ΣΤΟ ΠΕΛΑΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΙΣΜΟΥ

Ο συμβολισμός του Κροκόδειλου είναι μάλλον σαφής. Τους όρους του τους βάζει ο ίδιος ο πρωταγωνιστής από την πρώτη κιόλας σελίδα του έργου: «πάμε να ρίξουμε μια ματιά στον κροκόδειλο! Αφού ετοιμαζόμαστε για την Ευρώπη, δεν είναι κακή ιδέα να γνωρίσουμε τους ιθαγενείς της όσο ακόμη βρισκόμαστε στην πατρίδα μας». Η πρόοδος είναι η αναγνώριση του «οικονομικού παράγοντος» ως πρωταρχικού, και ο Γερμανός κροκοδειλάς γίνεται κάτι σαν εκπρόσωπος των ξένων επενδυτών τους οποίους επιθυμούσε να προσελκύσει η Ρωσία της εποχής.

Το σύμβολο της Ευρώπης που είναι θηρίο και καταπίνει τον αφελή, προοδευτικό και φιλοδυτικό υπάλληλο, γίνεται ακόμη πιο εύγλωττο όταν συγκρουσθεί με τις απόψεις ενός γηραιότερου συντηρητικού υπαλλήλου, ο οποίος παρεμβαίνει στην υπόθεση ως εκπρόσωπος της αγκυλωμένης γραφειοκρατίας.

Ο Ντοστογιέφσκι χτίζει την υπόθεση μιας Ρωσίας η οποία έχει χάσει κάθε επαφή με την πραγματικότητα, η οποία κολυμπάει στο πέλαγος ενός γενικευμένου παραλογισμού, η οποία, με δυο λόγια, δεν έχει σωτηρία από πουθενά. Ένα απαισιόδοξο πολιτικό κείμενο στο οποίο όμως δεν μπορούμε να μην αναγνωρίσουμε μια αισιόδοξη προοπτική: τη δύναμη αυτής της ακατάσχετης αφηγηματικής ορμής, της οποίας την εμβέλεια ακόμη δοκιμάζει, και η οποία, λίγα χρόνια αργότερα, με τα μεγάλα του μυθιστορήματα, θα σαρώσει και τις πολιτικές του απόψεις και τη θρησκευτική του πίστη στον βωμό της αναζήτησης μιας υπαρξιακής καθαρότητας η οποία, ώς το τέλος, παραμένει ανέφικτη.