Βωβές, σχεδόν πνιγηρές οι κραυγές

ΛΕΓΕΤΑΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΕΝ ΖΩΗ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ.
ΤΟΝ ΑΠΟΚΑΛΟΥΝ ΣΗΜΕΡΙΝΟ
ΤΣΕΧΩΦ, ΟΜΩΣ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ
ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΤΡΙΩΤΗ ΤΟΥ ΤΖΕΪΜΣ
ΤΖΟΪΣ. ΗΔΗ ΔΙΝΕΤΑΙ ΕΝΑ ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ
ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΣΕ ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ ΘΑ ΓΡΑΦΕΤΑΙ:
«ΜΕ ΒΑΘΙΕΣ ΕΠΙΡΡΟΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΥΙΛΙΑΜ
ΤΡΕΒΟΡ». ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΟΤΙ ΘΑ
ΕΧΕΙ ΕΠΙΒΙΩΣΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ ΩΣ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ
ΕΙΔΟΣ
Γιατί όμως οι αναγνώστες προτιμούν τα μυθιστορήματα; Μήπως αναζητούν τις μεγάλες αφηγήσεις και τη σταδιακή ταύτιση με τους ήρωες; Ή μήπως η συμπύκνωση και η αυτοτέλεια της μικρής φόρμας τούς αποτρέπει να επικεντρώνονται κάθε φορά σε ένα διαφορετικό διήγημα; Για παράδειγμα, «Οι εργένηδες των λόφων» περιέχουν δεκατρία διηγήματα των είκοσι έως τριάντα σελίδων το καθένα. Ας πούμε ότι χρειάζεται μισή ώρα το καθένα. Όμως ο καλός αναγνώστης, εκείνος που διαβάζει και δεν θέλει να μιλάει για όσα βιβλία δεν διαβάζει, θα αναγκαστεί να σταματήσει ύστερα από δύο. Θα αναζητήσει μια παύση. Ο Ουίλιαμ Τρέβορ τον μπάζει στο μέσον ενός κόσμου όπου πρέπει να κοιτάξει τριγύρω του, μπρος και πίσω, για να παρακολουθήσει τις ζωές των ηρώων. Γράψιμο λιτό, σχεδόν απρόσωπο, υποβλητικό, απαλλαγμένο από πλουμιστές λέξεις αλλά με ένταση στη διατύπωση, αφήγηση τριτοπρόσωπη που παρακολουθεί τη συνειδησιακή ροή της σκέψης του κάθε ήρωα.

Το μυστικό

William Τrevor

OΙ ΕΡΓΕΝΗΔΕΣ ΤΩΝ ΛΟΦΩΝ

ΜΤΦ. ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΑΚΗ, ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΑΠΑΔΗΜΑΤΟΥ, ΜΑΙΡΗ ΣΑΡΑΤΣΙΩΤΗ, ΕΠΙΜΕΛΕΙΑΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ, ΕΚΔ.
ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, 2008, ΣΕΛ. 334

Οι ιστορίες διαδραματίζονται στην Ιρλανδία των τελευταίων χρόνων, μολονότι κυριαρχεί μια διαχρονική ατμόσφαιρα. Αρκεί να γίνει μια αναφορά στην ταινία του Νιλ Τζόρνταν «Μάικλ Κόλινς» για να συνειδητοποιήσεις ότι πρόκειται για μια πρόσφατη ιστορία, αν και ο Κόνραντ ή ο Χάρντι θα μπορούσαν επίσης να την είχαν διαπραγματευτεί. Αυτή η αίσθηση του «ξαναβιωμένου» παραπέμπει όχι μόνον στις αρχετυπικές φόρμες της γραφής, αλλά και στο γεγονός ότι οι ήρωες του Τρέβορ είναι πλάσματα βγαλμένα από την ιδέα μιας ζωής που προϋπήρχε μέχρι να την ανακαλύψουμε εμείς ως αναγνώστες.

Ο νεαρός υποψήφιος βομβιστής, στο διήγημα «Το πένθος», στρατολογείται εν αγνοία του και αποδέχεται να λάβει μέρος σε μια επιχείρηση του ΙRΑ, όμως η κηδεία ενός άλλου συνομηλίκου του, που σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια μιας βομβιστικής επίθεσης, τον καθηλώνει. Είναι το πένθος που επιλέγει με τη μορφή του μυστικού, ενός αντι-ηρωικού και θαρραλέου μυστικού, που τον αναγκάζει να επιστρέψει στα μέρη του. Πρόκειται για ένα κορυφαίο διήγημα, άξιο να ξαναδιαβαστεί και να μελετηθεί από επίδοξους πεζογράφους. Υπάρχουν μερικά ακόμη διηγήματα που το ανταγωνίζονται: «Οι τρεις άνθρωποι», όπου ένας χαμηλής νόησης άνθρωπος δίνει άλλοθι σε μια γεροντοκόρη που ξεπάστρεψε την ανάπηρη αδελφή της, εμπόδιο – όπως πίστευε- στον γάμο της. «Τα καλά νέα», όπου σε μια δεύτερης κατηγορίας κινηματογραφική ταινία η μικρή πρωταγωνίστρια βιώνει την παιδοφιλία του πρωταγωνιστή και στην πραγματικότητα, χωρίς ταυτόχρονα να μπορεί να κατανοήσει τη διάλυση της δικής της οικογένειας.

Το «Ενάντια στον νόμο των πιθανοτήτων», όπου ένας χήρος πιστεύει ότι θα βγει από τη μοναξιά του, όταν γνωρίζει «τυχαία» μια κυρία, η οποία θα τον εξαπατήσει τελικά, κι ας έχει αντιληφθεί ότι μαζί του θα μπορούσε να σταματήσει η άτιμη περιφορά της κακοτυχίας της. Και ως επιστέγασμα «Οι εργένηδες του λόφου», όπου σε ένα ανεμοδαρμένο και φτωχικό τόπο απομένει ο γιος κοντά στη χήρα μάνα του, με όλα τα άλλα αδέλφια παντρεμένα και καμιά κοπέλα να μη θέλει να ζήσει μαζί του στην ερημιά. Όλα συνυπήρχαν «σ΄ ένα σχέδιο που υπήρχε ανέκαθεν.Παντοτινοί, αναλλοίωτοι οι λόφοι τον περίμεναν,διεκδικώντας τον,ήταν ένας από τους δικούς τους».

Πανωλεθρία
Δεν αντιδρούν άμεσα οι ήρωες του Τρέβορ, παράδειγμα ο εργένης: «γύρω του η σιωπή που επίσης θυμόταν, εντελώς διαφορετική από το είδος της σιωπής που είχε συνηθίσει μέσα του και γύρω από τις πόλεις της Κεντρικής Αγγλίας…». Ανολοκλήρωτα συναισθήματα, ανομολόγητες επιθυμίας, βωβές, σχεδόν πνιγηρές οι κραυγές, άνθρωποι διερχόμενοι, φευγαλέοι, ανίκανοι να εκδηλωθούν και να συγκροτήσουν έναν κοινωνικό πυρήνα. Ξένοι, συγγενείς ή ζευγάρια επιζούν στις ίδιες σκιερές ζώνες, βυθισμένοι στην άχρονη σιωπή. Η πλοκή πολλές φορές δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Ένα περιστατικό αρκεί να πυροδοτήσει ή να αποσβήσει μια ιστορία, μια σχέση ή μια απόπειρα επαφής. Το σκοτάδι της Ιρλανδίας, μελαγχολικό και αξόδευτο από τον Τζον Μακ Γκάχερν μέχρι τα ελεγειακά πρόσωπα του Κολμ Τοϊμπίν, φαίνεται να κυριαρχεί και συμβολικά σε μια χώρα που παλεύει ακόμη να σταθεί απέναντι στο παρελθόν της και απέναντι σε όσους της το στέρεψαν. Γιατί τι άλλο αντανακλά η επιφυλακτικότητα και η πανωλεθρία των σχέσεων σε καθημερινό επίπεδο, παρά τη μοίρα των Ιρλανδών, τη δυσπρόσιτη πολιτική που τους περίμενε στους δικούς τους λόφους;