Διαμαντάκια

Μίνι ιστορίες με 25,100,το πολύ 150 λέξεις, που μοιάζουν απλά καλαμπούρια αλλά σε μια δεύτερη ανάγνωση αποκαλύπτουν ένα σοφό μήνυμα, μια (λοξή) οδηγία χρήσεως της ζωής. Τα υλικά τους είναι το παράλογο, η ειρωνεία, ο σαρκασμός, ο υπαινιγμός, η ανατροπή, και τα θέματά τους, μικρά και μεγάλα, ακουμπούν σε μια καθημερινότητα ιδωμένη από την ανάποδη. Είναι η Σύμπτωση και άλλες (117) ιστορίες (εκδ. Μελάνι) του 55άρη σήμερα Γερμανού, Μίχαελ Άουγκουστιν. Τον ανακάλυψε και τις επέλεξε από πέντε βιβλία του ένας άλλος συγγραφέας, που επίσης εκτιμά τη λοξή προσέγγιση στη ζωή. Ο Δημήτρης Νόλλας, ο οποίος γνώρισε τον Άουγκουστιν σε ένα Φεστιβάλ Λογοτεχνίας στη Βιέννη και αποφάσισε να τις μεταφράσει μαζί με την γυναίκα του Ηρώ Μακρή. (Είναι η πρώτη του- εμπνευσμένη- μεταφραστική δουλειά). Κι έπειτα κάλεσε τον Άουγκουστιν στις εκδηλώσεις της Σκοπέλου, όπου τον συνάντησε και ο βραβευμένος μετρ του πεζού ποιήματος Αργύρης Χιόνης, που «μπήκε» κι αυτός στη Σύμπτωση, σκαλίζοντας τα κλειδιά του Άουγκουστιν και τους δασκάλους του (Ιονέσκο) με μια αληθοφανή φανταστική ιστορία ως εισαγωγή. Έτσι προέκυψε αυτό το πολύ ιδιαίτερο παρεϊκό βιβλιαράκι, που πήρε τον τίτλο του από εκείνη την ιστορία με τον τύπο που παίρνει λάθος τραμ για το σπίτι του αλλά δεν κατεβαίνει, και τελικά βρίσκεται μπροστά στην πόρτα του. Διότι κι ο οδηγός, από τα νεύρα του, κατέληξε σε ένα διαφορετικό δρομολόγιο· και διότι τα άστοχα βήματα στη ζωή, φέρνουν καμιά φορά καλά αποτελέσματα. Κάτι τέτοια λέει ο Άουγκουστιν, χωρίς όμως να χαϊδεύει τον αναγνώστη όπως γίνεται συνήθως στα χιουμοριστικά βιβλία- δώρα που προβάλλονται σαν ενέσεις αισιοδοξίας. Ο Άουγκουστιν κεντρίζει τη σκέψη μας και μάς δείχνει- με τρόπο ελλειπτικό και χαμογελαστό- ότι όπως στρώνουμε, κοιμόμαστε. Φωτίζει τις αδυναμίες που μας ενώνουν (λ.χ. στον «Χερ Λέμενσικ», ο γιος που σιχαινόταν να βλέπει τους γονείς του να μπεκροπίνουν, κατάφερε να τους πλησιάσει μόνο όταν μεγάλος πια, άρχισε κι αυτός να μεθάει), και τον παραλογισμό που μας μπλοκάρει, το πείσμα που μας ξεστρατίζει ή τα «κολλήματα» που μας αποπροσανατολίζουν. Όπως τον Χερ Μέτσε που ασκήτευε προκειμένου να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία, ώσπου φίλησε τη Μούσα, έκανε μαζί της παιδί, και…τελείωσε με την ποίηση. Διότι πώς να το κάνουμε, δεν είναι όλοι φτιαγμένοι για καλλιτέχνες. Κι αυτό είναι ένα κεφάλαιο που απασχολεί ιδιαίτερα τον Άουγκουστιν. Από εκεί και πέρα, η πρωτοτυπία του δεν έγκειται στο μήνυμά του, αλλά στον ξεκάρφωτο τρόπο με τον οποίο το παρουσιάζει.

Ο καλός άνθρωπος Κοσλόβσκι που ασκείται στην τέχνη της επιβίωσης, πρωταγωνιστεί σε 55 από τις επιλεγμένες ιστορίες της Σύμπτωσης. Και… κατά σύμπτωση το 1938 είχε υποτίθεται βρεθεί σε ένα καφενείο της Ζυρίχης, στο ίδιο τραπέζι με τον Τζόυς. Κάθισαν μαζί για ώρα, αλλά δεν αντάλλαξαν κουβέντα. Να ΄τες οι χαμένες ευκαιρίες της ζωής μας. Ο Άουγκουστιν όμως, μάς το λέει κάπως διαφορετικά στο «Μια συνάντηση χωρίς συνέπειες»: Η ευκαιρία δεν είναι χαμένη αν δεν υπήρχε περίπτωση να την αξιοποιήσεις. Πρέπει κάτι να έχεις να πεις με τον Τζόυς, αλλιώς άδικα θα μέμφεσαι τον εαυτό σου για τη σιωπή σου. Ο Άουγκουστιν επιμένει σ΄ αυτό. Στην αυτοσυνειδησία. Αν καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας, θα ζήσουμε μια ζωή που μας ταιριάζει, άρα καλύτερη. Πολύ συχνά, άλλα ψάχνουμε κι άλλα βρίσκουμε. Ε! Ας μάθουμε να τα εκτιμούμε κι αυτά. Όπως ο Κοσλόβσκι που αναζητούσε την αλήθεια και αντ΄ αυτής ανακάλυψε «διασκεδαστικά και καλομαγειρεμένα ψέματα», τα οποία, όπως κατάλαβε, έκαναν εν τέλει τη ζωή του «άξια λόγου». Η συνείδηση «γραπώνει. Αλλά δεν δαγκώνει», μάς λέει ο Άουγκουστιν. Ας μη βολευόμαστε λοιπόν στις αυταπάτες μας. Όπως πολλές φορές οι Ποιητές (με την ευρεία έννοια), που επίσης πρωταγωνιστούν σε πολλές ιστορίες του. Με την κενότητά τους, με την εκπόρνευσή τους στα κελεύσματα της αγοράς, με την έμπνευση που τους εγκαταλείπει οπότε επανεπενδύουν στο παρελθόν· με τη ματαιοδοξία τους. Οι ιστορίες της Σύμπτωσης λειτουργούν σαν γαργαλητό. Μόλις περάσουν τα γέλια, τα δάκρυα και η δυσφορία, η οπτική μας γωνία έχει αλλάξει. Κάτι που συχνά είναι λυτρωτικό. Εμπρός λοιπόν!

Ίσως έτσι να ξανακερδίζεται ο χαμένος αναγνώστης. Με σύντομα κείμενα- διαμαντάκια, σε μικρά χαμηλότονα βιβλία. Η Άγρα και η Στιγμή πρώτες, το Μελάνι πλέον, ο (καινούργιος) Φαρφουλάς, η Απόπειρα, η Όπερα, το Ροδακιό, καμιά φορά η Κασταλία, η Ηλέκτρα, η Ίνδικτος και οι Ροές, είναι εκδοτικοί οίκοι που το δοκιμάζουν. Και το αποτέλεσμα είναι πολύ ενθαρρυντικό. Όχι ενδεχομένως σε πωλήσεις, αλλά στο επίπεδο των αναγνωστικών συνηθειών. Τα μικρά κείμενα προκαλούν την προσοχή του αναγνώστη· τού υπαγορεύουν μια εμπλοκή σ΄ αυτό που διαβάζει, χωρίς να τον καταπιέζουν· χωράνε στη δύσκολη μέρα του και έτσι προλαβαίνουν να δράσουν ώστε να νιώσει τη θεραπευτική επίδραση της απαιτητικής λογοτεχνίας, ξένης ή ελληνικής. Οι μινιατούρες δεν ακυρώνουν φυσικά τα έργα μεγάλης πνοής. Ενθαρρύνουν όμως τον αναγνώστη να τα συναντήσει. Κερδίζουν την εμπιστοσύνη του κι αναζωογονούν τον διάλογο της τέχνης με τον αποδέκτη της. Γιές!