Ημερολόγιο Συνόρων Η γλυκιά μελαγχολία της άδειας Αθήνας

Η Αθήνα δεν είναι όμορφη πόλη, αν και βρίσκεται σε μια από τις πιο ωραίες τοποθεσίες στον κόσμο. Είναι μια αντιφατική πόλη.
Όπως συμβαίνει και με τους αντιφατικούς ανθρώπους, τις αντιφατικές πόλεις, τις αγαπάς ή τις απορρίπτεις χωρίς δεύτερη συζήτηση

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com

Ήρθα στην Αθήνα το 1991 και για πρώτη φορά πήγα διακοπές το 1996. Στην Πάρο, εάν θυμάμαι καλά. Ιούλιος μήνας, όχι Αύγουστος. Τον Αύγουστο η Αθήνα γίνεται ανθρώπινη. Είναι σαν να κάνεις μαύρο χιούμορ, αν πεις ότι μια πόλη γίνεται ανθρώπινη όταν αδειάζει από τους ανθρώπους της. Έτσι είναι όμως. Αν και λένε πως φέτος πολλοί ήταν εκείνοι που δεν πήγαν διακοπές και έμειναν στην πόλη. Ίσως να είναι αλήθεια. Παρ΄ όλα αυτά, και αυτόν τον Αύγουστο η Αθήνα χαλάρωσε και την έχει τυλίξει η συνηθισμένη, γλυκιά, μελαγχολία. Τον Αύγουστο η Αθήνα γίνεται γενναιόδωρη. Ακόμα και ελεύθερα πεζοδρόμια βρίσκεις. Δεν αναγκάζεσαι να στριμώχνεσαι ανάμεσα σε δύο παρκαρισμένα αυτοκίνητα για να ανέβεις στο πεζοδρόμιο. Οι άνθρωποι που κυκλοφορούν στους δρόμους φαίνονται αφημένοι σε άλλους ρυθμούς. Οι ταξιτζήδες σου χαμογελούν… Η Αθήνα δεν είναι όμορφη πόλη, αν και βρίσκεται σε μία από τις πιο ωραίες τοποθεσίες στον κόσμο. Είναι μια αντιφατική πόλη. Όπως συμβαίνει και με τους αντιφατικούς ανθρώπους, τις αντιφατικές πόλεις, τις αγαπάς ή τις απορρίπτεις χωρίς δεύτερη συζήτηση. Οι αντιφατικές πόλεις έχουν και μια άλλη ιδιότητα: ακόμα και όταν τις αγαπάς, πάντα έχεις την επιθυμία να τις εγκαταλείψεις. Και μετά, όταν βρίσκεσαι μακριά, σου λείπουν… Περιπλανιέμαι, λοιπόν, στην αυγουστιάτικη Αθήνα και καταγράφω. Δύο ερωτευμένοι στη στάση Συγγρού Φιξ του Μετρό προσπαθούν να διαβάσουν τη μοίρα τους στην παλάμη. Μια νεαρή κοπέλα στο Σύνταγμα εξομολογείται σε κάποιον πως κάνει το παν για να είναι το αντίθετο από αυτό που επιθυμεί η μητέρα της. Ένας Ιάπωνας τουρίστας με ρωτάει πώς να πάει στην Ομόνοια. Λίγο πιο κάτω, στην Ομόνοια, δίπλα σχεδόν στο Δημαρχείο, μαζεμένοι εκατοντάδες μετανάστες, πιο πέρα κάποιοι ναρκομανείς. Θόρυβος, χειρονομίες, ένταση. «Τι γίνεται εδώ;» ρωτάω. «Καλύτερα να μην ξέρεις», μου απαντούν. Εδώ μυρίζει γκέτο. Απέκτησε και η Αθήνα το δικό της γκέτο, όπως οι Βρυξέλλες και η Φρανκφούρτη, σκέφτομαι. «Να έρθεις εδώ το βράδυ να δεις τι γίνεται», μου λένε. Προχωράω λίγο πιο κάτω, περπατώ στην Αθηνάς. Παίρνω τον Ηλεκτρικό στο Μοναστηράκι. Κατεβαίνω στην Καλλιθέα. Περνώ δίπλα από μαγαζιά. Κάποια είναι κλειστά. Άλλα ανοιχτά, με τις αγγελίες των εκπτώσεων κολλημένες στις βιτρίνες. Τρία πιτσιρίκια με μια μπάλα με προσπερνούν. Ο ένας φορά τη φανέλα της Εθνικής Αλβανίας. Μιλούν ελληνικά φαρσί, λένε για κάποιο videogame. Λίγο πιο κάτω ένας Ζητάς στρίβει στη γωνία. Πάνω στη μηχανή ακούει ροκ δυνατά- Βασίλη Παπακωνσταντίνου. Σπάνιο θέαμα. Γκαζώνει και απομακρύνεται. Σε μια υπόγεια διάβαση, στη Συγγρού, γκράφιτι παντού, κάποιοι στίχοι που μιλούν για τον έρωτα και την ελπίδα, ένα δέντρο αργοπεθαίνει ανεβαίνοντας προς τον ουρανό. Λίγο πιο πέρα δύο ευγενικές κυρίες μου προσφέρουν ένα θρησκευτικό βιβλίο. Ρίχνω λοξά μια ματιά στον τίτλο. Μιλά για την αιώνια ειρήνη και τον Θεό. Αρνούμαι ευγενικά και αυτές δεν επιμένουν. Στις σκάλες κάθεται μια ζητιάνα. Τη βλέπω τακτικά, γιατί περνάω συχνά από εδώ. Έχουμε γίνει σχεδόν γνωστοί. Τη χαιρετώ. Μου ανταποδίδει τον χαιρετισμό με ένα συγκρατημένο χαμόγελο, που μοιάζει πιο πολύ με μειδίαμα. Περιμένω το «Ε22». Έρχεται και ανεβαίνω. Είναι μισογεμάτο. Ακούω τουλάχιστον οκτώ γλώσσες. Το λεωφορείο μοιάζει με μετακινούμενη κοσμόπολη. Θυμίζει κάπως Λονδίνο. Μια κυρία σταυροκοπιέται όταν περνάμε μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Σώστη. Κατεβαίνω. Πάω να δω τον «Σκοτεινό Ιππότη». Μου είπαν ότι αυτός ο Βatman είναι καλύτερος από τους δύο προηγούμενους. Είναι πιο φιλοσοφικός…

Επιστρέφω σπίτι. Ξεφυλλίζω κάτι παλιά σημειωματάρια. Ξαναβλέπω τη γραφή μου. Πολύ πιο άσχημη από την Αθήνα. Σωστά ορνιθοσκαλίσματα. Σε μερικά σημεία εντελώς μουντζούρα. Διαβάζω: «Θεωρείτε τον εαυτό σας τυχερό που είσαστε μετανάστης;». Ήταν η ερώτηση μιας κοπέλας σε ένα Γυμνάσιο της Αθήνας, όπου με είχαν καλέσει να μιλήσω με τους μαθητές για τους μετανάστες. Ξαναδιαβάζω την ερώτηση και αισθάνομαι την επιθυμία να γράψω. Η αλήθεια είναι ότι ονειρεύομαι έναν κόσμο χωρίς μετανάστες. Θα ήθελα πολύ να ταξιδεύουν οι άνθρωποι, σαν περιηγητές, τουρίστες, σπουδαστές, μποέμ. Να ταξιδεύουν όπως ταξιδεύουν σήμερα οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ισότιμοι πολίτες και εργαζόμενοι, και όχι όπως ταξίδευαν οι Έλληνες στις αρχές του 20ού αιώνα και οι Αλβανοί, Αφγανοί, Ιρακινοί και λοιποί στις αρχές του 21ου αιώνα. Γιατί το να είσαι μετανάστης σημαίνει πως είσαι σε θέση αδυναμίας. Και σε αυτόν τον κόσμο, τους αδύναμους δεν τους σέβονται ποτέ. Τους λυπούνται αλλά δεν τους σέβονται. Το να είσαι μετανάστης σημαίνει ότι πρέπει να παλέψεις για τα αυτονόητα. Να δικαιολογείσαι για την καταγωγή σου. Να αντιμετωπίζεις ανθρώπους που τους ενοχλεί το όνομά σου ή το χρώμα της επιδερμίδας σου. Να δουλεύεις τρεις φορές περισσότερο για να πλησιάσεις την αμοιβή του ντόπιου. Να ακούς συνέχεια τον κάθε μνησίκακο και άσχετο να σου λέει: «Εάν δεν σ΄ αρέσει εδώ, πήγαινε από εκεί που ήρθες». Και εσύ να μην απαντάς και να σφίγγεις τα δόντια. Πόσα πράγματα χάνεις από μια πόλη, από μια χώρα όταν τη ζεις και την περπατάς ως μετανάστης; Θυμάμαι πως τους πρώτους μήνες περπατούσα στην Αθήνα και σιγοψιθύριζα συνέχεια κάποιους στίχους που μόλις είχα μάθει: «Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα/ χωρίς να γνωρίζω κανένα/ κι ούτε κανένας / κι ούτε κανένας/ με γνώριζε». Ακόμα και σήμερα, όταν τους ακούω, γυρίζω πίσω στον χρόνο. Αν και οι στίχοι αυτοί δεν γράφτηκαν για μετανάστες, εκφράζουν όλους όσοι στη ζωή τους γεύτηκαν κάποια στιγμή την απόλυτη μοναξιά και τον φόβο της ήττας…

Ονειρεύομαι λοιπόν έναν κόσμο χωρίς μετανάστες. Όμως, ένας κόσμος χωρίς μετανάστες δεν είναι εφικτός. Ένας κόσμος χωρίς μετανάστες σημαίνει κόσμος απαλλαγμένος από τυραννίες και φτώχεια. Ένας κόσμος απαλλαγμένος, προπαντός από την επιθυμία του ανθρώπου να βελτιώσει τη ζωή του. Την ίδια στιγμή, θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που είμαι μετανάστης. Η μετανάστευση είναι μια πολύ ριψοκίνδυνη διαδικασία, αλλά και αφάνταστα δημιουργική. Πρέπει να έχεις κότσια, σε τελευταία ανάλυση, για να αποφασίσεις να αρχίσεις τη ζωή σου από το μηδέν, να μάθεις τα πάντα από την αρχή: τη γλώσσα, τα ονόματα των δρόμων, τα ονόματα των ανθρώπων. Να κάνεις την ξένη πόλη δική σου, αναπόσπαστο κομμάτι της υπαρξιακής σου γεωγραφίας. Κατά βάθος, αυτό που τρελαίνει τον ρατσιστή, είναι η «θρασύτητα» του μετανάστη να πάρει στα χέρια του τη ζωή του, ενώ εκείνος δεν είχε το θάρρος να κουνηθεί από τον αυλόγυρο της μάνας του. Το να είσαι μετανάστης σημαίνει να αντιληφθείς τη δύναμη της θέλησης και να συνηθίσεις τα ακραία παιχνίδια της τύχης. Να εκτιμάς τη λιγοστή ανθρωπιά που θα σου δοθεί μέσα στην πιο αφόρητη μοναξιά. Να καταλάβεις ότι η ύψιστη αρετή του ανθρώπου δεν έχει να κάνει με το αίμα των προγόνων, ούτε με το χρώμα της επιδερμίδας, αλλά με την ικανότητά του να αλλάζει. Να μάθεις ότι το μυστικό της επιτυχίας είναι απλό και δύσκολο: να μη βαριέσαι που ζεις. Σταματώ. Τι με έπιασε καλοκαιριάτικα και κάνω τέτοιες σκέψεις; Ίσως να με πείραξε η γλυκιά μελαγχολία της άδειας Αθήνας…