Κριτική Εικαστικών

Λυρικά και αναστημένα
Του Χάρη Καμπουρίδη

«… Η κεντρική δεξαμενή ιδεών λοιπόν της ζωγραφικής του Γ.Μιγάδη, είναι η ίδια η νεοελληνική,μέχρι πρότινος έστω,ταυτότητα…». Σαν παλιοκαιρίσιο αλλά και φρέσκο ταυτόχρονα φως στο αδιέξοδο τούνελ των εικαστικών μας πραγμάτων έρχεται η έκθεση-αναδρομή του Γιάννη Μιγάδη στο Μουσείο Μπενάκη, όχι απλώς γιατί είναι ένα χρέος τιμής που δικαιούται ο καλός ζωγράφος, αλλά και γιατί τα εκθέματα εκπέμπουν ερεθίσματα προς πολλές κατευθύνσεις και όχι μόνο παλιοκαιρίσια.

Δεν είναι έργα φωναχτά, το αντίθετο, χαμηλόφωνα όσο δεν παίρνει, πρόκειται για πίνακες μικρών διαστάσεων που αντιπροσωπεύουν την πορεία του καλλιτέχνη από τα χρόνια του 1950 ώς πρόσφατα, περικλείοντας βέβαια και την περίφημη ομάδα έργων που εξέθεσε το 1970 στην αλησμόνητη «Ώρα» του Α. Μπαχαριάν, τα οικογενειακά πορτρέτα, φτιαγμένα, εμπνευσμένα από παλιές φωτογραφίες.

Η δουλειά εκείνη έμεινε ως σταθμός, όχι ως ανανέωση εκφραστικών τρόπων ή θεματογραφίας, αλλά ως κατάθεση μιας ζωγραφικής με πυκνό συγκινησιακό φορτίο και ταυτόχρονα απλής και εξομολογητικής. Μοιάζουν με τοιχογραφία αρχαίας κατοικίας που πρωτο-αντικρύζει ένας αρχαιολόγος (της μνήμης έστω), και μεταβιβάζουν στον θεατή αυτό το ίδιο συναίσθημα «αναφοράς στους κεκοιμημένους» που 20 χρόνια μετά έκανε διάσημο τον Μπολτάνσκι.

Από στενή εικαστική- λεξικογραφική άποψη, οι πίνακες αυτοί ήταν μια προέκταση του Γουόρχολ και του Ράουσενμπεργκ και κοντά στον φωτογραφικό ρεαλισμό που απασχολούσε τότε και τους πρωτοεμφανιζόμενους Χρ. Μπότσογλου και Γ. Ψυχοπαίδη ή και προδρομική των βιντεοπορτρέτων που έκανε ο Κ. Τσόκλης πρόσφατα με φωτογραφίες από Κωνσταντινουπολίτες. Ιδεολογικά όμως είναι μια καθαρόαιμη ελληνική υπόθεση που ξεκίνησε στη δεκαετία του 1930 ο Σπ. Βασιλείου με την ηθογραφία της οικογένειας και της καθημερινότητας και που αμέσως μετά καθιέρωσε και ο Τσαρούχης, ιδρύοντας τη σχολή που εκπροσωπεί άριστα ο Μιγάδης.

ΙΝFΟ

Γιάννης Μιγάδης, Αναδρομική ζωγραφικής, Μουσείο Μπενάκη, Κουμπάρη 1, Κολωνάκι τηλ. 210-3671.000, μέχρι 9 Νοεμβρίου

Είναι ένα ιδιότυπο μείγμα νεοελληνικό, ρωμαίικο ακριβέστερα, με άλλους εκφραστές τον Ν.Γ. Πεντζίκη και τον Ντ. Χριστιανόπουλο στη λογοτεχνία, τον Α. Φασιανό, τον Μ. Μανουσάκη και τη Ν. Καραγάτση στη «χαμηλόφωνη ζωγραφική της καθημερινότητας», ένας «μύθος της ελληνικότητας» που ονόμασε η Ε. Βακαλό, όπου ανήκουν κι άλλοι χαμηλόφωνοι αλλά ποιοτικοί και ιδεολόγοι σαν τους Θεσσαλονικείς Γ. Παραλή, Κ. Λαχά και Π. Παπανάκο ή τους νεώτερους- και άλλων εικαστικών εργαλείων έστω- Μ. Σπηλιόπουλο και Π. Φειδάκη.

Το κλίμα το βλέπουμε και σε επόμενες ενότητες έργων του Μιγάδη, με εσωτερικά δωματίων, εικόνες ρεαλιστικές- μα μονίμως λυρικές, αγαπησιάρικες- από ακάλυπτους χώρους πολυκατοικιών και, τέλος, εικόνες από μικροαντικείμενα συμβολικά πάνω σε τραπέζια, νεκρές φύσεις λατρευτικού χαρακτήρα. Είναι εικόνες ταπεινότητας, πολύ εξομολογητικές, με απόλυτη ησυχία σαν έμμονες ιδέες, οπτικές καταστάσεις ποιητικές- έως και αρρωστημένες, με μιαν άλλη ματιά- πάντως είναι μια ποιητική με έντονη ιστορία στον νεοελληνικό καλλιτεχνικό χώρο που φτάνει ώς τον Καβάφη και τον μεταλλαγμένο χριστιανισμό του. Ο Μιγάδης ανασταίνει τις ξεθωριασμένες μνήμες, οι πίνακες μοιάζουν με πορτρέτα φαγιούμ, το συνολικό σκηνικό κάνει την έκθεση να λειτουργεί ως εκκλησιαστική τοιχογραφία, υπονοώντας τη ζωή ως λειτουργία.

Η κεντρική δεξαμενή ιδεών λοιπόν αυτής της ζωγραφικής είναι η ίδια η νεοελληνική- μέχρι πρότινος έστω- ταυτότητα. Αλλά δεν απέχει πολύ και από το εξομολογητικό μήνυμα τραγουδιών της εποχής, όπως π.χ. της Αyo.

Ως προς την εκφραστική του τεχνική, ο Μιγάδης κάνει ηδονική χρήση του πινέλου και του χρώματος, είναι ζωγράφος με «άγγιγμα» που έλεγαν οι παλιότεροι, ζει τη μνήμη της τοιχογραφίας όπως ο Θεόφιλος ή ο Νικολάου. Συνθετικά, αξιοποιεί τη σκηνογραφική εμπειρία του, οργανώνει τα επιμέρους θέματα δραματουργικά, ακόμα και τα άψυχα.

Τελική γεύση; «Έτσι είναι τα πράγματα, γιατί έτσι τα αγαπώ και θέλω να τα βλέπω, γι΄ αυτό και τα ζωγραφίζω λυρικά και αναστημένα». Ο Μιγάδης έχει εμμονή, μεταβιβάζει τον κόσμο του στον θεατή, ακόμη και στον εικαστικά αλλόπιστο, πιστεύω.