[ Δρόμοι ]

Ναι…
… «Ας μιλήσουμε για την κατάθλιψη», όπως μας καλεί η εκστρατεία του υπουργείου Υγείας. Αλλά όχι μόνο γι΄ αυτήν. Ας μιλήσουμε για την τρέλα- σαν να είμαστε όλοι τρελοί- και για κάθε είδους «ανωμαλία». Γιατί φέτος είναι μια χρονιά σημαδιακή. Ας μιλήσουμε για το «Πέταγμα του κούκου».

Τριάντα χρόνια…
… πέρασαν από την εφαρμογή του νόμου 180 στην Ιταλία, που έμεινε γνωστός ως νόμος Μπασάλια, από το όνομα του ψυχιάτρου που τον εμπνεύστηκε. Ήταν ένας νόμος σημαντικός για όλη την Ευρώπη. Μέχρι τότε, οι περισσότερες χώρες της εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τα φρενοκομεία σαν κοινωνικά δοχεία απορριμμάτων, που μέσα τους έκρυβαν όλους εκείνους που δεν θεωρούσαν φυσιολογικούς, ακόμη και για όλη τους τη ζωή: ψυχικά ασθενείς, βαριά ανάπηρους, απροσάρμοστους, περιθωριακούς, εθισμένους στα ναρκωτικά ή στο πιοτό. Αυτή η λογική του εγκλεισμού τους, επειδή θεωρούνταν επικίνδυνοι για την υπόλοιπη κοινωνία, δεν απείχε πολύ από τη ναζιστική λογική της εξόντωσης των «ανωμάλων». Ώσπου το γενικότερο ριζοσπαστικό πνεύμα της δεκαετίας του 1960 γέννησε την ιδέα της πρόληψης σε αντιπαράθεση με την ιδέα της καταστολής. Προοδευτικοί επιστήμονες άρχισαν να αναζητούν τα αίτια που απειλούν την ψυχική υγεία, όχι μόνο των ασθενών, αλλά όλων των ανθρώπων. Έτσι αμφισβητήθηκαν τα τερατώδη ψυχιατρικά ιδρύματα που χρησίμευαν σαν χώροι εναπόθεσης των ανεπιθύμητων: άρχισαν να γίνονται δεκτοί μέσα στους κόλπους της κοινωνίας των «φυσιολογικών». Ο άνθρωπος που δημιούργησε αυτό το κίνημα ήταν ο Φράνκο Μπασάλια.

Η κατάργηση…
… των τόπων εγκλεισμού ήταν η ίδια η θεραπεία. Ήταν ένας νέος τρόπος για να βλέπει κανείς αυτούς τους ασθενείς, στους οποίους για πρώτη φορά αναγνωρίζονταν δικαιώματα και ανάγκες. Η κοινωνία έπρεπε να μεσολαβήσει ανάμεσα στις ανάγκες τους και τις ανάγκες των άλλων μελών της, χωρίς καταστολή, χωρίς απομόνωση. Και οι δημόσιες υπηρεσίες αναλάμβαναν να προωθήσουν την ιδέα της «θεραπευτικής κοινότητας». Χρειαζόταν πολύ θάρρος για να πειστεί αυτή η κοινωνία και να αρχίσει να αποδέχεται τα «κρούσματα» ως πρόσωπα, να μη βλέπει πια τρελούς αλλά ανθρώπους, να αναλαμβάνει να τους φροντίζει αντί να τους ακυρώνει, να τους φυλακίζει ή να τους βομβαρδίζει με ηλεκτρισμό και χημικές ουσίες. Με τον νόμο του 1978, γράφουν οι Λουάνα Ντε Βίτα και Μιμόζα Μαρτίνι στο βιβλίο τους «Το πέταγμα του κούκου», έγινε δεκτό πως ο ψυχικά ασθενής δεν διέφερε από όσους έπασχαν από άλλες παθολογικές καταστάσεις και πως «παρέμενε άνθρωπος, με τα ίδια δικαιώματα που είχε και οποιοσδήποτε άλλος ασθενής».

Ας μιλήσουμε…
… ναι, αλλά πού βρισκόμαστε σήμερα; Τι απέγινε αυτή η υπέροχη ουτοπία; Τα γκρεμίσαμε τα τείχη ή μήπως ορθώσαμε άλλα, μπροστά στην πόρτα του σπιτιού μας, για να κλείσουμε απ΄ έξω τους «ανώμαλους»; Απλώσαμε το χέρι σε έναν συνάνθρωπό μας που ξαφνικά έγινε αγνώριστος και ακατάληπτος; Ή μήπως, χωρίς καν να το αντιληφθούμε μέσα στην ευδαιμονία μας, δημιουργήσαμε μια νέα τάξη φτωχών: τους φτωχούς στην ψυχή;