Αισιόδοξη και απαισιόδοξη προοπτική

Η απαισιόδοξη προοπτική είναι πως το ανθρωπολογικό μας πρότυπο έχει προχωρήσει τόσο πολύ, που έχει χάσει τα αντανακλαστικά του. Έχει ξεχάσει πώς ήταν τα πράγματα πριν έρθει αυτός να κατοικήσει τον πολιτισμό μας, πριν η επιτυχία του γίνει απόλυτη αξία ζωής. Το ξέχασε ή δεν το έμαθε ποτέ. Η κρίση δεν τον βοηθάει σε τίποτε. Οξύνει τις αντιδράσεις του, του ανοίγει την ωμοφαγική του όρεξη.

Έχασε την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, έχασε την εμπιστοσύνη στον διπλανό του, αποδόμησε τον κόσμο του και τώρα δεν του μένει άλλο παρά να τον καταστρέψει. Τον έφαγε η εξυπνάδα του κι η δυσπιστία του. Η απαισιόδοξη προοπτική είναι η προοπτική της βαρβαρότητας: ο πολιτισμός θα χάσει τους συνεκτικούς του ιστούς και θα καταρρεύσει σε μια γενικευμένη τελετή ωμοφαγίας. Η αισιόδοξη προοπτική είναι η προοπτική της ενοχής. Αν ο πολιτισμός διατηρεί ακόμη ορισμένα αντανακλαστικά θα ενεργοποιήσει τους μηχανισμούς της ενοχής που ενδεχομένως θα επιτρέψουν στις ασφαλιστικές του δικλίδες να λειτουργήσουν. Το κυρίαρχο ανθρωπολογικό πρότυπο θα θυμηθεί αυτό που ισχύει από συστάσεως πολιτισμού, πως ο ανταγωνισμός είναι κίνητρο ζωής, και δεν είναι η ζωή κίνητρο ανταγωνισμού. Είναι όλη η διαφορά του πολιτισμού από τη βαρβαρότητα.

Ούτως ή άλλως όμως η σημερινή κρίση είναι κρίση πολιτισμού. Όσες οικονομικές λύσεις κι αν βρεθούν, που το εύχομαι να βρεθούν, δεν θα είναι παρά τεχνικές αντιμετώπισης των συμπτωμάτων μιας ασθένειας της οποίας ο πυρήνας παραμένει άτρωτος. Γιατί την ψυχή του κανείς μας δεν μπορεί να τη διαχειριστεί σαν να ήταν Α.Ε.