Φαινόμενα

Μιντιακή διαγραφή

Μια διαγραφή στελέχους κόμματος και μάλιστα εκείνου που το είχε οδηγήσει σε δύο εκλογικές νίκες, εκτός από πολιτικό ζήτημα είναι και μιντιακό
Πολύ περισσότερο όταν ο διαγραφείς πολιτικός, ο Κώστας Σημίτης, ήταν αυτός που παρέδωσε με ένα άκρως θεαματικό επεισόδιο της εγχώριας πολιτικής σαπουνόπερας το «δαχτυλίδι» της αρχηγίας του κόμματος σε αυτόν που λίγα χρόνια μετά τον διέγραψε, τον Γιώργο Παπανδρέου. Συναρπαστικό! Τουλάχιστον σαν επεισόδιο πολιτικού θρίλερ.

Και σαν θρίλερ, πότε με σαπουνοπερικά στοιχεία, πότε με στοιχεία ριάλιτι, παρακολουθούμε την πολιτική σκηνή να εξελίσσεται εδώ και χρόνια, με κυρίαρχα τα χαρακτηριστικά του θεάματος την «αμεσότητα», τον «αντίκτυπο» (οι δημοσκοπήσεις πριν και έπειτα από μια πολιτική απόφαση), τον «εντυπωσιασμό» και την «αίσθηση του ταυτόχρονου» (συμβαίνει εδώ και τώρα). Ο πολιτικός διάλογος, η διαφωνία, η σύνθεση ιδεών, η εξέλιξη της πολιτικής σκέψης με βάση τα σύγχρονα δεδομένα παραμερίζονται, καθώς δεν στοιχειοθετούν μια μιντιακή φαντασμαγορία αντάξια της κυρίαρχης αισθητικής που έχει διαμορφωθεί από την υπερδραματοποίηση των στιγμών.

Μόνο που ποτέ στο μιντιακό τελετουργικό δεν ακολουθεί η κάθαρση. Αλλά έτσι συμβαίνει κατ΄ ανάγκη, όπως επισημαίνει ο Ντάνιελ Μπελ στο πόνημά του για τη Μεταβιομηχανική Δύση (Εκδόσεις Νεφέλη), αφού τα αποτελέσματα που δημιουργούνται δεν προέρχονται από το περιεχόμενο (από κάποια υπέρβαση, μεταμόρφωση κ.λπ.) αλλά ολοσχερώς από την τεχνική. Για παράδειγμα, η διαγραφή του Κώστα Σημίτη με αφορμή την επιστολή διαφωνίας του με την πρόταση για δημοψήφισμα για τη Συνθήκη της Λισαβώνας έγινε- όπως είπαν στελέχη του ΠΑΣΟΚ – λόγω του ύφους της και όχι του περιεχομένου της. Εν τω μεταξύ παραμένει μια πολύ θεαματική κίνηση που διαθέτει τα χαρακτηριστικά του «άμεσου», του «αντίκτυπου», του «εδώ και τώρα».

Υποχώρηση της πολιτικής στο θέαμα; Το είδαμε να συμβαίνει σταδιακά τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας με το ΠΑΣΟΚ να πρωταγωνιστεί ως κυβέρνηση στη σχέση μίσους και γοητείας της πολιτικής από τα στοιχεία του μιντιακού θεάματος και να καθιερώνει, πρώτο αυτό και λόγω των εξελίξεων στον μιντιακό χώρο, την αξιοποίηση του μιντιακού τελετουργικού. Για την ακρίβεια από το ΄89, χρονιά λειτουργίας της ιδιωτικής τηλεόρασης, αλλά και διεξαγωγής της δίκης στο Ειδικό Δικαστήριο, η οποία υπήρξε το πρώτο εθνικό πολιτικό ριάλιτι. Είχε τόση μάλιστα επιτυχία αυτή η πρωινή τηλεόραση, ώστε διαμορφώθηκε κατόπιν η πρωινή ζώνη στα κανάλια με κατεύθυνση την ψυχαγωγική ενημέρωση. Τότε μπήκαν και οι βάσεις για μια εθνική πολιτική σαπουνόπερα, με αλλεπάλληλες κορυφώσεις και πρωτόγνωρα για την εγχώρια τηλεόραση χαρακτηριστικά, από το περίφημο νεύμα του Ανδρέα Παπανδρέου κατά την άφιξή του από το Χέρφιλντ προς την τότε σύντροφό του και κατόπιν σύζυγό του Δήμητρα Λιάνη, μέχρι την κορύφωσή του την εποχή του Ωνασείου. Με υψηλή πάντα τηλεθέαση για την πολιτική ίντριγκα και το συναρπαστικό παρασκήνιο, που διαμόρφωναν την αισθητική του φιλοθεάμονος.

Δύσκολο να πει κανείς αν στα χρόνια αυτά είχε παράλληλη και ισότιμη εξέλιξη το θέαμα της πολιτικής με τις ιδέες και τα οράματα. Πάντως το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, που ανέδειξε πριν από περίπου μία δεκαετία αρχηγό τον Κώστα Σημίτη, υπήρξε μια ακόμη συναρπαστική στιγμή της συνάντησης πολιτικής και τηλεόρασης. Ένας από τους λόγους της τηλεθέασης ήταν και η πολλή τηλεόραση που προηγήθηκε, αν και ήταν εμφανής η ελπίδα αλλαγής του πολιτικού σκηνικού, η οποία εκφράστηκε και με την επιλογή ως αρχηγού ενός πολύ αντι-τηλεοπτικού πολιτικού.

Παρ΄ όλα αυτά η παράδοση του «δαχτυλιδιού» στον Γιώργο Παπανδρέου υπήρξε μια φαντασμαγορική στιγμή μιντιακής πολιτικής. Ο διαχωρισμός πλέον περιεχομένου και τεχνικής δεν είναι εύκολος.


Πολιτικά αποτελέσματα με τηλε-αφορμή

Συνεπής με τους καιρούς κατόπιν ο νέος αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, παραμονές εκλογών, δίνει την πρώτη πρωταγωνιστική παράστασή του μιντιακής πολιτικής διαγράφοντας 9 στελέχη έπειτα από την εκπομπή του Τριανταφυλλόπουλου για την «υπόθεση Πάχτα», η οποία έμελλε να καταρρεύσει αργότερα στα δικαστήρια και να αθωωθεί ο υπουργός. Μια παραγωγή πολιτικού αποτελέσματος με μοναδική αφορμή την τηλεόραση.

Την ίδια ώρα το τότε κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης έδινε τη δική του μιντιακή εκλογική μάχη σε δύο άξονες, τον τηλεοπτικό με την περίφημη «μάχη της κατσαρίδας» και τον συναισθηματικό με τα περί «νταβατζήδων» και «πάταξης της διαφθοράς». Και αργότερα η πρώτη εμφάνιση της νέας κυβέρνησης της Ν.Δ. στο σουβλατζήδικο του Μοναστηρακίου, απ΄ όπου και εξαγγέλλεται η υποτιθέμενη πολιτική του σκληρού τσαμπουκά, δείχνει μια πολιτική σκηνή που έχει πλέον υποχωρήσει στην τεχνική (των συμβολισμών) παραμερίζοντας το χρονοβόρο και απαιτητικό περιεχόμενο. Ωστόσο η πολιτική παραμένει μια υπόθεση πίσω από κλειστές πόρτες, προσφέροντας θέαμα για μαζική κατανάλωση, αλλά και τεχνική αντί για ιδέες και προτάσεις.