Τυφλότητα με… τυφλό σκηνοθέτη

ΤΟ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ, ΠΕΡΙ ΤΥΦΛΟΤΗΤΟΣ, ΤΟΥ ΝΟΜΠΕΛΙΣΤΑ ΖΟΖΕ ΣΑΡΑΜΑΓΚΟΥ
ΜΕΤΑΦΕΡΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΕΡΝΑΝΤΟ ΜΕΪΡΕΓΙΕΣ, ΑΝΟΙΓΟΝΤΑΣ
ΦΕΤΟΣ ΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΤΩΝ ΚΑΝΝΩΝ. ΠΩΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΕΙΤΑΙ ΟΜΩΣ ΜΙΑ ΤΑΙΝΙΑ
ΟΠΟΥ ΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΟΡΑΣΗ ΚΑΙ Ο ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ;
Ένας άνθρωπος χάνει ξαφνικά το φως του- « είναι σαν να έχω πέσει σε μία γαλακτερή θάλασσα,Η τυφλότητα δεν είναι έτσι,είπε ο άλλος, η τυφλότητα λένε πως είναι μαύρη.Ναι,αλλά εγώ τα βλέπω όλα λευκά ». Τα περιστατικά της ανεξήγητης αυτής τύφλωσης κλιμακώνονται, γίνονται εκατοντάδες μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες, η κυβέρνηση βάζει σε καραντίνα τους τυφλούς, αλλά η άγνωστη μορφή τύφλωσης αποδεικνύεται εξαιρετικά μεταδοτική, τυφλώνει τον έναν μετά τον άλλον.

Πόσο χρειάζεται για να αποδειχθεί σαθρός ο ανθρωπισμός μας; Να μη χωρούν τους « μολυσμένους τυφλούς » τα στρατόπεδα; Να καταρρεύσει η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, αερίου και νερού, να εξαντληθούν τα τρόφιμα, να μοιάζουν οι άρρωστοι της λευκής πληγής με πρόβατα για σφαγή , να πέφτουν οι σεξουαλικοί φραγμοί, να γίνονται οι πολίτες ορδές πεινασμένων, οπλίτες που πυροβολούν στα τυφλά- « άμα ψοφήσει το ζωντανό, ψοφάει και η αρρώστια του ».

Ή μήπως ήμασταν τυφλοί, « Τυφλοί που βλέπουν,Τυφλοί που δεν βλέπουν,Τυφλοί που δεν βλέπουν,κι ας βλέπουν ». Πόσος χρόνος χρειάζεται για να χάσουμε την εικόνα μας και η μεταφορά- ο φόβος τυφλώνει,τυφλά χτυπήματα,τυφλή βία,τυφλός έρωτας- να μεταμορφωθεί σε κυριολεξία;

Χρειάζεται μια στιγμή κι έναν συγγραφέα του διαμετρήματος του Ζοζέ Σαραμάγκου. Στις 380 σελίδες της Τυφλότητος (Καστανιώτης, σε αξιέπαινη μετάφραση της Αθηνάς Ψυλλιά), ο ασυμβίβαστος Πορτογάλος αποδεικνύει (για ακόμη μία φορά) την τέχνη αλλά και την τεχνική του. Στο οικείο του πλαίσιο μιας εξωπραγματικής μυθοπλασίας, που δεν εγγράφεται σε συγκεκριμένο χρόνο και τόπο, παντρεύει τον στοχασμό με την εκκεντρική πλοκή, τη συλλογική τραγωδία με το ατομικό δράμα, το πολιτικό με το υπαρξιακό. Στον πυρήνα ο άνθρωπος, κι έτσι, μολονότι κι εδώ τα πρόσωπα δεν έχουν όνομαη γυναίκα με τα μαύρα γυαλιά, ο άντρας με την καλύπτρα, ο γιατρός-, έχουν ρόλο και μάλιστα πρωταγωνιστικό στην εξέλιξη και τροπή της ιστορίας. Προεξάρχουσα η γυναίκα του γιατρού (οδηγός των 7 τυφλών συντρόφων της), τη μοναδική που- σαν alter ego του- έχει εξαιρέσει ο συγγραφέας από την επιδημική τύφλωση. Η ειρωνεία διαποτίζει σχεδόν κάθε αράδα του μυθιστορήματος σε ένα προκλητικό μείγμα με τον πιο βαθύ, αν και συχνά μαύρο, ανθρωπισμό – « Όπως δεν υπάρχει καλό που να διαρκεί για πάντα,έτσι δεν υπάρχει και κακό που να κρατά για πάντα ». Ο λόγος, αν και μακροπερίοδος, με ολόκληρες σελίδες ενίοτε χωρίς τελεία, στίξη ιδιόμορφη, ανύπαρκτη συχνά σήμανση διαλόγων, κυλά γλυκόπικρα σε όλον τον ασπρόμαυροαφηγηματικό πλούτο του βιβλίου. Ο Ζοζέ Σαραμάγκου είχε επανειλημμένως αρνηθεί την κινηματογραφική μεταφορά της Τυφλότητος. «Είναι ένα βιβλίο βίαιο, για την κοινωνική εξαχρείωση, φοβόμουν ότι θα χαθεί η θεμελιώδης πολιτική πλευρά της ιστορίας» είχε πει. Και όντως, στην ομότιτλη ταινία (Οdeon) που σκηνοθέτησε ο Φερνάντο Μεϊρέγιες («Η Πόλη του Θεού», «Επίμονος Κηπουρός») και η απώλεια αυτή είναι ευκρινής, αλλά και μια γενικότερη αμηχανία του σκηνοθέτη ορατή.

Jose Saramango

ΠΕΡΙ ΤΥΦΛΟΤΗΤΟΣ

ΜΤΦ. ΑΘΗΝΑ ΨΥΛΛΙΑ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ