δεν πέτυχε τίποτα», μάς έλεγε πρόσφατα με τον Α. Χρυσοστομίδη, ο Πολ Όστερ που τον γνώριζε. «Έλεγε τη γνώμη του, είχε άποψη για το τι επρόκειτο να συμβεί, αλλά έχω την εντύπωση ότι ο κόσμος τον άκουγε επειδή ήταν συναρπαστικός κι όχι επειδή ενδιαφέρονταν για τον προβληματισμό του. Οι διανοούμενοι δεν είχαν ποτέ στην Αμερική τον ρόλο που είχαν στην Ευρώπη». Διαπίστωση απογοητευτική αλλά και μερική, αφού τα βιβλία τους μπορούν να έχουν ευρύτατο κοινό. Έπειτα, υπάρχει και η υπόγεια ζωή των ιδεών: απρόβλεπτη.