Όταν οι μανδαρίνοι παίζουν καπιταλισμό

ΜΑΣ ΜΙΛΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟΝ «ΑΓΡΙΟ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ»
ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΞΕΣΠΑΣΕΙ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ
ΚΙΝΑ ΣΑΝ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΚΙΤΡΙΝΟΥ ΠΥΡΕΤΟΥ, ΓΙΑ ΜΙΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΥ ΑΛΛΑΖΕΙ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΑ ΜΕΡΑ
ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ, ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ ΑΚΟΜΗ
ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΔΕΙ ΠΑΡΑ ΜΟΝΑΧΑ ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ.
Ο ΚΙΟΥ ΞΙΑΟΛΟΝΓΚ ΒΟΥΤΑΕΙ ΣΤΟ ΒΑΘΟΣ
ΤΗΣ ΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑΣ
Η αλήθεια είναι ότι όλα τα περί νέας Κίνας μάς ακούγονται ελαφρώς μαγικά και κάπως τρομακτικά, εξίσου μαγικά και εξίσου τρομακτικά με τα ιστορικά πειράματα στα οποία επιδιδόταν μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες ο « Μεγάλος Τιμονιέρης». «Η πολιτιστική επανάσταση», «Το μεγάλο άλμα προς τα μπρος», εκείνο το περίφημο «Αφήστε τα χίλια λουλούδια να ανθίσουν» έφταναν στ΄ αυτιά μας όπως οι απόηχοι ενός άλλου κόσμου ο οποίος, μπορεί να είχε χιλιάδες ελαττώματα, ωστόσο δεν είχε τα ελαττώματα του δικού μας. Όμως, όπως έγραψε ο Βούδας, «ο χρόνος περνά μ΄ ένα κροτάλισμα των δαχτύλων» και η σημερινή Κίνα δεν έχει καμία σχέση με την Κίνα της δεκαετίας του ΄60, όπως και οι σημερινοί οπαδοί της δεν έχουν καμία σχέση με τους τότε εξεγερμένους: όσοι δεν έχουν γίνει οπαδοί του προέδρου Μπους, τό ΄χουν ρίξει στις πάσης φύσεως καπιταλιστικές δραστηριότητες και, θαυμαστές των απολύτων μεγεθών γαρ, τα πάνε μια χαρά. Η απόσταση που χωρίζει τον δυτικό κόσμο από την Κίνα έχει πάντως μικρύνει αισθητά: απόδειξη το γεγονός ότι σήμερα πια μπορούμε να διαβάσουμε ένα κινέζικο αστυνομικό μυθιστόρημα, το γεγονός δηλαδή ότι ακόμη κι εκεί, υπάρχουν άνθρωποι που σκέφτονται αρκετά «δυτικά», ώστε να μπορούν να υπηρετήσουν το απολύτως «δυτικό» είδος γραφής. Στη Σανγκάη
Ο Κιού Ξιαολόγκ βέβαια είναι ένας μάλλον δυτικός Κινέζος. Μεγαλωμένος στη Σανγκάη στα χρόνια της πολιτιστικής επανάστασης, με πατέρα που διώχθηκε ως «καπιταλιστής», αναγκάστηκε να μάθει μόνος του αγγλικά κι όταν το 1976 κατάφερε να μπει στο πανεπιστήμιο ασχολήθηκε με την αγγλοαμερικανική λογοτεχνία και έγραψε τη διπλωματική του για τον Έλιοτ. Το 1989, όταν ξεσπούν τα γεγονότα της πλατείας Τιενανμέν βρίσκεται στις ΗΠΑ, το όνομά του και κυκλοφορεί στους κύκλους των συμπαθούντων τον εκδημοκρατισμό και έκτοτε δεν μπορεί να επιστρέψει στη Σανγκάη.

Η Κίνα που περιγράφει στο μυθιστόρημά του είναι μια χώρα υβριδική, την οποία δύσκολα θα μπορούσες να εντάξεις στα παλιά καλά ορθολογικά πρότυπα κοινωνικής οργάνωσης. Κι αυτό νομίζω, πέρα από την αστυνομική υπόθεση, είναι που προκαλεί το πραγματικό αναγνωστικό ενδιαφέρον.

Ο Κιού Ξιαολόνγκ περιγράφει με εξαιρετική διαύγεια την «κινεζική ιδιαιτερότητα», μια κλειστή κοινωνία δηλαδή η οποία, χωρίς να απαρνηθεί την πολιτική οργάνωση που την κρατούσε απομονωμένη, αποφασίζει να ανοιχτεί στον σύγχρονο κόσμο. – μια κοινωνία εσωτερικά διχασμένη, όχι τόσο λόγω των ταξικών ή των οικονομικών διαφορών όσο εξαιτίας των εντελώς διαφορετικών αντιλήψεων του κόσμου. Τα γεγονότα που περιγράφει διαδραματίζονται το 1990, την αμέσως επόμενη χρονιά από την Τιενανμέν. Τα πράγματα πρέπει να έχουν αλλάξει από τότε, όμως ο πυρήνας παραμένει ο ίδιος. Και είναι αυτός που έχει το πραγματικό ενδιαφέρον.

Ένα Κομμουνιστικό Κόμμα, μια τεράστια οργάνωση από εκατομμύρια μανδαρίνους και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις αποφασίζει ότι το κοινωνικό σύστημα που υπηρετούσε ώς τότε δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει και προκειμένου να καταρρεύσει κάνει ό,τι κανείς άλλος δεν σκέφτηκε να κάνει: να αλλάξει κοινωνικό σύστημα. Το κινεζικό παράδοξο παραμένει παράδοξο: πώς ένα Κομμουνιστικό Κόμμα αποφασίζει, χωρίς να πάψει να είναι κομμουνιστικό, να ηγηθεί μιας καπιταλιστικής κοινωνίας. Εκ πρώτης όψεως στην υπόθεση μοιάζει να περισσεύει ο κυνισμός της εξουσίας· όμως, αν το καλοσκεφτεί κανείς τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά:

προκειμένου να ζήσουν αυτό που έζησαν οι λοιπές χώρες του σοσιαλιστικού θαύματος, όπου τα κομματικά στελέχη μεταμορφώθηκαν εν μια νυκτί σε μαφιόζους, οι Κινέζοι αποφάσισαν εξαρχής να παίξουν με ανοιχτά χαρτιά. Οι μανδαρίνοι παρέμειναν μανδαρίνοι, απλώς άλλαξαν τον τρόπο λειτουργίας τους.

Qiu Χiaolong

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΗΣ ΚΟΚΚΙΝΗΣ ΗΡΩΙΔΑΣ

ΜΤΦ. ΕΡΡΙΚΟΣ ΜΠΑΡΤΖΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΚΔ. ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΣΕΛ. 518, ΤΙΜΗ: 22 ΕΥΡΩ