Όταν σκαλίζεις τις στάχτες

ΠΟΛΛΟΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΑΝ ΤΟΝ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ ΓΙΑ ΝΑ ΒΡΕΘΟΥΝ ΣΤΗΝ
ΚΟΛΑΣΗ. Ο ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ- ΚΑΙ ΠΡΟΩΡΑ ΧΑΜΕΝΟΣ- ΧΙΛΙΑΝΟΣ ΡΟΜΠΕΡΤΟ ΜΠΟΛΑΝΙΟ
ΠΕΡΙΗΓΕΙΤΑΙ Σ΄ ΑΥΤΗΝ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ
ΜΝΗΜΗΣ- ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
Ο Ρομπέρτο Μπολάνιο (1953-2003) καταγράφηκε ως ο κατ΄ εξοχήν πολιτικοποιημένος ποιητής-συγγραφέας της γενιάς του, ως πολέμιος της χούντας του Πινοσέτ, ως ρομαντικός περιπλανώμενος που νοστάλγησε τη χαμένη ουτοπία, ως τραγουδιστής της ήττας της Αριστεράς κ.ο.κ. Όλα αυτά ισχύουν, συγκροτούν ωστόσο μία εικόνα εν μέρει άδικη. Γιατί, ο Μπολάνιο είναι πάνω απ΄ όλα ένας επίμονος ερευνητής του νοήματος κάτω απ΄ την επιφάνεια των πραγμάτων. Και αυτό γίνεται σαφές ήδη στο πρώτο διήγημα αυτού του τόμου, όπου ο νεαρός εξόριστος ήρωας αναζητεί την άλλη πραγματικότητα στη μεξικάνικη έρημο. Ο αφηγητής, που συνήθως είναι ο ίδιος ο συγγραφέας, προκαλεί τους λοιπούς ήρωες ν΄ ανασύρουν από τη μνήμη τους ιστορίες παράξενες και σαγηνευτικές, σκαλίζοντας τις στάχτες του παρελθόντος για ν΄ αναδυθούν τα διαμάντια της πραγματικότητας. Έτσι, οι πάντες γίνονται αντικείμενα και υποκείμενα της αφήγησης, το πρώτο και το τρίτο πρόσωπο εναλλάσσονται, η πραγματικότητα τού ενός γίνεται πραγματικότητα του άλλου, και στο βάθος του τούνελ δεν έχουμε παρά την απαρχή ενός νέου άσκαφτου λαγουμιού. Ο Μπολάνιο μας καλεί να το διανοίξουμε για να πάμε λίγο παρακάτω.

Οπότε ως κινητήρια δύναμη της Ιστορίας προβάλλει το Κακό. Στο έξοχο Μακρινό Αστέρι (Καστανιώτης) η σχέση της λογοτεχνίας με τον φασισμό προέβαλλε ως κεντρικό ζήτημα.

Η ίδια θεματική ξανάρχεται και στο παρόν βιβλίο. Υπάρχει πάντα μια μυστική ιστορία κάτω από τα επιφαινόμενα όπως ισχυρίζεται ο Οδοντίατρος στο ομώνυμο αφήγημα αυτής της συλλογής, μια ιστορία που δεν θα μάθουμε ποτέ κι όμως τη ζούμε κάθε μέρα. Γι΄ αυτό οδηγεί τον αφηγητή σε μια τενεκεδούπολη όπου κατοικεί ένας απόκληρος της ζωής πλην σπουδαίος συγγραφέας που η δική του πραγματικότητα- η λογοτεχνική αλλά και η πραγματική- ίσως δεν βρουν ποτέ τον δρόμο τους προς τον έξω κόσμο.

Ο Μπολάνιο δεν περιγράφει απλώς τη φύση των παντοειδών φασισμών ως του κατ΄ εξοχήν συλλογικού Κακού, αλλά διεισδύει στην ιδιωτική σφαίρα, εκεί όπου η φτώχεια, η άγνοια, η ανισότητα, η καταρράκωση των ονείρων συνιστούν την προσωπική απόληξη δημοσίων πολιτικών. Το Κακό γίνεται στα χέρια του Μπολάνιο- και στο παρόν βιβλίο – η πραγματικότητα του καθενός συγκροτώντας την άλλη, την κρυμμένη αλήθεια: ευνουχισμένα και εκπορνευόμενα παιδιά κάπου στην Ινδία, ακραία φτώχεια και έγκλημα στα μπάριος του Μεξικού, παραγωγή πορνογραφικών ταινιών στην Κολομβία, παράνομες χαρτοπαικτικές λέσχες στο Ακαπούλκο, μπουρδέλα παντού, ραντεβού με πόρνες υπό την σκιά ανισόπεδων κόμβων ταχείας κυκλοφορίας, συνιστούν το πραγματολογικό υλικό αφηγήσεων που ανάγουν τις Πουτάνες του τίτλου σε θεσμό, δηλαδή τις καθιστούν δημόσιο ζήτημα. Η γκόθικ, αστραφτερή κι όμως γεμάτη σκιές αφηγηματική τεχνική του, παρά τους διαρκείς πειραματισμούς, το περίπλοκο ύφος και την πυκνή διακειμενικότητα όπου παρελαύνουν δεκάδες ποιητές και ζωγράφοι, ιστορικά πρόσωπα, παράγει μια ατμόσφαιρα που εντυπώνεται στον αναγνώστη.

Roberto Βola ● o

ΠΟΥΤΑΝΕΣ ΦΟΝΙΣΣΕΣ

ΜΤΦ. ΕΦΗ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΚΔ. ΑΓΡΑ 2008, ΣΕΛ.
313, ΤΙΜΗ: 00 ΕΥΡΩ