ΕΝΑΣ ΧΡΗΣΙΜΟΣ ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΤΣΕΛΕΜΕΝΤΕΣ

Αυτό το δοκίμιο είναι σημαντικό όχι γιατί εκθέτει τίποτε ρηξικέλευθες αντιλήψεις στους τομείς της τακτικής και της στρατηγικής, αλλά γιατί ξεμπροστιάζει και ξεφωνίζει, με πληθώρα ιστορικών παραδειγμάτων, όλους εκείνους τους ηγέτες που οδήγησαν τους λαούς τους σε οδυνηρές και ψυχοφθόρες περιπέτειες, επειδή ακριβώς προτίμησαν να αγνοήσουν τις επιταγές του κοινού νου. Προαναγγέλλει ουσιαστικά τα τωρινά, μα και τα μελλοντικά φιάσκα της υπερδύναμης που υπαγορεύονται αποκλειστικά από λόγους πρεστίζ. Εξευτελίζει τη στρατιωτική ηγεσία των Ιαπώνων και των Αγγλογάλλων που, στις αντίστοιχες επιθέσεις στο Περλ Χάρμπορ και στο Σουέζ, είχαν υπερεκτιμήσει τον αιφνιδιασμό και είχαν υποτιμήσει τις παρενέργειές του. Τονίζει πόσο η κοινή γνώμη μιας χώρας μπορεί να τορπιλίσει την παρατεταμένη πολεμική της προσπάθεια. Υπογραμμίζει ότι ο «σημερινός σύμμαχος μπορεί να αποτελέσει μελλοντική απειλή»- κάτι που θα ένιωσε σίγουρα και ο ίδιος στο πετσί του, όταν εξόπλιζε αφειδώς τους Μουτζαχεντίν αντάρτες του Αφγανιστάν, τη θερμοκοιτίδα του Οσάμα Μπιν Λάντεν. Στο διορατικό κεφάλαιο «Ποιοι είναι τελικά οι προδότες;- Τα “γεράκια” ή οι “περιστερές”;» χαρτογραφεί τις λεπτότατες διαφορές και τις βαρύτατες συνέπειες που χωρίζουν τη στάση των πρώτων από τη στάση των δευτέρων, για να συμπεράνει στωικά: «Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο ο ήρωας του πολέμου να είναι εκείνος ο οποίος θα μπορεί να διαπραγματευτεί καλύτερα την “ειρήνη της προδοσίας”…». Εν κατακλείδι, ένας χρήσιμος πολεμικός τσελεμεντές, αν το ζητούμενο είναι η διαχείριση ενός πολέμου και όχι η- πάση θυσία- αποτροπή του.