Άνθρωπος, ένα παράξενο ζώο

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ «ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΟΣ» ΤΟΥ ΜΕΧΡΙ
ΠΡΟΤΙΝΟΣ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΣΕ ΜΕΝΑ ΟΥΓΓΡΟΥ ΣΑΝΤΟΡ
ΜΑΡΑΪ(1900-1989) ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΠΛΕΟΝ ΚΑΛΟΓΡΑΜΜΕΝΑ,
ΠΑΡΑΞΕΝΑ, ΕΝ ΤΕΛΕΙ ΔΕ, ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΑ
ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΕΧΩ ΔΙΑΒΑΣΕΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ. ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΟ.
ΨΥΧΟΠΛΑΚΩΜΑ ΚΑΙ ΜΑΖΙ ΠΛΑΚΑ.
Η ΔΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ, ΠΕΡΙΕΡΓΩΣ ΑΠΟ ΤΑ ΙΤΑΛΙΚΑ,
ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ.
Το διάβασα σταδιακά. Με μεγάλα διαλείμματα. Η δικαιολογία ήταν πάντα ότι καλύτερα να πάρω μαζί, στις καλοκαιρινές μου εξορμήσεις, κάποιο άλλο, πιο ελαφρύκαι με τις δυο έννοιες της λέξης. Η διακεκομμένη ανάγνωση, που κατέτεινε σε αυτήν εδώ την παρουσίαση, επιδέχεται και άλλες ερμηνείες: μήπως ήταν βαρύ, βαρετό, στατικό, ψυχοπλακωτικό και το απέφευγα; Η απάντηση είναι εν μέρει ναι. Όμως με ένα θεόρατο ΑΛΛΑ.

Γενικά, μου αρέσει να υπάρχει πλοκή, να συμβαίνουν πράγματα, να έχω κάποια αγωνία τι μέλλει γενέσθαι. Εδώ είναι ελάχιστη. Έχουμε να κάνουμε με περιγραφές καταστάσεων και ατμόσφαιρας: σπονδυλωτά σκετσάκια, με αφορμή και κεντρικό πρόσωπο ένα σκυλί. Το αγοράζει από τον ζωολογικό κήπο κάποιος μεσόκοπος συγγραφέας-δημοσιογρά- φος ως πρωτότυπο χριστουγεννιάτικο δώρο στη γυναίκα του- και στον εαυτό του. Ύστερα από μια μοντέρνα (μεταμοντέρνα;) αρχή, όπου γίνεται λόγος περί του τι εστί συγγραφή και άλλα συναφή, ο Μάραϊ μάς εισάγει στον κόσμο του Ροκανίδη: έτσι λέγεται το κουτάβι. Και εναλλάσσοντας τη ματιά του Ροκανίδη με τη δική του σαρκαστική και απόμακρη οπτική γωνία, τριγυρίζουμε σε μια σειρά από ομόκεντρους κύκλους: το διαμέρισμα, την πολυκατοικία, τη γειτονιά, τη Βουδαπέστη του Μεσοπολέμου, φυτώριο εντάσεων, προβληματισμών και, σαφέστατα, κατάθλιψης. Αυτό είναι το μείγμα απέραντης μελαγχολίας, ευαισθησίας και ειρωνείας που διαπερνά ολόκληρο το βιβλίο. Αν και δεν συνηθίζω τέτοιους συνειρμούς, μου πέρασε επανειλημμένα από τον νου ότι δεν είναι απορίας άξιον ότι ο Μάραϊ έδωσε τέλος στη ζωή του στις ΗΠΑ, όπου είχε εγκατασταθεί τις τελευταίες δεκαετίες.

Η ακτινογραφία
Με τον ίδιο τρόπο που το σκυλάκι στριφογυρίζει μέσα στο διαμέρισμα και στην πόλη, ανακαλύπτοντας έκθαμβο τον μικρόκοσμο και μακρόκοσμο, το γράψιμο, βουστροφηδόν, γυροφέρνει τον Ροκανίδη και, εμμέσως, αυτό το παράξενο είδος του ζωικού βασιλείου που ακούει στο όνομα ανθρωπότης. Μιζέριες, μανίες, μίση, μικρότητες παρελαύνουν παρουσιαζόμενες με μιαν ανελέητα οξυδερκή ματιά.

Από τους κουτσομπόληδες κακεντρεχείς κατόχους σκύλων ράτσας στο πάρκο, μέχρι τους δυο σαλταρισμένους μαστόρους (μαραγκός και σιδεράς) στο υπόγειο, που τρέφουν ο ένας για τον άλλον μίσος απέραντο όσο και ακατανόητο. Και από την αγέρωχη αριστοκράτισσα ιππεύτρια, την οποίαν το σκυλί γαβγίζει αποδοκιμαστικά, μέχρι τον γηραιό πένητα καθηγητή Αγγλικών, που παραμιλάει με προκατασκευασμένες φράσεις βιβλίου εκμάθησης της γλώσσας και του οποίου την οσμή λατρεύει ο Ροκανίδης. Στο δε διαμέρισμα, τα φθαρμένα έπιπλα και η μουχλιασμένη ζωή του μεσόκοπου παρακμάζοντος ζευγαριού, που ζει βυθισμένο στην κενότητα των συμβάσεων, αποκτούν στα μάτια και κυρίως στη μύτη του τετράποδου άλλη όψη, αλλόκοτη, θαυμάσια, αινιγματική. Επιδίδεται σε αναγνωριστικές περιοδείες, διαμορφώνει δρομολόγια και καταφύγια, προσαρμόζεται σε τελετουργικά, δημιουργεί δε με την παρουσία του καινούργιες συνήθειες. Με προεξάρχουσα τη βόλτα στους δρόμους, όπου θα «κοιτάξει την αλληλογραφία του» στα δέντρα- δηλαδή το πλήθος από μυρωδιές άλλων σκύλων, αλλά και στο πάρκο, όπου θα ξαμοληθεί να τρέξει, για να γυρίσει εξαντλημένος και γεμάτος ενοχές που απομακρύνθηκε τόσο πολύ από το αφεντικό. Πράγματι, η ψυχοσύνθεση του Ροκανίδη, η προαιώνια σχέση δουλικότητας σκύλου- αφέντη, που δεν εξηγείται αποκλειστικά από την ανάγκη για εξασφαλισμένη στέγη και τροφή, απασχολεί ιδιαίτερα τον συγγραφέα. Όπως και η παιδικότητα, η πληθωρικότητα, το νεανικό σφρίγος και οι αταξίες του ενθουσιώδους νεοφερμένου, που αντιδιαστέλλονται με έναν γηράσκοντα κόσμο άκαμπτων συνηθειών.

Sandor Μarai

ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΟΣ

ΜΤΦ Α. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ ΕΚΔ. ΩΚΕΑΝΙΔΑ 2008 ΣΕΛ. 308,
ΤΙΜΗ: 16 ΕΥΡΩ