Επιφυλλίδα

Ολέθριες διαδρομές στον φακό της τέχνης

Όταν τα πάθηκουμαντάρουν το ανθρώπινο κορμί και ξεπερνούν τις αντιστάσεις της ψυχής του, οι αναπότρεπτες συνέπειες και η οδύνη τουςπρέπει να προσεγγίζονται με δέος. (Είναι αυτονόητο ότι οι διωκτικές αρχές θ΄ ασχοληθούν με την εξιχνίαση ενός εγκλήματος, οι δικαστές θα επιβάλουν ποινικές κυρώσεις κι ότι για όλα είναι απαραίτητο να ενημερώνεται η κοινή γνώμη . Αλλά ώς εκεί).

Η εσωτερική ζωή ενός ανθρώπου κι ο προσωπικός του βίος δεν είναι θέμα για κανάλια ούτε για αναλύσεις και φτηνούς σχολιασμούς. Στην άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής θαρρώ ότι αρμόδια να διεισδύει είναι η τέχνη. Εκτός από τηνψυχανάλυση και τους ειδικούς τής επιστήμης, δικαίωμα να παρεισφρέει στα εσωτερικά τοπία τού ανθρώπου έχει μονάχα η τέχνη.

Γιατί ο ρόλος της δεν είναιούτε να διασύρει ούτε να κανιβαλίζει αλλά να προσεγγίζει και να κατανοεί τ΄ ανθρώπινα. Να τα αποτυπώνει και να τα εξερευνά.

Όχι για να τα αποδεχτεί κανείς, ντε και καλά, ή για να τα δικαιολογήσει καν (αυτό αφορά κανόνες ηθικής) αλλά τουλάχιστον να τα κατανοήσει (τούτο είναι γνώρισμα νοήμονος ανθρώπου)· ώστε, τελικά, ένας απλός κι αμέτοχος παρατηρητής να δει με μια συμπάθεια, έστω, τα «τραγικά και μιασμένα» πρόσωπα.

Αν ο ιατροδικαστής κι οι αστυνομικές αρχές εξετάζουν το κατακρεουργημένο σώμα ενός ανθρώπου, η τέχνη- η σπουδαία τέχνη, εννοώ- ανατέμνει ό,τι δεν ανιχνεύτηκε επάνω του και μέσα του ποτέ, από κανέναν. Με δέος κι όχι με αποστροφή γιατα όποια πάθη του- ακόμα και γι΄ αυτά, που θεωρούνται ένοχα και ανείπωτα· (απ΄ τα οποία, ωστόσο, δεν αποκλείεται καθόλου να απορρέει ένας πλούτος αισθημάτων, να διαμορφώνονται γνωρίσματα του χαρακτήρα ή να αρδεύονται, παράλληλα, τα στοιχεία μιας ξεχωριστής προσωπικότητας).

Η τέχνη του θεάτρου, η μουσική, η εικαστική δημιουργία, η λογοτεχνική γραφή μπορούν να καταδείξουν τις τρομερές δυνάμεις που διατρέχουν το κορμίτού ανθρώπου. Πόσο πειθήνια τιςακολουθεί ο νους αδύναμος να αντισταθεί, τις πιο πολλές φορές, σε μια φύση ανελέητη και ανεξέλεγκτη.

Ποια ολέθρια διαδρομή ακολουθεί ένα κορμί που άγεται και φέρεται περιδινούμενο, μόνο η τέχνη μπορεί να το αφηγηθεί· να ιστορήσει την αγωνία και τον διχασμό του. Τον εγκλωβισμό του σε νόρμες ή σε πρότυπα κοινωνικώς αποδεκτά και σε μια φύσηδιαφορετική, που αν δεν καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσά τους φτάνει στην τρέλα και στον ξεπεσμό. Ναι, ο μεγεθυντικόςφακός του Μπέργκμαν, η ματιά του Ντοστογιέφσκι, ηδαιμονική ζωγραφική του Καραβάτζιο- για να αναφερθώ ενδεικτικά- έχουν καταγράψει, βήμα βήμα, την πορεία ηρώων αυτοκαταστροφικών που ζουν στο φως και τρέφονται με τα σκοτάδια τους.

Με προσοχή κι από πολύ κοντά έχουν ιχνηλατήσει πρόσωπα φοβισμένα και ανασφαλή που όμως δεν διστάζουν να περπατήσουν σε δρόμους σκοτεινούς αναζητώντας είτε έναν άνθρωπο είτε τον υποψήφιο δολοφόνο τους. (Που κι αυτός, εξάλλου, μισώντας θανάσιμα τον ίδιο του τον εαυτό, δεν αποκλείεται κάποια στιγμή να στρέψει επάνω του το ίδιο φονικό μαχαίρι και να αφανιστεί).

Μόνο η τέχνη- η σπουδαία τέχνη, λέω- ρίχνει το φως της ίλεω στις αθέατες πτυχές τού μέσα κόσμου και χαρτογραφώντας είτε (ακραίες) συμπεριφορές είτε (αιρετικές) επιλογές, αποδεικνύει πως όλα τα πάθη είναι ανθρώπινα, και τα δικά μας- που τα λογαριάζουμε ασήμαντα- και τα ξένα που τα καταδικάζουμε σαν αποτρόπαια.

(Βλέποντας με πόση ευκολία ξεσκίζουν τους νεκρούς μοιρολογώντας τους οι γνωστοί Τυμβωρύχοι της ΤιΒί, σοδομιστές αυτοί χειρότεροι απ΄ τους πραγματικούς, «Θεέ μου»- αναλογίζομαι- «σε τι εκφυλισμένα στόματα ξεπέφτουν τα πάθη των ανθρώπων Σου!»).

Ο Κώστας Λογαράς είναι συγγραφέας