Ερεθιστικός διάλογος

Έγραψε ένα μυθιστόρημα για ένα άλλο μυθιστόρημα, ημιτελές, για το οποίο έχουν χυθεί τόνοι μελάνι, και το ξεπέρασε! Ο πρωτοεμφανιζόμενος Γάλλος βιβλιοπώλης Ζαν-Πιερ Ολ καταπιάστηκε με το Μυστήριο του Έντουιν Ντρουντ (Εστία, μτφ. Αθηνά Κακούρη), το τελευταίο, ανολοκλήρωτο, έργο του μεγάλου Ντίκενς- ένα θέμα που έμοιαζε κορεσμένο αφού ασχολήθηκαν μ΄ αυτό ιερά τέρατα όπως ο Τσέστερτον ή ο Μπέρναρντ Σο- και γέννησε ένα ερεθιστικό και πρωτότυπο βιβλίο: το Ποιος σκότωσε τον Έντουιν Ντρουντ (Εστία, μτφ. Θωμάς Σκάσσης). Δεν πρόκειται για ένα είδος «σίκουελ» όπως συνέβη με τους Άθλιους ή τη Μαντάμ Μποβαρύ (εκδ. Διήγηση και Μεταίχμιο). Ούτε ο συγγραφέας λύνει τελικά τον γρίφο, όπως το έχουν επιχειρήσει τόσοι «Ντρουντιστές»- άλλωστε ο πρωτότυπος τίτλος του ήταν Ο κύριος Ντικ και το δέκατο βιβλίο (σ.σ. εκείνο δηλαδή που συλλαμβάνει την πεμπτουσία της λογοτεχνίας). Αντίθετα, ο Ζαν-Πιερ Ολ προχωράει σε ένα μυθιστόρημα με πολύ σασπένς, για το μυστήριο της Λογοτεχνίας. Για τις εμμονές που προκαλεί, για τις πράξεις που υποδαυλίζει και για τους χαρακτήρες που διαμορφώνει, για τη δύναμή της να κυβερνάει ζωές σαγηνεύοντας, καταστρέφοντας ή σώζοντας συγγραφείς και αναγνώστες… Και είναι αξιοσημείωτο το εκδοτικό εγχείρημα της Εστίας που κυκλοφορεί ταυτόχρονα τα δύο αυτά βιβλία σε εξαιρετικές, χυμώδεις μεταφράσεις, ακονίζοντας έτσι τα κριτήρια και τον προβληματισμό του αναγνώστη. Τα ημιτελή μυθιστορήματα έχουν συνήθως μια μαγεία «επειδή προσφέρουν το σκανδαλώδες αλλά και συναρπαστικό θέαμα του θανάτου» γράφει ο Ολ, και αρκεί να σκεφτούμε το Μπουβάρ και Πεκισέ του Φλωμπέρ, το Όταν οι προσευχές εισακούονται του Καπότε, το 10 του Καραγάτση. Ο Ντρουντ είναι ένα αναιμικό αστυνομικό μυθιστόρημα και δεν μπορούμε να ξέρουμε αν ο Ντίκενς θα τα κατάφερνε να το «τραβήξει» ψηλά. Οι ήρωες του Ολ, Γάλλοι «κολλημένοι» με τον Βρετανό, έχουν συνείδηση ότι το βιβλίο χωλαίνει σε πλοκή, ότι οι χαρακτήρες του «άγονται και φέρονται από χοντροκομμένα πάθη και κοινότοπα συναισθήματα», κι ότι «το κίνητρο για να μάθουμε αν ο Ντρουντ ζει, είναι χαλαρό». Αλλά δεν τους νοιάζει. Εκείνο που έχει σημασία, μας λέει ο Ολ, είναι ότι η ενασχόλησή τους με αυτήν την υπόθεση έδωσε νόημα στη ζωή τους.

«Θα γίνω άραγε πρωταγωνιστής της δικής μου ζωής ή αυτή τη θέση θα την καταλάβει κάποιος άλλος;». Αυτή η φράση του Ντέιβιντ Κόπερφιλντ, ανοίγει ένα από τα μεγάλα θέματα του βιβλίου τού Ολ, και στοιχειώνει τον αφηγητή του, Φρανσουά Ντομάλ. Πρόκειται για έναν loser που ετοιμάζει το ιδιοφυέστερο χτύπημα στον αριβίστα αντίπαλό του, Μισέλ Μανζματέν. Αυτοκαταστροφικός ο πρώτος, επιτήδειος ο δεύτερος, ανταγωνίζονται στο ποιος θα λύσει το μυστήριο του Ντρουντ. Καθηγητάκος σε γυμνάσιο ο Ντομάλ, αποτυχημένος συγγραφέας που σπρώχνει την όμορφη γυναίκα του να τον εγκαταλείψει, μαέστρος της εκπαιδευτικής πολιτικής ο Μανζματέν, «κουφάλα» δοκιμιογράφος που υποκύπτει στην προχειρότητα προκειμένου να πραγματώσει τη φιλοδοξία του, αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλομπλοκάρονται. Ο αναγνώστης παρακολουθεί τα χτυπήματα και τις τρικλοποδιές τους ώς την τελική ανατροπή, και συνειδητοποιεί (με ένα ρίγος) τι σημαίνει να κτίζεις τη ζωή σου ως μυθοπλασία χάριν μιάς εμμονής. Παράλληλα, «βλέπει» και τον πρόδρομό τους, τον φαντασιόπληκτο Εβαρίστ Μπορέλ, που υποτίθεται ότι συνέλλεξε τις τελευταίες εκμυστηρεύσεις του Ντίκενς σε ένα ημερολόγιο (το οποίο εγκιβωτίζεται στην ιστορία μας). Έτσι ο Ολ μάς ταξιδεύει από το 1980 στο 1870, χρονιά θανάτου του Ντίκενς, παρουσιάζοντάς μας αυτόν τον συγγραφέα με τον ανεξάντλητο οίστρο να βασανίζεται με τον Ντρουντ και να αδυνατεί πλέον να πρωταγωνιστήσει στη λογοτεχνική αγορά. Όπως αδυνατεί πλέον να πρωταγωνιστήσει στη λογοτεχνική παιδεία των δύο μονομάχων, ο διανοούμενος βιβλιοπώλης Κρουκ- εξαιρετικός χαρακτήρας του Ολ. Όπως αδυνατούν τελικά να πρωταγωνιστήσουν στη ζωή τους όσοι προσεγγίζουν τον κόσμο μόνο μέσα από τις λέξεις κάποιου άλλου. Το σχόλιο του Ολ είναι σαφές, και εμπεριέχει τόσο τον θαυμασμό προς τις αυθεντίες όσο και την αμφισβήτησή τους. Υπέροχο.

Πίκγουικ,Πιπ,Κόπερφιλντ,Ντρουντ κ.ά… Οι ήρωες του Ντίκενς είχαν ανέκαθεν εντυπωσιακή λαϊκή απήχηση και το ταλέντο του έχει απασχολήσει και τους πιο λόγιους ακόμα συγγραφείς. Όμως λίγο πριν πεθάνει, στα 58 του, πέρασε μια περίοδο αμφισβήτησης οπότε δοκίμασε να γράψει μια ιστορία μυστηρίου προκειμένου να ξανακερδίσει το κοινό του. Έτσι προέκυψε ο Ντρουντ που δημοσιευόταν σε συνέχειες, με κεντρικό ήρωα τον αινιγματικό και επίφοβο Τζάσπερ, αξιοσέβαστο αρχιμουσικό αλλά και οπιομανή, ερωτευμένο με την τρυφερή Ρόζα, χλιαρή αρραβωνιαστικιά του άχρωμου ανιψιού του Έντουιν, ο οποίος εξαφανίζεται. Ο Ντίκενς έφτασε ώς την 6η από τις 12 συνέχειες και ο μύθος έχει ανοιχτό τέλος, ωστόσο ο σημερινός αναγνώστης θα παρασυρθεί από τους χαρακτήρες του και την ικανότητα του Ντίκενς να ψυχογραφεί τους ανθρώπους ακόμα και από τα εξωτερικά τους σουσούμια. Αν τώρα διαβάσει από κοντά και το θρίλερ του Ολ, όχι μόνο θα γοητευθεί αλλά θα μπει και στο βάθος του πιο επίκαιρου προβληματισμού για τη Λογοτεχνία. Ο Ολ σχολιάζει τις παγίδες του στρουκτουραλισμού και της διακειμενικότητας, και υπερασπίζεται την απόλαυση του αναγνώστη και όχι τις φάρσες και τις εξαπατήσεις των συγγραφέων.