Επιφυλλίδα

Το ήθος της ουράς
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Ώρα 9.30 το πρωί, πριν από μία εβδομάδα, στα γραφεία της ΔΕΗ, στην οδό Αριστείδου, στα ταμεία πληρωμών. Η ουρά που έχει σχηματιστεί φτάνει ώς την αρχή της στοάς, το κομμάτι της δηλαδή που «περισσεύει» έξω από τα γραφεία είναι καμιά πενηνταριά μέτρα. Αν προσθέσουμε και τον «σαλίγκαρο» που σχηματίζεται μέσα στα ίδια τα γραφεία, η ουρά θα πρέπει να φθάνει τα 65 μέτρα. Οι υπάλληλοι, αν και βλοσυροί (δεν φταίει η ώρα), είναι ταχύτατοι ώστε άνετα να υπολογίζει κανείς πως σε 12 με 15 το πολύ λεπτά θα έχει πληρώσει και θα έχει φύγει. Ένας ηλικιωμένος που δεν φαίνεται ανήμπορος, προχωρώντας κατά μήκος της ουράς, κάνει πως δεν έχει αντιληφθεί «το τέλος» της και ότι θεωρεί τέλος της τους πρώτους που περιμένουν έξω από τα γραφεία. Στέκεται δήθεν ανέμελα δίπλα τους, δεν παίρνει όμως θέση αμέσως μπροστά ή πίσω τους ώστε να τους προκαλέσει, αναπόφευκτα, να διαμαρτυρηθούν.

Έχοντας υπολογίσει ασφαλώς ότι στον ελάχιστο χρόνο που θα χρειαστεί να περιμένει ο ίδιος, η ουρά θα έχει συνηθίσει την φιγούρα του και έτσι θα κατορθώσει να «τρυπώσει» κι αυτός με τους πρώτους μέσα στα γραφεία. Το καταπληκτικό είναι πως όλα αυτά γίνονται αντιληπτά από τον κάθε ένα που περιμένει στην ουρά, χωρίς καμιά φωναχτή συνεννόηση, γι΄ αυτό και η «παρανομία» του ηλικιωμένου δεν προκαλεί καμιάν άλλη αντίδραση, παρά έναν βουβό κραδασμό που μοιάζει να δείχνει την ουρά να μετακινείται ανεπαίσθητα.

Ώς τη στιγμή βέβαια, που ένας, επίσης ηλικιωμένος, αρχίζει να περιλούζει τον «παρανομήσαντα» με ένα υβρεολόγιο που δεν θα το δικαιολογούσε και η φοβερότερη δημόσια ατασθαλία. Για να καταλήξει αιφνίδια, ήρεμα και φιλοσοφημένα, να πει: «Εγώ την απάτη δεν τη δέχθηκα ποτέ στη ζωή μου. Την καταγγέλλω πάντα».

Επειδή τον κάθε έναν της ουράς τον ενδιέφερε πρωτίστως να ξεμπερδεύει με την πληρωμή και να φεύγει ή ίσως επειδή αισθάνθηκε πως ο ηλικιωμένος που είχε την πρωτοβουλία να μιλήσει, βρίζοντας και φιλοσοφώντας ταυτόχρονα, τον «κάλυψε» απολύτως, τα πράγματα είχαν την εξέλιξη που θα υπέθετε ακόμα και κάποιος που θα απουσίαζε: ο ηλικιωμένος που είχε παρανομήσει δεν στράφηκε ούτε για ένα δευτερόλεπτο προς τον υβριστή του για να δικαιολογηθεί ή για να μετακινηθεί ταραγμένος προς το τέλος της ουράς. Συμπεριφερόταν σαν να βρίζουν κάποιον άλλον, ενώ τον ίδιο δεν τον άγγιζε καθόλου το σχετικό γεγονός.

Επειδή όμως ό,τι λέγεται «τυχαία» στον δρόμο εκφράζει την ανθρωπότητα πολύ πιο καίρια απ΄ ό,τι ένα καλοδουλεμένο φιλοσοφικό δοκίμιο, είσαι σίγουρος πως κι αν ακόμη ο οποιοσδήποτε έχει ξεχάσει έπειτα από χρόνια το υβρεολόγιο, σαν «σφήνα» θα του έχει κολλήσει η φράση: «Εγώ την απάτη δεν τη δέχθηκα ποτέ στη ζωή μου. Την καταγγέλλω πάντα». Τρομάζει ή προβληματίζει ανάλογα αυτή η απερίφραστη χρήση του Α΄ Ενικού που διατηρεί, βέβαια, κάποια βαρύτητα μόνον όταν κάτι υπογράφεται «επώνυμα». Το να δεσμεύεται κάποιος ηθικά απέναντι σε ένα σύνολο ακόμη και 50 ή 70 ανθρώπων, ενώ κανείς δεν πρόκειται να του ζητήσει τον λόγο, όταν παραπατήσει η κοινωνία, σε κάνει να αναρωτιέσαι για την αιτία μιας τόσο βαρύγδουπης δήλωσης.

Μεγάλο λάθος να υιοθετήσουμε, πως είναι εύκολο για τον καθένα να δημιουργήσει μια πρόσκαιρα θετική εντύπωση για τον εαυτό του, σε ανθρώπους που δεν τον γνωρίζουν. Για να χρησιμοποιεί κανείς σε μια καταγγελία, αν και εντελώς άγνωστος, το Α΄ Ενικό, σημαίνει πως συνειδητά ή ασυνείδητα όλοι μας εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως μόνον η δέσμευση που έχει προσωπικό χαρακτήρα κάνει τα πράγματα αξιόπιστα.

Ο ηλικιωμένος που έβρισε τον συνομήλικό του για να καταλήξει στη φράση που σημειώσαμε ήδη δύο φορές, ανήκει σε μια γενιά που οι συλλογικές εξαγγελίες (και καταγγελίες) τον έχουν διαψεύσει οικτρά. Όταν χρειάστηκε υπεύθυνα μιαν απάντηση, τον παρέπεμψαν σε ένα συλλογικό όργανο (Κόμμα, Οργανισμό, Εταιρεία) που ήταν εκ των πραγμάτων αδύνατον να ξεκαθαρίσει μαζί με το όργανο αυτό τους λογαριασμούς του. Όταν ζήτησε, ως όφειλε, τον λόγο για μιαν απάτη, ενώ την είχαν διαπράξει συγκεκριμένοι άνθρωποι, του προέβαλαν ως υπεύθυνο έναν μηχανισμό που και ο ευφυέστερος και με πρόσβαση, επιπλέον, σ΄ αυτόν τον μηχανισμό άνθρωπος θα ήταν αδύνατον να ελέγξει.

Ένα πρωινό που ξεκινάει με την ικανοποίηση για την εξόφληση ενός χρέους, μπορεί να καταλήξει μελαγχολικά σε μια προβληματισμένη μέρα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»