Η εξάπλωση της βασίλισσας

«Πώς το “σκάκι της βασίλισσας” εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα σε όλη τη χριστιανοσύνη:

Ένας από τους παράγοντες είναι σίγουρα η εφεύρεση του τυπογραφικού πιεστηρίου, που επέτρεπε σε βιβλία σαν του Λουθένα να τυπωθούν σε μεγάλους αριθμούς και να κυκλοφορήσουν εύκολα από πόλη σε πόλη και από χώρα σε χώρα.

Ένας άλλος παράγοντας, ενδεχομένως, ήταν η απέλαση περίπου 200.000 Εβραίων από την Ισπανία το 1492 και η διασπορά τους σε ολόκληρη την Ευρώπη, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή.

Οι Ισπανοί Εβραίοι ήταν αυτοί που έφεραν συχνά στο προσκήνιο σκακιστικές καινοτομίες. Όσοι δεν είχαν προσηλυτιστεί θα είχαν πάρει μαζί τους τη νέα εκδοχή του σκακιού όταν άφησαν την Ισπανία.

Όποιες κι αν ήταν οι δίοδοι, το νέο σκάκι πάτησε γερά το πόδι του στην Ευρώπη στη διάρκεια του πρώτου μισού του 16ου αιώνα και η ικανότατη βασίλισσα του σκακιού έγινε αναπόσπαστο μέρος της σκακιέρας».