«Ταυρομαχίες» και εκτός αρένας

Η επόμενη μέρα της «Μήδειας» βρίσκει σε πλήρη δράση την «αρένα» των διαξιφισμών και τους συντελεστές της παράστασης να ετοιμάζουν μια πιο «σφιχτή» εκδοχή για τους επόμενους σταθμούς της περιοδείας
Η επόμενη μέρα της «Μήδειας» του Ανατόλι Βασίλιεφ στην Επίδαυρο βρίσκει κοινό και κριτικούς να συνεχίζουν με αμείωτη ένταση τις «ταυρομαχίες» για την παράσταση και την Πάτρα- έδρα του ΔΗΠΕΘΕ που σήκωσε το βάρος της παραγωγής- μάλλον αναστατωμένη από τον θόρυβο που προκλήθηκε. Ο Ανατόλι Βασίλιεφ έδωσε τη σκυτάλη για τη συνέχεια στη «Μήδεια»- καλλιτεχνική διευθύντρια του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας- Λυδία Κονιόρδου για όλες τις παραστάσεις που θα ακολουθήσουν σε Υμηττό, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ελευσίνα, Πετρούπολη. Ο ίδιος θα βρεθεί να δίνει ξανά οδηγίες από τα καμαρίνια μόνο στο Ηρώδειο, επιβεβαιώνοντας εκείνα από τα στελέχη του ΔΗΠΕΘΕ που υποστηρίζουν ότι στόχος και στοίχημα του Βασίλιεφ ήταν μόνο η Επίδαυρος, όπου «ήθελε να ξεδιπλώσει όλες τις σκηνοθετικές του παρεμβάσεις και προτάσεις». Για του λόγου το αληθές, τα σκηνικά στις επόμενες παραστάσεις- το επιβάλλουν οι διαστάσεις των θεάτρων- θα είναι μικρότερα από ό,τι στην Επίδαυρο, ενώ το έργο που- ήδη στη δεύτερη παράσταση άρχισε να «δένει» και μειώθηκε κατά ένα τέταρτο- θα μειωθεί κι άλλο και η συνολική διάρκεια του έργου θα είναι τρεις ώρες, από τρεισήμισι. Όσον αφορά τις συζητήσεις, ο πρόεδρος του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας Βαγγέλης Πολίτης- Στεργίου είπε στα «ΝΕΑ» ότι «η παράσταση είχε πολλά θετικά στοιχεία αλλά και αδυναμίες». Και συμπλήρωσε: «Ήταν μια νέα ανάγνωση, πολύ ενδιαφέρουσα που την στηρίζω ανεπιφύλακτα». Όσο για τον πατρινό Τύπο έγραψε για παράσταση που δίχασε.

Πάντως, η «Μήδεια» του Ανατόλι Βασίλιεφ που αποδοκιμάστηκε επί δύο ημέρες στην Επίδαυρο, δεν μπορεί να διεκδικήσει την πρωτιά στο γιουχάισμα στο θέατρο του Πολυκλείτου…

Το εναρκτήριο λάκτισμα δόθηκε το 1984 με την «Αντιγόνη» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Γιώργου Ρεμούνδου. Όπου η εμφάνιση, μεταξύ άλλων νεωτερισμών, της Μαρίας Σκούντζου στον επώνυμο ρόλο να σέρνει αλυσίδες κατάδικου προκάλεσε, εκτός από γέλια, μεγαλόφωνες αντιδράσεις.

«Ζεσταμένο» το κοινό εκδηλώθηκε πιο… ελεύθερα στην εξόχως μοντερνιστική «Άλκηστι» του Ευριπίδη με σκηνοθέτη τον Γιάννη Χουβαρδά, που παρουσιάστηκε από το ΚΘΒΕ. Όπου η Άννα Συνοδινού επιδεικτικά αποχώρησε διαμαρτυρόμενη από το κοίλον όπου καθόταν.

Το 1989 είναι η σειρά του «Οιδίποδα τύραννου» του Σοφοκλή που σκηνοθέτησε ο Γεωργιανός Ρόμπερτ Στούρουα για την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο. Η έκρηξη σημειώθηκε όταν ο Εξάγγελος της παράστασης- η Άννα Μακράκη- έβγαλε από το τσαντάκι της αναπτή ρα και τσιγάρο και το άναψε πριν αρχίσει να διεκτραγωδεί τα νέα δεινά των Λαβδακιδών: «Αίσχος!», «Σβήστο!», «Ντροπή!», «Ιεροσυλία!»… Η ηθοποιός κράτησε την ψυχραιμία της και συνέχισε, αλλά στη δεύτερη παράσταση το τσιγάρο είχε κοπεί. Με το μαχαίρι. Και όχι με κρατική παρέμβαση…

Η τελευταία παράσταση που άκουσε γιουχαΐσματα στην Επίδαυρο ήταν οι «Βάκχες» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία του Γερμανού Ματίας Λάνγκχοφ από το ΚΘΒΕ. Το σκηνικό- σφαγείο της Θήβας με τα σφαχτάρια, ο γυμνός Διόνυσος- Μηνάς Χατζησάββας, η… Γαλλίδα Αγαύη Εβελίν Ντιντί που προσπαθούσε να αρθρώσει σωστά τα ελληνικά (που δεν ήξερε…) άναψαν τα αίματα στο κοίλον- «σήκω Μινωτή, σήκω Παξινού (σ.σ. δεν σηκώθηκαν) να δείτε πού μας κατάντησαν»- αλλά όχι στον βαθμό που συνέβη στο Θέατρο Δάσους της Θεσσαλονίκης, στην πρεμιέρα της παράστασης…

Έκτοτε μεμονωμένες φωνές διαμαρτυρίας ή κάποιες ειρωνείες είχαν ακουστεί, κάποιο ιπτάμενο μαξιλαράκι ή αποχωρήσεις είχαν σημειωθεί κατά καιρούς σε διάφορες παραστάσεις, αλλά το «έθιμο» σε εκτεταμένη μορφή μόνο την περασμένη Παρασκευή και το Σάββατο επανήλθε.

Η αλήθεια για τον προϋπολογισμό

Πολλά γράφτηκαν και γράφονται για τον προϋπολογισμό της «Μήδειας». Στον Τύπο και στο Διαδίκτυο. Ακόμη και φήμες για κόστος 3.500.000 ή και 5.000.000 ευρώ ακούστηκαν… Η αλήθεια είναι αρκετά διαφορετική. Σύμφωνα με έγκυρες και διασταυρωμένες πληροφορίες των «ΝΕΩΝ», η παράσταση- συμπαραγωγή του Ελληνικού Φεστιβάλ και του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας- κόστισε 1.100.000 ευρώ: 400.000 ευρώ στο ΔΗΠΕΘΕ και 600.000 ευρώ στο Φεστιβάλ το οποίο κάλυψε και την υπέρβαση του προϋπολογισμού, λόγω απαιτήσεων του σκηνοθέτη, κατά 100.000

ευρώ. Ποσό υψηλό, αλλά όχι υψηλότεροακριβώς το ίδιο- από εκείνο για την περσινή «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία Στάιν, συμπαραγωγή του Εθνικού Θεάτρου και του Ελληνικού Φεστιβάλ.


Τα πέντε «γιούχα» της Επιδαύρου

1984: «Αντιγόνη» του Σοφοκλή από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Γιώργου Ρεμούνδου.

1984: «Άλκηστις» (επάνω) του Ευριπίδη από το ΚΘΒΕ σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά.

1989: «Οιδίπους τύραννος» του Σοφοκλή από τον θίασο Τζένης Καρέζη- Κώστα Καζάκου σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Στούρουα.

1997: «Βάκχες» του Ευριπίδη από το ΚΘΒΕ σε σκηνοθεσία Ματίας Λάνγκχοφ.

2008: «Μήδεια» του Ευριπίδη από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας σε σκηνοθεσία Ανατόλι Βασίλιεφ.


«Νομιμοποιούμαι να αποδοκιμάζω»

«Από το 1954 παρακολουθώ, ανελλιπώς, τις παραστάσεις στην Επίδαυρο, με πρώτη του “Ιππόλυτου” με τον Αλέκο Αλεξανδράκη. Την περασμένη Παρασκευή ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα την ανάγκη να διαμαρτυρηθώ», λέει ο δικηγόρος Αλέξανδρος Λυκουρέζος που πρωτοστάτησε με έντονο τρόπο στις διαμαρτυρίες.

«Νομιμοποιούμαι όπως κάθε θεατής να ενθουσιάζομαι και να χειροκροτώ, αλλά και να θλίβομαι, να οργίζομαι και να αποδοκιμάζω. Η “Μήδεια” σε μορφή πανηγυριού σε ισπανική αρένα με ενόχλησε βαθύτατα και βεβαίως η αφορμή για να ξεσπάσω σε αποδοκιμασία ήταν η τρίγλωσση απαγγελία.

Όσον αφορά την παράσταση, δεν αποδοκιμάστηκαν οι καλλιτέχνες, όπως ισχυρίζεται ο κ. Λιβαθινός, αποδοκιμάστηκε ο σκηνοθέτης Βασίλιεφ, ένας σημαντικός θεατράνθρωπος, που δυστυχώς επέλεξε μια σκηνική παρουσία χωρίς κανέναν σεβασμό προς το έργο και τον ελληνικό πολιτισμό. Ο θεατής, κ. Λιβαθινέ, δεν έχει ήθος μόνον όταν χειροκροτεί, το διατηρεί κι όταν αποδοκιμάζει. Μήπως αγνοεί τι γινόταν στην αρχαία Ελλάδα και τι γίνεται ακόμα και σήμερα σε πολλές χώρες της Ευρώπης; Θα πρέπει δε να μην ξεχνά ο κ. Λιβαθινός ότι κι ο καλλιτέχνης πρέπει να σέβεται το κοινό. Ο μόχθος του δεν ακυρώνει το δικαίωμα στην αποδοκιμασία.

Από άποψη θεατρικής εμπειρίας, εκτιμώ πως όλος αυτός ο διάλογος θετικός είναι. Είναι προτιμότερο μια παράσταση να προκαλεί αντιθέσεις, παρά να περνά απαρατήρητη.

Είναι υγιές φαινόμενο».


Σύγκρουση δικαιωμάτων

Η έκφραση αποδοκιμασιών, μικρότερων ή μεγαλύτερων, στην Επίδαυρο θεωρείται είδος εθίμου ή καλύτερα δικαίωμα που έχει κατακτηθεί. Όπως πάντα, βέβαια, απέναντι σε ένα δικαίωμα υπάρχει ένα άλλο που συγκρούεται μαζί του- στη συγκεκριμένη περίπτωση το δικαίωμα του άλλου θεατή να δει και να κρίνει με τα δικά του μάτια. Να μην παρασυρθεί από την επιθετικότητα του διπλανού του που επιβάλλει με την ένταση της φωνής την άποψή του. Να μη χειραγωγηθεί. Επίσης να δει μια παράσταση στην οποία οι ηθοποιοί να μην τρέμουν την αντίδραση στην επόμενη ατάκα τους, να μπορούν να εκφέρουν τον λόγο που τους αναλογεί με πάθος, αλλά χωρίς φόβο. Και χωρίς να ζητούν έλεος. Το έθιμο δεν είναι αμιγώς επιδαύριο, ούτε καν ελληνικό. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι θεατές νιώθουν ότι ο πολιτισμός- σχήμα λόγου;τους έχει παραχωρήσει αυτό το δικαίωμα. Ο πελάτης έχει πάντα δίκιο. Ποιο όμως είναι το ζητούμενο; Αν είναι η προαγωγή του θεατρικού διαλόγου, ενδεχομένως ο τρόπος αυτός να είναι ενδεδειγμένος, έστω και εις βάρος του συγκεκριμένου αποτελέσματος. Αν και πιθανότατα κάποιοι σκηνοθέτες θα επαναλάβουν τις ίδιες επιλογές για να ξαναπροκαλέσουν. Αν το ζητούμενο όμως είναι η πραγματική έκφραση δυσφορίας για το αποτέλεσμα, η συγκεκριμένη μέθοδος είναι προφανώς λανθασμένη. Το γιουχάισμα δεν είναι παρά προάγγελος κατοπινών εναγκαλισμών. Το μη χειροκρότημα όμως είναι τιμωρία.