Η μεγάλη επιστροφή

Εξήντα χρόνια μετά την πρώτη επίσκεψή του για διακοπές στην Άνδρο- παρέα με τον ζωγράφο Νίκο Νικολάου και τον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη- ο Γιάννης Μόραλης επιστρέφει στο νησί με μια αναδρομική έκθεση
«Βλέποντάς τα ξανά, πολλά απ΄ αυτά, ύστερα από πολύ καιρό, είναι σαν να μ΄ έχουν προδώσει. Τα βλέμματα των ανθρώπων που πέρασαν από πάνω τους, σαν να έχουν κάνει επάνω τους μια κρούστα», λέει ο Γιάννης Μόραλης για τη μεγάλη αναδρομική έκθεση με τίτλο «Μια ανίχνευση», που περιλαμβάνει 48 λάδια και περί τα 70 σχέδια και την οποία επιμελήθηκε ο ίδιος σε συνεργασία με τον διευθυντή του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Άνδρου του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, Κυριάκο Κουτσομάλλη.

ΙΝFΟ

«Ι. Μόραλης: Μια ανίχνευση» στο Μουσείο Σύχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή (Χώρα Άνδρου, τηλ.
22820 22444).
Έως 28 Σεπτεμβρίου.

Είκοσι χρόνια μετά τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Γιάννη Μόραλη στην Εθνική Πινακοθήκη, έχουν προστεθεί στο βιογραφικό του καλλιτέχνη πέντε ατομικές εκθέσεις ζωγραφικής και γλυπτικής στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη (από τις δέκα συνολικά που μετρά σε μια σταδιοδρομία που πλησιάζει τις επτά δεκαετίες) και δύο εκθέσεις αναδρομικού χαρακτήρα στη Σύρο και το Μουσείο Μπενάκη. Ανίχνευση: Από τα πρώτα σπουδαστικά σχέδια, με τοπία της Αθήνας, της Ρώμης και του Παρισιού, που αποτυπώνουν την πορεία των σπουδών του Μόραλη, τα κλασικά γυναικεία πορτρέτα της Κατοχής και μέχρι τα εμπνευσμένα από τα αρχαία επιτύμβια έργα που αποτυπώνουν το βαρύ μετεμφυλιακό κλίμα, η πορεία του Μόραλη είναι αυτή ενός σύγχρονου προικισμένου Έλληνα ζωγράφου που παίρνει ό,τι χρειάζεται από τα ευρωπαϊκά ρεύματα για να εκφραστεί. Βρίσκει τον δικό του τρόπο κι αυτό δίνει στην τέχνη του έναν οικουμενικό χαρακτήρα.

Μια Ανδριώτισσα παραμάνα, η Μαρία από το Γαύριο, μια νέα στιβαρή γυναίκα, μια λαϊκή ομορφιά με τα πλούσια σγουρά μαύρα μαλλιά πιασμένα σε αλογοουρά, που μεγάλωσε τον γιο του Κωνσταντίνο, έκανε την καλλιτεχνική σχέση του Μόραλη με την Άνδρο πολύ βαθύτερη, καθώς η Μαρία υπήρξε το μοντέλο για πολλούς πίνακές του μετά το ΄50. Όταν η ζωγραφική του Μόραλη καταλαμβάνεται από σκεπτικές ημίγυμνες γυναικείες μορφές σε στάσεις παρμένες από αρχαία αγάλματα και ανάγλυφα. Καθισμένες στην ξύλινη καρέκλα πλάι στο τραπέζι, όρθιες, απέναντι στην πόρτα, οι γυναίκες αυτές συνδέουν το τώρα, τη σύγχρονη αφαιρετική ζωγραφική, με το διαχρονικό και κλασικό ιδεώδες της συμμετρίας του λυρισμού, που αποτελεί το σήμα κατατεθέν της δουλειάς του Μόραλη.

Μια Ανδριώτισσα μικρούλα,
η Φανή, η κόρη της Μαρίας, με αστραφτερό γαλάζιο βλέμμα και ηλιοκαμένο δέρμα, πρωταγωνιστεί σ΄ έναν από τους ωραιότερους πίνακες του 1949. Στον κατάλογο, στην καταγραφή των αναμνήσεων του ζωγράφου που έκανε ο Π. Μαΐλης, ο Μόραλης τη θυμάται να βγαίνει όλη την ώρα στον κήπο του σπιτιού τους στην Κηφισιά και να ανεβαίνει στα δέντρα. Ο ζωγράφος τη συνέλαβε ξυπόλητη με το κοντό άσπρο φουστανάκι της σε στιγμή ανάπαυσης .

Μαρία Ρουσέν. Η πρώτη από τις τρεις συζύγους του Μόραλη, με τη ριγέ ζακέτα- έργο της Κατοχής, το 1943 – φοράει ένα καπέλο. Η Μαρία είχε ένα ωραίο μικρό κεφάλι. Το σχήμα ολοκληρωνόταν έτσι, με το καπέλο. Τελικά, αυτό είναι μια ανάμνηση από το φωτοστέφανο στις βυζαντινές εικόνες. Τα γάντια που φορεί, ανήκαν στη μητέρα του Νίκου Χατζηκυριάκου- Γκίκα, και ήταν δώρο του πατέρα του προς τη μητριά «γιατί είχε μικρό χεράκι».


Σε κουτιά τσιγάρων

Πενήντα τέσσερα χρόνια καπνιστής- τώρα το έχει κόψει και τα χαρτάκια από τα κουτιά των τσιγάρων μάρκας 22 με τη σφραγίδα του καπνού έχουν δεχθεί πλήθος από σχέδια και προσχέδια με μελάνι και μολύβια ζωγραφικής, σημειώσεις.

Συγκινητική η σειρά από τα σχέδια με φαντάρους, γυλιούς και χλαίνες του 1940, όταν ο Μόραλης υπηρετούσε στον Στρατό.