Επιφυλλίδα

Ανωνύμων εξάψαλμος

Όσο κι αν υπογράφοντας κανείς ένα κείμενο μπορεί να γίνεται μετριοπαθής και συντηρητικός στις κρίσεις του, γιατί φοβάται μην εκτεθεί, άλλο τόσο το να γράφεις χωρίς να υπογράφεις, μπορεί να σε κάνει τόσο οξύ και καυστικό όσο δεν θα αισθανόσουν ποτέ την ανάγκη στην πραγματικότητα να είσαι. Χωρίς να είναι λιγότερο πολυπληθής, σε σχέση με τις δυο αυτές κατηγορίες, μια τρίτη, που όσο περισσότερο αναγνωρίζεται ως «υπογραφή» τόσο εντονότερη αισθάνεται την ανάγκη να είναι προκλητική, ακόμη και χυδαία, γιατί έτσι φαντάζεται πως «στερεώνει» την υπογραφή της. Άλλο τώρα αν το «πνεύμα» του κειμένου της αναιδούς υπογραφής, μόλις του αφαιρέσει κανείς τη λεοντή της επιθετικής φρασεολογίας, μυρίζει τόση συντήρηση, όσο το πιο νυσταλέο διδακτικό κείμενο.

Βέβαια τόσο το να υπογράφει κανείς όσο το να μην υπογράφει τα κείμενά του, συνιστούν δύο «θέσεις» που έχουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους, με τα δεύτερα να γίνονται σαφώς περισσότερα όταν δεν υπογράφει κανείς. Το πρόβλημα φαίνεται να το είχε «λύσει» ο άδικα, τόσο άδικα λησμονημένος Σπύρος Μελάς, όσο κι αν «δούλεψε» κι ο ίδιος προς την κατεύθυνση του μεταθανάτιου ενταφιασμού του. Να υπογράφει, δηλαδή, φαρδιά πλατιά με το όνομά του σε πρωινή εφημερίδα, ενώ σε απογευματινό φύλλο, με ψευδώνυμο, να κατακρίνει συχνά ό,τι το πρωί είχε επαινέσει. Αλλά αν το ταλέντο του Σπύρου Μελά θα μπορούσε να θεωρηθεί μια μορφή «ασυλίας», δεν φαίνεται να ισχύει το ίδιο για τους σημερινούς ανωνυμογράφους. Ο Μελάς, ακόμη και με ψευδώνυμο, διέθετε ένα αναγνωρίσιμο ύφος, ενώ συχνά ήταν ανελέητος υπογράφοντας με το κανονικό του όνομα.

Το μόνο όμως που ενώνει όσους δεν υπογράφουν σήμερα, είναι η ηδονή που φαίνεται να νιώθουν όταν ένας πολύ γνωστός (ας σημειώσουμε την απεχθή λέξη «διάσημος») καλλιτέχνης «παραπατήσει». Αν μπορούσαν να τον εξαφανίσουν, θα το έκαναν ευχαρίστως. Με έναν τόνο αμετακίνητης ετυμηγορίας, τον παραδίδουν στη διά βοής καταδίκη ώστε να λογαριάζεται ως μάταιη, από πλευράς του καλλιτέχνη, κάθε εξέλιξη που θα ήταν ακόμη και φυσιολογική- έστω και ως ανάκαμψη. Οι ανωνυμογράφοι απαγορεύουν αυτό που η ίδια η ζωή στη διάρκειά της έχει κατοχυρώσει, αν όχι σε αξία, τουλάχιστον σε ένα αδιαμφισβήτητο δεδομένο: πως κι αν πέσεις, μπορείς να σηκωθείς και η εμπειρία της πτώσης να λάμψει πολυτιμότερη (τόσο καλλιτεχνικά όσο και ηθικά) από την ευδόκιμη συνέχεια.

Αν το να υπογράφει κανείς μπορεί να καλλιεργήσει μια αλαζονεία που γίνεται καταστροφική για τους άλλους, σε περίπτωση που μείνει ανεξαργύρωτη, το να μην υπογράφεις σου παρέχει τα εχέγγυα να νιώθεις ως ένας ανιδιοτελής εισαγγελέας, ενώ μια τρίχα χωρίζει την ιδιότητα αυτή από εκείνη του φασιστοειδούς παντεπόπτη. Η ακόμη πιο ύπουλη δολιότητα της ανωνυμογραφίας είναι πως επιδιώκεται με την έλλειψη της υπογραφής να φαίνεται πως συνυπογράφουν τις κρίσεις και τις κατακρίσεις του ανωνυμογράφου όσοι συμβαίνει να τον διαβάζουν, καθώς δεν ζητεί να τους επιβληθεί με το κύρος της υπογραφής του. Ατράνταχτο στην ουσία του επιχείρημα, αφού συχνά μια υπογραφή τη συντηρεί συχνά μια, λόγω κεκτημένης ταχύτητας, αποδοχή της, καθώς δεν εκφράζει τίποτα σε σχέση με ό,τι άλλοτε υπήρξε. Επιπλέον η έλλειψη φιλοδοξίας που σημαίνει το να μην υπογράφεις, παραπέμπει ασυναίσθητα σε εποχές που η δημιουργία, αν και ανώνυμη, μεγαλούργησε, έτσι ώστε οτιδήποτε αντιγράφει αυτήν τη φάση της ιστορίας του πνεύματος να φαίνεται αδιάβλητο.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια φαινομενικά δημοκρατική μέθοδο καθώς δεν εξαγοράζει γνώμες με την άμεση επιβολή της υπογραφής, αλλά με την ιδιοποίηση μιας σεμνότητας που προϋποθέτει η έλλειψή της. Σεμνότητα όμως που την καθιστά ανύπαρκτη η συνήθως απροκάλυπτη εριστικότητα, χαιρεκακία και χυδαιότητα των ανωνυμογράφων. Σε βαθμό που η ρήση του Π. Λόις «Γράφε, υπόγραφε, επιστροφή στη σκιά, σιωπή, αξιοπρέπεια», να συνιστά τη μόνη δυνατή, ως χρυσή τομή, λύση. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»