Κράτος και παγκοσμιοποίηση

Η τρίτη ενδεχόμενη αλλαγή είναι ίσως και η πιο σημαντική. Αφορά τον χαρακτήρα, τη δυναμική και τους νέους «κινητήρες» της παγκοσμιοποίησης μετά την κρίση. Οι σχετικοί προβληματισμοί κατακλύζουν όλα τα έγκυρα διεθνή έντυπα, όπου επανέρχεται με επιμονή η συζήτηση για τη σχέση εθνικού κράτους- παγκοσμιοποίησης.

Μεγάλο μέρος αυτών των προβληματισμών είναι στείρο και ευκαιριακό, στο μέτρο που θεωρεί ότι εθνικό κράτος και παγκοσμιοποίηση είναι δύο πραγματικότητες αντιθετικές, χωριστές, και ουσιαστικά αλληλοαποκλειόμενες. Όταν κερδίζει η μία χάνει το άλλο, και αντιστρόφως. Με αυτή την προϋπόθεση, η ανάλυση που προτείνουν συνοψίζεται στην εικόνα ενός εκκρεμούς που επιστρέφει υπέρ του εθνικού κράτους.

Προσωπικά θεωρώ πειστικότερες τις θεωρίες που αντιμετωπίζουν τη σχέση εθνικού κράτους- παγκοσμιοποίησης όχι σαν πόλους μιας αντίθεσης και αντιπαλότητας, αλλά ως σχέση συνδιαμόρφωσης και αμοιβαία καθοριζόμενου μετασχηματισμού τους. Με αυτή τη θεωρητική- αναλυτική αφετηρία πιστεύω ότι πρέπει να στοχαστούμε τις επερχόμενες εξελίξεις. Είναι λογικό να αναμένουμε ότι στο επίπεδο της παγκοσμιοποίησης οι διαδικασίες θα πολιτικοποιηθούν περισσότερο, θα ενισχυθεί το βάρος των διακρατικών συνεννοήσεων ιδίως μεταξύ των μεγάλων παικτών και ενδεχομένως να ενταθούν οι περιφερειακές συνεργασίες, χωρίς όμως να ανατρέψουν την τάση παγκοσμιοποίησης των αγορών. Η δημιουργία ενός νέου Βretton Woods, δηλαδή ενός νέου παγκόσμιου ρυθμιστικού πλαισίου, ιδέα που τέθηκε ξανά σε κυκλοφορία, θα είναι ο φιλόδοξος στόχος των δυνάμεων που αγωνίζονται για την πολιτική διακυβέρνηση της παγκοσμιοποίησης.

Στην άλλη πλευρά, το έθνος- κράτος φάνηκε να λειτουργεί ως το πρώτο ψυχολογικό καταφύγιο και ο «καλόβολος» ταμίας σε συνθήκες κρίσης και πανικού. Σαν να είναι ο «σε τελευταία ανάλυση» κυρίαρχος σε ένα σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και πολυκεντρικής ισχύος. Ταυτόχρονα, φαίνεται πόσο ανίσχυρο είναι δεδομένων των μεγεθών των χρηματιστικών- οικονομικών ροών και της πολυπλοκότητας των αγορών. Το πιθανότερο είναι το ίδιο το εθνικό κράτος να εντείνει την προσπάθειά του να ενταχθεί σε όλο και πυκνότερα δίκτυα υπερεθνικών συνεργασιών προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών του. Θα φανεί έτσι και πάλι ότι το ίδιο το εθνικό κράτος, και μάλιστα το δημοκρατικό εθνικό κράτος, είναι από τους βασικούς πρωταγωνιστές και προωθητές της παγκοσμιοποίησης.