Η κόρη της κυράς θάλασσας

Σε ένα παραδοσιακό παραμύθι της Κύθνου η σιωπηλή κόρη της κυράς θάλασσας επικοινωνεί μόνο με τον ενάλιο κόσμο της. Η κόρη του παραμυθιού ίσως παραπέμπει στην ίδια την Κύθνο, τα Θερμιά, όπως είναι η λαϊκή ονομασία της, όχι τόσο για τις θερμές πηγές όσο για τη θέρμη που αντανακλά προς τον επισκέπτη.
O Μέριχας είναι η πόρτα της Κύθνου, αλλά και η είσοδος στον μύθο της. Η πρώτη εικόνα είναι χαρακτηριστική: λίγο μετά την προβλήτα της αποβίβασης από το καράβι, οι ψαράδες έχουν απλώσει την ψαριά τους στο κιόσκι της ιχθυαγοράς και περιμένουν πελάτες. Αστακοί, μπαρμπούνια, γόπες με φόντο τα αραγμένα τρεχαντήρια και τα πληρώματα που καθαρίζουν τα δίχτυα. Μετά, μια από τις εμβληματικές εικόνες της Κύθνου, τα τραπεζάκια πάνω στην άμμο, δίπλα στο χαλαρό κύμα. Χαρακτηριστικό «καλώς ώρισες» στην Κύθνο.

Από τον Μέριχα έχεις μπροστά σου δυο δρόμους να διαλέξεις. Η πρώτη διαδρομή από εδώ, πάει για τη Χώρα (6 χλμ.). Τα λευκά σπίτια του παραδοσιακού οικισμού δεν ανηφορίζουν στους λόφους, όπως σχεδόν σε όλες τις χώρες των Κυκλάδων, αλλά πιάνουν τη λοφογραμμή. Δεν παύουν όμως να συνθέτουν κι εδώ έναν γοητευτικό λαβύρινθο από σοκάκια και στε(γ)άδια, στεγασμένα σοκάκια, τα οποία χρονολογούνται από τον 17ο αιώνα. Υπάρχουν και τεκμήρια γι΄ αυτό. Στην εκκλησία του Αγίου Σάββα υπάρχει εντοιχισμένο το οικόσημο του Α. Γαζανίδου και η υπέρθυρη επιγραφή μαρτυρά ότι κτίστηκε το 1613. Και το τέμπλο του Σωτήρα σκαλίστηκε τον 17ο αιώνα. Χάνεσαι μέσα σε αυτά, μέχρι να βρεις τη διέξοδο για την Παναγία του Νίκους (1 χλμ.) και να «αναπνεύσεις». Αυτή είναι όντως από τις πιο όμορφες και χαρακτηριστικές μεταβυζαντινές εκκλησιές των νησιών γύρω από τη Δήλο και μια καλή ευκαιρία για ακόμη έναν περίπατο στην Κύθνο.

Η δεύτερη διαδρομή από τον Μέριχα τραβά κατά τον νοτιά και συναντά στο κέντρο του νησιού τη Δρυοπίδα (5 χλμ.), το όμορφο κεφαλοχώρι με όνομα που κουβαλά ιστορία χιλιάδων χρόνων. Ο λαβύρινθος των πλακόστρωτων σοκακιών είναι ακόμη πιο εντυπωσιακός από τη Χώρα και τα στε(γ)άδια ακόμη πιο στενά. Η διαφορά όμως εδώ είναι ότι οι σκεπές είναι κατακόκκινες, σκεπασμένες με κεραμίδια και στολισμένες με περίτεχνα ακροκέραμα. Ακόμη και τα κάγκελα στα παλιά σπίτια είναι πήλινα. Αμέσως καταλαβαίνεις ότι βρίσκεσαι σε τόπο όπου ανθεί η αγγειοπλαστική. Είναι και ο ήχος της πήλινης παιδικής σφυρίχτρας που γεμάτη νερό μιμείται το κελάηδημα πουλιού και πωλείται στην Πιάτσα, αλλά το πιο χαρακτηριστικό είναι οι εντοιχισμένες στάμνες στην εκκλησιά του Αγίου Παντελεήμονα . Φαίνεται μόνο το στόμιό τους σαν μια μικρή τρύπα στον τοίχο και λειτουργούν ως φυσικά ηχεία για να ενισχύουν την ακουστική του ναού. Η περιήγηση στη Δρυοπίδα είναι κάτι σαν περίπατος θαυμάτων. Δεν είναι μόνο αυτά που ενδεικτικά αναφέραμε, αλλά και οι αναπάντεχες στιγμές που μπορεί να απολαύσει κανείς, όπως το λουτρό ενός αλόγου σε ένα στενό σοκάκι…