Πώς θα είναι άραγε η νέα Αριστερά;

ΛΕΓΑΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΦΟΡΑ ΟΤΙ Η ΔΙΠΛΗ ΚΡΙΣΗ ΠΟΥ ΠΕΡΝΑ Η ΧΩΡΑ,
ΚΡΙΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΚΡΙΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ- ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ,
ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η «ΜΑΜΗ» ΤΗΣ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΚΗΝΙΚΟΥ.
ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ Ή ΤΟ ΧΕΙΡΟΤΕΡΟ.
Αυτή όμως είναι η εθνική διάσταση του προβλήματος («ΤΑ ΝΕΑ», 28/7, 15/5). Αν η διπλή κρίση συνέβαινε σε ένα παγιωμένο και προβλέψιμο διεθνές περιβάλλον, η αναμόρφωση του εθνικού σκηνικού θα αφορούσε τις ελληνικές συνθήκες και ιδιομορφίες.

Συμβαίνει όμως σε μια φάση βαθιάς αλλαγής του διεθνούς σκηνικού που ωθεί μοιραία στην αναμόρφωση των γενικών ιδεολογικών-πολιτικών ταυτοτήτων- της Αριστεράς κατ΄ εξοχήν.

Αλλαγή φάσης
Το διεθνές σκηνικό καθορίζεται, πιστεύω, από το τέλος της «φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης» της πρώτης μεταδιπολικής περιόδου. Οι φαντασιώσεις της εποχής ήταν ότι η παγκοσμιοποίηση και η απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου θα οδηγήσουν σχεδόν μοιραία στη διάδοση του φιλελεύθερου-δημοκρατικού καπιταλισμού υπό τη θεσμική σκέπη είτε της μοναδικής υπερδύναμης (ΗΠΑ) είτε της «Δύσης» (ΗΠΑ και «ανεπτυγμένος Κόσμος»). Ήταν η εποχή του Φ. Φουκουγιάμα και του «τέλους της Ιστορίας», του Κ. Οχμάε και του «τέλους του έθνους-κράτους», της «συναίνεσης της Ουάσιγκτον» και του ΔΝΤ. Αντικατοπτρικά, ήταν εξάλλου η εποχή του πρωτόλειου πολιτικού λόγου του «αντιπαγκοσμιοποιητικού κινήματος», της πολύ σοβαρότερης «Αυτοκρατορίας» των Νέγκρι- Χαρτ, αλλά και των φιλόδοξων σχεδίων ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Αυτή η φάση έχει κλείσει με διττή κατάληξη. Ο Κόσμος θα είναι πολυκεντρικός και πιθανόν όχι τόσο φιλελεύθερος-δημοκρατικός. Η ανάδυση της Κίνας, της Ινδίας, της Βραζιλίας, η επιστροφή της Ρωσίας, διαμορφώνουν έναν Κόσμο δομικά πολυκεντρικό. Η παγκοσμιοποίηση ή θα αναπτύξει θεσμούς και μηχανισμούς πολυκεντρικής διαπραγμάτευσης ή θα οπισθοχωρήσει, αν δεν καταρρεύσει, όπως συνέβη στις αρχές του 20ού αιώνα. Εξάλλου, η τρέχουσα παγκόσμια οικονομική κρίση καθιστά σε όλους εμφανή την ανάγκη αποτελεσματικής υπερεθνικής και εθνικής ρύθμισης των αγορών, σταθερότερης αγκύρωσης της χρηματιστηριακής κερδοσκοπικής οικονομίας στην «πραγματική οικονομία» και την εργασία. Παράλληλα, έχει ανακοπεί η δυναμική της δημοκρατίας και των ελευθεριών στον Κόσμο, ενώ σημειώνονται και βαρυσήμαντες οπισθοδρομήσεις. Παραμένει το δίλημμα της Ευρώπης: θα είναι κραταιός πόλος του νέου Κόσμου (άρα θα ενοποιηθεί) ή θα γίνει απόφυση της μεγάλης Ασίας και παραμάγαζο των ΗΠΑ. Τα χρονικά περιθώρια έχουν στενέψει επικίνδυνα, το παιχνίδι όμως συνεχίζεται γιατί το τίμημα της ήττας είναι βαρύτατο.

Ποια Αριστερά;
Σε αυτό το πλαίσιο θα αναπροσαρμοστούν οι ιδεολογικοπολιτικοί προσανατολισμοί των μεγάλων παρατάξεων, περιλαμβανομένης της Αριστεράς. Μιλώ για την πάσης φύσεως Αριστερά, αλλά πρωτίστως την πλειοψηφική κυβερνητική. Η μειοψηφική ριζοσπαστική ή άλλως πώς Αριστερά βάζει πινελιές, προσθέτει αποχρώσεις, καλές ή κακές, αναλόγως της χώρας και της συγκυρίας. Τον πίνακα όμως τον φτιάχνει η πλειοψηφική δυνάμει κυβερνητική Αριστερά. Γιατί αυτή μπορεί να αντιληφθεί «με όρους μαζών» τα σύγχρονα προβλήματα και τα διλήμματα που θέτει η πολιτική επίλυσής τους. Το πρόβλημα που εδώ συζητώ δεν είναι η εκλογική τύχη της Αριστεράς, αλλά η ικανότητά της να κερδίσει την ηγεμονία και να ορίσει τα θεμελιακά χαρακτηριστικά της νέας φάσης της παγκοσμιοποίησης.

Με αρκετή πλέον σιγουριά, μπορούμε πιστεύω να μιλήσουμε για το οριστικό τέλος της εθνοκρατικής Αριστεράς και της «κοινωνιολογικής» Αριστεράς. Δηλαδή της Αριστεράς του 19ου και του 20ού αιώνα, σοσιαλδημοκρατικής και κομμουνιστικής, που διαμορφώθηκε ως πολιτική-πολιτισμική έκφραση του βιομηχανικού «εργατικού κινήματος» και έκανε πολιτική με βάση τα εργαλεία του έθνους-κράτους (κεντρικός σχεδιασμός ή κεϋνσιανή ρύθμιση της εθνικής οικονομίας, πολιτική στρατηγική επικεντρωμένη στην κατάληψη του εθνικού κράτους, πολιτισμική εθνικοποίηση των μαζών). Ήδη από τη δεκαετία του ΄70 φάνηκε ότι χωρίς την ταυτόχρονη και συνεκτική δράση σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο καμία Αριστερά ως διακριτή ταυτότητα δεν είναι σήμερα δυνατή. Όχι μόνο. Κλεισμένη στον εθνικοκρατικό ορίζοντα, η Αριστερά δεν μπορεί παρά να γίνει συντηρητική.