Η ειρωνεία της μοναξιάς

«Προδοσία και εγκατάλειψη». Αυτός ο τίτλος είναι μια αρνητική διαφήμιση για τη νουβέλα της πρωτοεμφανιζόμενης Σταυρούλας Σκαλίδη (Πόλις), είναι όμως και το μυστικό της.

Νομίζεις ότι θα διαβάσεις για έναν ματαιωμένο έρωτα και εκπλήσσεσαι διότι βυθίζεσαι σε ένα πολυεπίπεδο βιβλίο για τη μοναξιά, τη βία της και την ανθρωπιά της, στη σύγχρονη Αθήνα. Αλλά και πάλι δεν πρόκειται ακριβώς γι΄ αυτό, αφού σε άλλο επίπεδο το βιβλίο ειρωνεύεται τον ίδιο του τον εαυτό, σε παγιδεύει σε πραγματικότητες που ανατρέπουν η μία την άλλη και σε κεντρίζει να το ξαναδιαβάσεις σαν αλληγορία για τις καθόλου αγαθές προθέσεις των συγγραφέων. Η Σκαλίδη ήξερε πως ορισμένοι αναγνώστες (αναγνώστριες κυρίως) θα παραπλανηθούν, ωστόσο επέμεινε στον ροζ τίτλο προκειμένου να προκαλέσει τις αναγνωστικές απαιτήσεις τους. Όχι πως λείπουν η προδοσία ή η εγκατάλειψη από τη νουβέλα της. Αντίθετα τη διατρέχουν ολόκληρη αλλά…

στραμπουληγμένες, διότι και οι ήρωές της είναι στραμπουληγμένοι, αποκλίνοντες, έξω από τις κοινωνικές νόρμες. Εκτός αν αυτοί είναι οι νόρμες – να ΄την πάλι η ειρωνεία της συγγραφέως. Με φόντο τη σημερινή Κυψέλη και τα πολυπολιτισμικά Πατήσια παρακολουθούμε λοιπόν έναν 35άρη ψιλικατζή, ορφανό, χωρίς όνειρα και χωρίς όρεξη για τίποτα, μανιακό της καθαριότητας που του «βρωμάει η ανθρωπιά». Από κοντά, μέσα από το παραλήρημά του, συναντάμε την πελάτισσά του κυρία Ειρήνη, ηλικιωμένη ξεπερασμένη συγγραφέα, πολλαπλά προδομένη, που παρ΄ όλα αυτά πιστεύει στη ζωή και θέλει να του εμφυσήσει το κέφι της- «ξερακιανή, παρηκμασμένη Ντόλτσε-βίτα» την αποκαλεί εκείνος, όμως τα λόγια της τον τριβελίζουν. Σε δεύτερο πλάνο έρχεται ένα ερωτευμένο ζευγάρι φοιτητών, «νιάνιαρα» που νοιάζονται για τους γείτονές τους, ένα πρεζόνι εγκαταλελειμμένο από την οικογένειά του, ένας υπέρβαρος αλαφροΐσκιωτος που ζει σαν κλοσάρ ψάχνοντας να διοχετεύσει τα συναισθήματά του και μια λαθρομετανάστρια μουσουλμάνα με δυο κουτσούβελα, στην οποία δίνει καταφύγιο ένα βράδυ ο ψιλικατζής. Ώσπου η Σκαλίδη ανακατεύει τα χαρτιά και δεν ξέρεις πια πώς ακριβώς χρωματίζεται η μοναξιά αυτών των ανθρώπων· πόσο μαύρο είναι το καλό και πόσο λευκό το κακό. Η «Ρηνούλα» ανακαλύπτεται σε προχωρημένη αποσύνθεση, ο ψιλικατζής είναι «φυτό» στο δημόσιο ψυχιατρείο και κάνει σιωπηρά τον απολογισμό του, το οβούζιο ύποπτος φόνου, το ζευγαράκι απονήρευτο, το πρεζόνι οξυδερκές, η μουσουλμάνα ακλόνητη αδελφή ψυχή. Μέχρι την καινούργια ανατροπή, που θα ξαναδιαμορφώσει την πραγματικότητα σαν συγγραφική κατασκευή. Διότι κι οι συγγραφείς προδίδουν ενίοτε κι εγκαταλείπουν τους ήρωές τους…

Ποιος λοιπόν πρόδωσε ποιον και ποιος εγκατέλειψε ποιον,τελικά; Επιλέγοντας μια ειρωνική χρήση της γλώσσας- εδώ να θυμίζει οργισμένους ράπερς, εκεί να έχει το παλαιικό άρωμα των ευγενών συναισθημάτων κι αλλού την απελπισία του ψυχασθενούς- η Σκαλίδη ακονίζει τις κεραίες του αναγνώστη και προσεγγίζει πολυπρισματικά το θέμα της. Μας μιλά για την αφασία τη δική μας και των άλλων, για την ανέχεια της ψυχής και του σώματος, για τα τείχη της αδιαφορίας, για την αίσθηση πως «μας παρέλειψε η ζωή από τα βερεσέδια της». Για ό,τι δηλαδή μας οδηγεί να συμβιβαζόμαστε και εντέλει να προδίδουμε και να εγκαταλείπουμε τον εαυτό μας: να μένουμε μονάχοι. Χωρίς εαυτό. Και τότε να πνίγουμε ό,τι καλό εμφανιστεί στον δρόμο μας επειδή δεν το αντέχουμε- όπως ο ψιλικατζής- ή να εκμεταλλευόμαστε κάθε περίσταση προς όφελός μας- όπως η «Ρηνούλα». Έτσι από θύματα, γινόμαστε θύτες. Ευτυχώς όμως, η ζωή είναι πιο σύνθετη. Η Σκαλίδη το υπογραμμίζει μέσα από εκείνους που νοιάζονται και για τους άλλους εαυτούς. Όπως η μουσουλμάνα, που παραπέμπει στην κρυμμένη ανθρωπιά των μεταναστών. Μόνο που κι αυτήν δεν ξέρουμε πώς να την αγκαλιάσουμε. Όπως οι συγγραφείς συχνά δεν ξέρουν πώς να αφομοιώσουν τη μεγάλη λογοτεχνική κληρονομιά. Κι έτσι της γυρίζουν την πλάτη και την προδίδουν!

Η Σταυρούλα Σκαλίδη δεν είχε γνωριμίες σε εκδοτικούς οίκους. Το πρώτο της δακτυλόγραφο είχε φάει έξι απορρίψεις. Η Προδοσία και εγκατάλειψη είναι το δεύτερο και το έστειλε σε τρεις εκδότες (Πόλις, Καστανιώτη, Πατάκη). Ο Νίκος Γκιώνης των Εκδόσεων Πόλις τής απάντησε αμέσως θετικά. Η όσφρησή του είναι από τις καλύτερες. Έχει πρωτοπαρουσιάσει τον Παναγιωτόπουλο που κάνει και ευρωπαϊκή καριέρα, αλλά και την Αναστασέα, τον Μίγγα και την Κονομάρα που απέσπασαν τα βραβεία πρωτοεμφανιζόμενων του «Διαβάζω». Η Σκαλίδη αρνήθηκε ωστόσο να βάλει φωτογραφία της στο αφτί του βιβλίου όπως αρνήθηκε να φωτογραφηθεί για τούτη την παρθενική παρουσίασή της στον Τύπο. Επέμεινε στο χαμηλό προφίλ της. Είναι 30 χρόνων και συνεργάζεται με ένα οικονομικό έντυπο και με τη «Φιλολογική Βραδυνή». Από αγροτική οικογένεια, έζησε μέχρι τα 19 της έξω από το Ναύπλιο κι έπειτα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και τέλειωσε μια Σχολή Δημοσιογραφίας. Διάβαζε όμως αχόρταγα. Κι αν επηρεάστηκε από τον Σάλιντζερ, ή από άλλους όπως ο Απντάικ, ο Σ. Δημητρίου ή ο Θ. Τριαρίδης, οι φωνές τους είναι καλά αφομοιωμένες στο βιβλίο της. Όπως μού έλεγε: «Όταν άρχισα να παρατηρώ τους ανθρώπους, μού αποκαλύφθηκε ένας κόσμος που δεν είναι καταγεγραμμένος πουθενά. Είδα εικόνες μοναξιάς και ανθρωπιάς που δεν μπορούσα να τις σηκώσω. Το μόνο που μπορούσα ήταν να προσπαθήσω να τις δείξω».