Ο ήχος της ερωτικής σιωπής

«Ζωτικότητα που προκαλεί τρόμο». «Ζωή που γεμίζει τα σώματα στα ξαφνικά κι έπειτα αναπάντεχα τα εγκαταλείπει»(…). «Χύνεται σαν χείμαρρος μέσα μας, ανεβαίνοντας αδιάκοπα στην άκρη των χειλιών, ζευγαρώνοντας βαθιά μέσα μας με την αγωνία του θανάτου». Είναι η συνάντηση με τον θεό Έρωτα, όπως την αναστοχάζεται στη δύση της μια γριά γυναίκα, συζητώντας με έναν νεαρό θαυμαστή της. Του περιγράφει ένα παθιασμένο επεισόδιο που έζησε στα 19 της, και της αρκούν 45 μόλις σελίδες για να συνταράξει τον αναγνώστη. Τύφλα να ΄χουν οι επίδοξοι Κούντερα και Γιάλομ, τύφλα να ΄χουν τόσο τα ερωτογραφήματα όσο και τα τούβλα της ροζ λογοτεχνίας. Μιλάμε για τη νουβέλα Ο μικρούλης έρως (Μελάνι, μτφ. Γιάννης Κατσάνος) που έγραψε στα 57 του ο 60άρης σήμερα Πασκάλ Κινιάρ, προσωπικότητα ιδιόρρυθμη των γαλλικών γραμμάτων, Πάπας του εκδοτικού χώρου για μια 25ετία, άνθρωπος του (άγριου) πνεύματος και της σάρκας, μύστης του απροσδόκητου και των «χαμηλών φωνών». Βρισκόμαστε στον γαλλικό Νότο, ένα καυτό μεσημέρι, σε μια μονοκατοικία άδεια από τους ενοίκους της που έχουν φύγει κυνηγώντας τη δροσιά. «Εκείνη» είναι μια μελλοντική δεξιοτέχνης του βιολοντσέλου, δασκάλα τότε μουσικής των παιδιών της οικογένειας, η οποία δεν έδειχνε καθόλου ελκυστική με την πλακουτσωτή μύτη, τα κοντόχοντρα μέλη της και τη γενική αδεξιότητά της. «Εκείνος», είναι ο 35άρης κουνιάδος, «γόης αλλά χωρίς περιεχόμενο», με πολύ όμορφα μάτια, «ματαιόδοξος, ξυρισμένος κόντρα, αρωματισμένος, αυτάρκης». Έτσι όπως κάθεται ψιλοαδιάθετος στο δωμάτιό του και την ακούει από μακριά να μελετάει, το σώμα του πολιορκείται από «μια βασανιστική φαντασίωση, μια ερεθιστική και έντονη ταραχή, μια βουβή ερωτική δραστηριότητα δίχως συγκεκριμένο αντικείμενο αλλά επιτακτική…». Θα την πάρει τρεις φορές εκείνο το μεσημέρι, όμως με το παράλογο, πολύπλοκο και ευτελές τελετουργικό που εκείνη θα του επιβάλει, κι έπειτα θα της γυρίσει την πλάτη βουβός. Τις επόμενες μέρες θα την αποφεύγει, εκείνη θα υποφέρει, θα πάει να τον βρει, θα τον παρασύρει στον κήπο κοντά στο άγαλμα του παχουλού ερωτιδέα, θα του ξυπνήσει το σώμα αλλά εκείνος θα της ζητήσει συγγνώμη και θα τρέξει, με ένα βλέμμα «αυστηρό, αποφασιστικό, αρνητικό, φευγάτο». Και τότε εκείνη θα ακούσει μια σιωπή «που έμοιαζε με έναν ατέλειωτο πάταγο». Η ιστορία της δεν θα τελειώσει ωστόσο εδώ. Ο συγγραφέας θα κάνει ένα «γύρισμα» στο θέμα και στον τόνο, και θα περάσει σε ένα δεύτερο επίπεδο. Θα υποστηρίξει τις μεγάλες συγκινήσεις όποιο κι αν είναι το κόστος τους. Και η 80χρονη ηρωίδα του θα γελάσει καταπρόσωπο στον ξενέρωτο συνομιλητή της.

Είναι ένας μάστορας της σιωπής ο Πασκάλ Κινιάρ· της σιωπής που «σημαίνει». Τον ιντριγκάρει η άρνηση της ομιλίας. Και ως συγγραφέας, αντί να ψυχογραφεί τους χαρακτήρες του, αντί να προκαλεί την αυτοανάλυσή τους, προτιμά να ακούει τη βουβαμάρα τους και να συλλαμβάνει τη θερμοκρασία των σωμάτων που σωπαίνουν μπροστά σ΄ αυτό που τα ταράζει. Έτσι στον Μικρούλη έρωτα, η γυναίκα που πετρώνει κρατώντας μέσα της για πάντα την αίσθηση της ερωτικής ορμής, και ο άντρας που αρνείται να παραχωρήσει τα συναισθήματά του, απελευθερώνουν μια απίστευτη δύναμη που αφυπνίζει τον αναγνώστη. Από τους λίγους μυθιστοριογράφους που επιδίδονται με επιτυχία στο δοκίμιο, ο Κινιάρ γράφει μάλιστα σε ένα βιβλιαράκι στοχασμών του ( Rhetorique speculative,Ρητορική που σπεκουλάρει, Calmann-Levy 1995) πόσο τον απωθεί η ερμηνεία των αισθημάτων (σ.σ.: που είναι και η κατάρα των ροζ μπεστ-σέλερς). «Η ψυχολογία» λέει, «καταλαμβάνει πολλές σελίδες χωρίς να προσθέτει ούτε γραμμάριο αληθοφάνειας. Διότι και χωρίς αέρα, τα φύλλα πέφτουν». Έτσι κι εκείνος επιμένει στην περιγραφή των σωμάτων, των οσμών, των τικ, των χειρονομιών ή της αδράνειας κ.ο.κ., και καταφέρνει μέσα απ΄ αυτόν τον δρόμο να μεταδώσει τις συγκινητικότερες αλήθειες.

Υπάρχει ένας χαρακτήρας στο πρώτο βιβλίο του Πωλ Ώστερ, με τα αρχικά Π. Κ., που μεταφράζει με πάθος και αφοσίωση τον Λυκόφρονα. Είναι ο Πασκάλ Κινιάρ που μετέφραζε πράγματι το 1971, έπειτα από αίτημα του Πάουλ Τσέλαν, την Αλεξάνδρα, το περίφημο σκοτεινό ποίημα αυτού του λόγιου της ελληνιστικής εποχής, με θέμα τον μονόλογο της Κασσάνδρας. Γνωστός ευρύτερα από το μυθιστόρημά του Όλα τα πρωινά του κόσμου (1991, Καστανιώτης 1992), που έγινε και ταινία, καθώς και από το Ταράτσα στη Ρώμη (2000, Άγρα 2002) και τώρα το Βίλα Αμαλία (Άγρα), βάρδος της σεξουαλικής ανησυχίας βραβευμένος με Γκονκούρ για τις Περιπλανώμενες σκιές, γόνος μιας οικογένειας δασκάλων και μουσικών που τον καταπίεζε, σεναριογράφος του Τορνατόρε που σπούδασε φιλοσοφία αλλά απεχθάνεται τα φιλοσοφικά μυθιστορήματα, μανιώδης αναγνώστης που αγαπά τους παραμυθάδες και μαγεύεται από τη Φυσική, ο Κινιάρ είναι ένας ιδιότυπος διανοούμενος που θέλει να ζει μακριά από το «ρεύμα της εποχής». Διότι είναι ήδη ξεπερασμένο, καθώς λέει. Στραμμένος προς τις ατομικότητες παρά προς τις συλλογικότητες, αυτοπροσδιορίζεται ως αντικοινωνικός, άνθρωπος-βουνό, άνθρωπος-ελάφι, άνθρωπος-πηγή, και στην ελευθερία προτάσσει την ανεξαρτησία. Το μυστικό του είναι ότι αρνείται να υποκύψει στη γοητεία του υπαινικτικού λόγου, και αγγίζει έναν ύψιστο βαθμό λογοτεχνικότητας με όπλα την σαφήνεια και τη διαύγεια. Υπέροχο.