Επιφυλλίδα

Ο πολιτισμός, ένα ναρκωτικό

Tρία συγκλονιστικάρεπορτάζ στα «ΝΕΑ» στις 30 Ιουλίου και στις 7 και 28 Αυγούστου με αντίστοιχους τίτλους «Αποθήκες ανθρώπινων ψυχών», «Ανεξέλεγκτα οι δουλέμποροι μεταφέρουν εκατοντάδες μετανάστες» και «Τους στοίβαξαν σαν ζώα», θα έπρεπε να μας έχουν κάνει να χάσουμε όλοι τον ύπνο μας. Θα το γράψουμε από την αρχή και ας πάρουν, όποιον ήθελε, τα βόλια. Ο πολιτισμός δεν κρίνεται αν ο Βασίλιεφ, η Μπρούσκου ή ο Λιγνάδης, πέτυχαν ή απέτυχαν στην Επίδαυρο. Παρωνυχίδα για τον πολιτισμό ακόμη κι αν απέτυχαν παταγωδώς. Όσο, όμως, οι λαθρομετανάστες, σε κάθε σημείο της Γης, βέβαια (άρα και στην Ελλάδα), ζουν σε καθεστώς που μόνο σε σελίδες του Λέοντος Τολστόι συναντάει κανείς, με τους κατάδικους στη Σιβηρία, ο πολιτισμός γίνεται ανύπαρκτος ακόμα κι αν οποιοσδήποτε σκηνοθέτης είχε σημειώσει στην Επίδαυρο τεράστια επιτυχία. Πασατέμπος για την κυρία που θεωρεί προϋπόθεση πριν πάει στο θέατρο, να πάει στο κομμωτήριο. Όταν λογαριάζουμε πολιτισμένο τον εαυτό μας επειδή συζητάμε με εμβρίθεια και αδιαλείπτως για την επιτυχία ή την αποτυχία καλλιτεχνικών γεγονότων, ο πολιτισμός μεταβάλλεται σε ναρκωτικό.

Θα ήταν μια σχετικά απτή πραγματικότητα (ο πολιτισμός), αν στον βαθμό που ανασκουμπωνόμαστε για να προστατεύσουμε την καλλιτεχνία, αλαφιαζόμασταν και αντίστοιχα ενεργούσαμε για το ταυτόχρονο, ζέον και τρομερό πρόβλημα των λαθρομεταναστών και της αβίωτης ζωής τους. Αν και στον καθένα αρέσει να φυτρώνει εκεί που δεν τον σπέρνουν, δεν θα ήταν, εν πάση περιπτώσει, πιο φυσιολογικό ο καθένας αντί να καίγεται για τα καλλιτεχνικά, να νοιάζεται για ανθρώπους που μαρτυρούν δίπλα του; Πότε έγιναν οι καλλιτεχνικές αξίες και ιδέες τόσο ευάλωτες ώστε, χωρίς να το πάρουμε είδηση, κινδυνεύουν αν δεν τις υπερασπιστούμε; Έχουμε άραγε σκεφτεί ποτέ ότι τόσο οι σκηνοθέτες που αναφέραμε όσο και πολλοί άλλοι, θα ένιωθαν πολύ λιγότερο την ανάγκη να είναι ρηξικέλευθοι, προκλητικοί, ασεβείς, σε περίπτωση που αναγνώριζαν τον κοινωνικό ιστό τόσο σοβαρό και συγκροτημένο ώστε να μην αδιαφορεί για τη ζωή των ανθρώπων- έστω των λαθρομεταναστών; Μέσα σ΄ έναν χώρο που επιτρέπει ή, έστω, ανέχεται να βασανίζονται άνθρωποι και καθοδηγεί έμπρακτα σε μια ασέβεια για την ανθρώπινη ζωή, θα τη σεβαστεί ο καλλιτέχνης τη ζωή αυτή στην αισθητική και ηθική της διάσταση, ενώ η κοινωνία την έχει καταργήσει με την απαξίωση που φτάνει ώς την εξόντωση της ζωής των λαθρομεταναστών; Κανείς μας δεν αθωώνεται. Δεν πρέπει να θεωρούμε ως απομακρυσμένα και μεμονωμένα ακόμα και τα πιο άσχετα μεταξύ τους γεγονότα. Χρειάζεται να τα σκεφτόμαστε σαν να εξελίσσονται πλάι πλάι. Ας λογαριάσουμε πως ένα κέντρο λαθρομεταναστών, αντί για τη Μυτιλήνη, ήταν πολύ κοντά στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Αν μια οποιαδήποτε παράσταση αρχαίας τραγωδίας είχε πετύχει και ο κόσμος και οι ειδικοί αποχωρούσαν ενθουσιασμένοι, θα άλλαζε οτιδήποτε για την υπαρκτή οδύνη των λαθρομεταναστών και, κατά συνέπεια, για την «οικονομία» της ανθρωπότητας η επιτυχία της παράστασης; Δεν θα ήταν ικανές οι σιωπηρές οιμωγές των λαθρομεταναστών εκεί πλάι να καλύψουν ακόμα και τα πιο προβληματισμένα επαινετικά σχόλια; Κι αν στο ίδιο αυτό κέντρο (δηλαδή το πολύ κοντά στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου) γνωρίζαμε πως οι λαθρομετανάστες έχουν στη διάθεσή τους μια βρύση που τρέχει δροσερό νερό, ένα κρεβάτι καθαρό, ένα ωραία μαγειρεμένο φαγητό και την ελπίδα για χαρτιά και δουλειά την επόμενη μέρα, η οποιαδήποτε καλλιτεχνική αποτυχία δεν θα εξαγρίωνε λιγότερο τη συνείδηση των ανθρώπων ώστε αντί να γιουχάρουν, απλά να δυσφορήσουν, χωρίς όμως να το αντιληφθούν οι ταλαίπωροι καλλιτέχνες;

«Κάτι υπάρχει στην ατμόσφαιρα που με πληγώνει», γράφει σ΄ ένα πολύ παλιό της ποίημα η Μαρία Λαϊνά. Tα πάντα στη ζωή είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Όταν απαξιώνεται η ζωή στο πρόσωπο των λαθρομεταναστών, η τέχνη, με τη σειρά της, θα απαξιώσει τον εαυτό της με το να κάνει δήθεν πρωτοποριακά πράγματα, γιατί βαθύτερα είναι η ανημπόρια της να βοηθήσει που τη βασανίζει. Περισσότερα όμως για τους ίδιους τους λαθρομετανάστες την επόμενη εβδομάδα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»