Ημερολόγιο Συνόρων Οι πόλεις με το «πιάτο»

Κάποτε, ειδικά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το ποδήλατο ήταν το σύμβολο των φτωχών. Των χωρών του Τρίτου Κόσμου. Στην καλύτερη περίπτωση του… δεύτερου. Στην Αλβανία, θυμάμαι, τα ποδήλατα «εισέβαλαν» κατά τη δεκαετία του ΄70. Εισαγωγή από την Κίνα, κυρίως. Στην Κίνα το ποδήλατο ήταν, εκείνα τα χρόνια, ό,τι είναι ακόμα σήμερα στην Ελλάδα το αυτοκίνητο.

Τα ιδιωτικά αυτοκίνητα ήταν απαγορευμένα, έτσι οι άνθρωποι επένδυαν την ανάγκη και τον ζήλο τους για κίνηση στα ποδήλατα. Το ποδήλατο εισήχθη στην Αλβανία από την Κίνα, μαζί με την πολιτιστική επανάσταση. Η κατάσταση του ποδηλάτου δήλωνε και την κοινωνική κατάσταση του ιδιοκτήτη του. Τα μέλη του Κόμματος, παραδείγματος χάριν, είχαν λαμπερά ποδήλατα. Τα ποδήλατα των εξόριστων και των εχθρών του Κόμματος ήταν, συνήθως, ταλαιπωρημένα. Όταν η Αλβανία έκοψε τις σχέσεις με την Κίνα, η εισαγωγή των ποδηλάτων δεν σταμάτησε. Τότε άρχισαν να έρχονται από τον μικρό σοσιαλιστικό αντίπαλο της Κίνας: το Βιετνάμ.

Τα βιετναμέζικα ποδήλατα όμως δεν είχαν την επιτυχία των κινέζικων γιατί θεωρήθηκαν μικρά και αδύναμα, άρα θηλυπρεπή. Έτσι, εκεί στα τέλη της δεκαετίας του ΄80, το ποδήλατο έγινε και μέσο φυλετικού διαχωρισμού στην Αλβανία. Οι άνδρες οδηγούσαν κυρίως τα παλαιά, δυνατά, κινέζικα ποδήλατα. Οι γυναίκες τα καινούργια, ευέλικτα, μικρά, βιετναμέζικα…

Βλέπω μια παλαιά φωτογραφία των Τιράνων. Ένας τροχονόμος στη μέση της κεντρικής πλατείας ο οποίος μοιάζει με εξωγήινο, ένα λευκό αυτοκίνητο και καμιά πενηνταριά ποδήλατα που διασχίζουν την πλατεία. Βλέπω και μια πρόσφατη, τραβηγμένη στο ίδιο μέρος. Ο τροχονόμος δεν υπάρχει πια. Έχει εξαφανιστεί. Τα ποδήλατα έχουν εξαφανιστεί και αυτά. Τα αυτοκίνητα δεν καταφέρνω να τα μετρήσω πόσα είναι.

Ποιος θυμάται σήμερα το κινέζικο ποδήλατο στην Αλβανία; Σχεδόν κανείς. Κινδυνεύουν να το ξεχάσουν ακόμα και στην Κίνα. Γιατί με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ξαφνικά οι δρόμοι των χωρών του «υπαρκτού» άδειασαν από τα ποδήλατα και γέμισαν με αυτοκίνητα, καινούργια και παλαιά, αγορασμένα ή κλεμμένα από τους δρόμους της Δύσης. Από την Κίνα μέχρι την Αλβανία οι άνθρωποι του «πρώην υπαρκτού» δηλώνουν: «Το ποδήλατο πέθανε, ζήτω το αυτοκίνητο!».

Τι παράξενος κόσμος όμως. Το ποδήλατο, το σύμβολο των φτωχών, εξαφανίζεται

«Η παλαιά μαοϊκή κατάταξη των τριών κόσμων δεν ισχύει πια. Ο νέος, παγκοσμιοποιημένος κόσμος, χωρίζεται σε γειτονιές, πόλεις, χώρες του ποδηλάτου και σε γειτονιές, πόλεις, χώρες του «δορυφορικού πιάτου» και του πάτου…

από την Ανατολή και «μεταναστεύει» τα τελευταία χρόνια στη Δύση. Εκεί όπου έχουν χορτάσει το αυτοκίνητο και έχουν βαρεθεί το καυσαέριο. Αυτήν τη στιγμή, το ποδήλατο έχει μετατραπεί σε σύμβολο των μεταβιομηχανικών κοινωνιών. Το σύμβολο των πλουσίων, καθαρών και πειθαρχημένων πόλεων.

Οι πόλεις των ποδηλάτων δεν είναι πια το Πεκίνο, τα Τίρανα ή το Ανόι. Είναι το Άμστερνταμ, το Παρίσι, το Βερολίνο, η Ζυρίχη, το Λονδίνο. Η Αθήνα ακόμα υστερεί. Σε εμάς το ποδήλατο αποτελεί ακόμα «περιθώριο». Οι πόλεις του Νότου γενικά – Αθήνα, Παλέρμο, Μασσαλία- δείχνουν μιαν υπέρμετρη αγάπη για το αυτοκίνητο και σνομπάρουν το ποδήλατο…

Ποδήλατα και δορυφορικά. Στο Παρίσι, τα τελευταία χρόνια, έχει γίνει μια πραγματική «οδική επανάσταση». Τα αυτοκίνητα στους δρόμους του Παρισιού αραιώνουν και τα ποδήλατα πληθαίνουν. Ο δήμαρχος της Πόλης του Φωτός, ο Μπερτράν Ντελανοέ, είναι αποφασισμένος να τη μετατρέψει σε πόλη των ποδηλάτων. Είκοσι χιλιόμετρα από το κέντρο του Παρισιού όμως, στα προάστια, δεν υπάρχουν ποδήλατα.

Εκεί υπάρχουν πολλές δορυφορικές κεραίες. Όπως και στα προάστια του Άμστερνταμ, στο West Αmsterdam, εκεί όπου κατοικούν οι απόγονοι των μεταναστών, βασιλεύουν οι δορυφορικές κεραίες: που στην καθομιλουμένη αποκαλούμε

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com

«δορυφορικό πιάτο» ή σκέτο «πιάτο»… Οι πόλεις και τα πιάτα. Ένας νέος Ολλανδός συγγραφέας μαροκινής καταγωγής, ο Χασάν Μπαχάρα, μου είχε μιλήσει κάποτε για τις «πόλεις με το πιάτο». Ο Μπαχάρα έχει γεννηθεί στο Δυτικό Άμστερνταμ- γνωστό και ως η «πόλη με τα πιάτα», λόγω των πολλών δορυφορικών κεραιών. Πόλεις με το «πιάτο» υπάρχουν σήμερα παντού στην Ευρώπη: στις Βρυξέλλες, στο Λονδίνο, στο Βερολίνο, στη Νάπολι, στην Κωνσταντινούπολη.

Είναι συνήθως πόλεις και περιοχές που κατοικούνται από τους απογόνους μεταναστών. Υπάρχουν όμως και άλλες, όπως τα προάστια της Νάπολι, που κατοικούνται από «καθαρόαιμους» ντόπιους. Όπως και να έχει, το «πιάτο» έχει γίνει σήμερα το σύμβολο των ανθρώπων «εκτός συστήματος», των ανθρώπων των περιφερειών, των περιθωρίων.

Το σύμβολο των ανθρώπων που δεν έχουν άλλον τρόπο να ταξιδέψουν εκτός από το φαντασιακό, πάμφθηνο ταξίδι που τους εξασφαλίζει το «δορυφορικό πιάτο». Το πιάτο είναι ο μοναδικός τρόπος που έχουν οι ηττημένοι της παγκοσμιοποίησης να μείνουν συνδεδεμένοι, connected, μαζί της. Εάν σήμερα θέλεις να ξέρεις πού βρίσκονται οι φτωχές γειτονιές μιας πόλης, οι φτωχές πόλεις μιας χώρας, οι φτωχές χώρες του κόσμου, τότε δεν έχεις παρά να μετρήσεις τα «δορυφορικά πιάτα».

Η Λωρίδα της Γάζας, παραδείγματος χάριν, είναι η περιοχή με τον μεγαλύτερο αριθμό «δορυφορικών πιάτων» στον κόσμο. Η παλαιά μαοϊκή κατάταξη των τριών κόσμων δεν ισχύει πια. Ο νέος, παγκοσμιοποιημένος κόσμος, χωρίζεται σε πόλεις και χώρες του ποδηλάτου και σε πόλεις και χώρες του «πιάτου» και του πάτου…